Роберт Флеминг: Британдық саяхатшы және жазушының өмірі

Кіріспе

Роберт Питер Флеминг (31 мамыр 1907 – 18 тамыз 1971) – британдық саяхатшы, жазушы, журналист және әскери қызметкер. Ол Джеймс Бонд кейіпкерін жасаған Ян Флемингтің ағасы болды және британдық әскери лейтенант-полковник шеніне жетті.

Ерте өмір

Питер Флеминг – адвокат және Парламент мүшесі Валентин Флемингтің төрт ұлының бірі. Ол 1910 жылдан бастап Хенли округінің депутаты болып қызмет еткеннен кейін, 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты. Флеминг Дурнфорд мектебінде және Итон колледжінде білім алды, онда «Итон колледжінің хроникасын» редакциялады. «Питер Флеминг совы» (ағылшын тілінде «Strix» деген мағынаны білдіреді, ол кейіннен The Spectator үшін жазған псевдонимдерінің бірі) әлі де жыл сайын Хроникаға ең үлкен үлес қосқан жазушыға табыс етіледі. Ол Итоннан Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне оқуға түсіп, ағылшын тілінен үздік дипломмен бітірді. Флеминг Оксфордта оқыған кезінде Буллингдон клубының мүшесі болды. 1935 жылдың 10 желтоқсанында ол актриса Селия Джонсонға (1908–1982) үйленді, ол «Қысқа кездесу» және «Мисс Жан Бродидің гүлденуі» фильмдеріндегі рөлдерімен ең танымал.

Бразилияда

1932 жылдың сәуірінде Флеминг «The Times» газетінің жеке жарияланымдарындағы хабарламаға жауап берді: «Тәжірибелі басшылықпен Англиядан маусым айында Бразилияның орталық өзендерін зерттеуге шығатын экспедиция, мүмкін болса полковник Перси Фосеттің тағдырын анықтау; мөлшерлі аң-құс, ірі де ұсақ; ерекше балық аулау мүмкіндігі; тағы екі қарулы адам қажет; жоғары деңгейдегі ұсыныстар күтіледі және беріледі». Осыдан кейін ол Роберт Черчвард ұйымдастырған экспедицияға қосылып, Сан-Паулуға, содан кейін Арагуая және Тапирапе өзендеріне бағытталды, бұл экспедиция Фосетт экспедициясының соңғы белгілі орнына қарай жүргізілді. Сапар барысында экспедиция мақсаттары мен жоспарларына қатысты келіспеушіліктер күшейді, әсіресе жергілікті басшысының өкілдігіне байланысты, Флеминг экспедиция туралы жазғанда оны «майор Пингл» деп жасырды. Флеминг пен Роджер Петивард (Флемингпен кездейсоқ кездесу нәтижесінде экспедицияға тартылған мектеп және университеттегі досы) бөлініп кеткен топты басқарды. Бұл топ бірнеше күн бойы Тапирапе өзенімен Сан-Домингоға дейін жол тартты, онда Флеминг, Петивард, Невилл Пристли және экспедиция жалдаған бразилиялықтардың бірі Фосеттің тағдырына қатысты мәліметтерді өздері іздеуге бел буды. Екі Тапирапе жетекшісін алғаннан кейін, топ Фосеттің соңғы рет көрінген аймағына қарай аттанды. Бірнеше күн баяу жылдамдықпен ілгерілегенімен, үнді нұсқаушыларын және Невиллды аяқ инфекциясынан жоғалтқаннан кейін, олар жеңіліске ұшырады. Экспедиция Арагуая өзені арқылы Белемге қайтып келді. Флемингтің тобы мен «майор Пингл» арасында бірінші болып үйге хабар беру үшін қатаң бәсекелес ахуал туды, осылайша кінәлілерді анықтау және қаржылық мәселелерді шешуде басымдыққа ие болуға ұмтылысты. Флемингтің тобы шамалы артықшылыққа ие болды. Экспедиция 1932 жылдың қараша айында Англияға оралды. Флемингтің экспедиция туралы «Бразилиялық оқиға» атты кітабы 1933 жылы жарық көргеннен бері жақсы сатылып келеді және қазірге дейін басылып жатыр.

Азияда

Флеминг «Таймс» газетінің арнайы тілшісі ретінде Кавказ, Каспий, Самарқан, Ташкент, Түрксіб темір жолы және Транссибір темір жолы арқылы Мәскеуден Пекинге дейін сапар жасады. Оның тәжірибелері «One's Company» (1934) атты кітабында жазылған. Содан кейін ол Элла Майллартпен бірге Қытайдан Тунганстан арқылы Үндістанға жолға шықты, бұл саяхаты «Тартариядан жаңалықтар» (1936) атты еңбекте баяндалды. Бұл екі кітап «Тартариядағы саяхаттар: One's Company және Тартариядан жаңалықтар» (1941) деген атаумен біріктірілді. Үш томдық кітаптың барлығын Джонатан Кейп баспасы жариялады. Николас Клиффордтың сөзіне сәйкес, Флеминг үшін Қытай «құрметке немесе қайырлылыққа лайық емес, әр түрлі ерекшеліктерімен жазушыға материал берген, комедиялық опера елі сияқты көрінді». Мысалы, «One's Company» кітабында Флеминг Пекиннің «тартымды еместігін», Харбиннің «анық сипаттамасы жоқ» қала екенін, Чанчуньдің «мүлдем ерекшелігі жоқ» екенін, ал Шэньянның «белгісіз және қалалық» екенін жазды. Алайда, Флеминг Маньчжуриядағы жапондық марионеттік мемлекет – Маньчжуко туралы да маңызды мәліметтер келтіреді, бұл заманауи оқырмандарға қытай халқының наразылығы мен қарсылығын, сондай-ақ Кумул көтерілісінің салдарына түсінуге көмектесті. Осы сапарлар барысында Флеминг Орталық Азия мен Қытайдың көптеген белгілі тұлғаларымен кездесіп, сұхбаттасты, олардың ішінде қытай мұсылман генералы Ма Хушань, Кашгардың қытай мұсылман Таоині Ма Шаову және Пуи болды. Оуэн Латтимор «Тартариядағы саяхаттар» кітабына жазған реценциясында Флемингтің «оңай шаруашылықпен айналысатын әуесқой ретінде танылғанын, бірақ шындығында шабыттанған әуесқой екенін, оның адамдарды тез бағалай білу қабілеті мен П.Г.Вудхаустың стильін еске түсіретін ерекше тілдік шешімдері бірегей саяхат кітабын жасағанын» айтты. Латтимор сондай-ақ «Тартариядан келетін саяси жаңалықтарда ғана көңіл көншіліксіздік сезіледі» деп қосты, өйткені оның пікірінше, Флеминг «қызыл интригалар мен большевиктердің зұлымдықтары тұрғысынан қарапайым түсіндірме береді, бұл ақылға сыймайды». Стюарт Стивенс Питер Флемингтің маршрутын қайта өтіп, өзінің саяхат кітабын жазды.

Fleming travelled from Moscow to Peking via the Caucasus, the Caspian, Samarkand, Tashkent, the Turksib Railway and the Trans Siberian Railway to Peking as a special correspondent of The Times. His experiences were written up in One's Company (1934). He then went overland in company of Ella Maillart from China via Tunganistan to India on a journey written up in News from Tartary (1936). These two books were combined as Travels in Tartary: One's Company and News from Tartary (1941). All three volumes were published by Jonathan Cape. According to Nicolas Clifford, for Fleming China "had the aspect of a comic opera land whose quirks and oddities became grist for the writer, rather than deserving any respect or sympathy in themselves". In One's Company, for example, Fleming reports that Beijing was "lacking in charm", Harbin was a city of "no easily definable character". Changchun was "entirely characterless", and Shenyang was "non descript and suburban". However, Fleming also provides insights into Manchukuo, the Japanese puppet state in Manchuria, which helped contemporary readers to understand Chinese resentment and resistance, and the aftermath of the Kumul Rebellion. In the course of these travels Fleming met and interviewed many prominent figures in Central Asia and China, including the Chinese Muslim General Ma Hushan, the Chinese Muslim Taoyin of Kashgar, Ma Shaowu, and Puyi. Of Travels in Tartary, Owen Lattimore remarked that Fleming, who "passes for an easy going amateur, is in fact an inspired amateur whose quick appreciation, especially of people, and original turn of phrase, echoing P. G. Wodehouse in only a very distant and cultured way, have created a unique kind of travel book". Lattimore added that it "is only in the political news from Tartary that there is a disappointment", as, in his view, Fleming offers "a simplified explanation, in terms of Red intrigue and Bolshevik villains, which does not make sense." Stuart Stevens retraced Peter Fleming's route and wrote his own travel book.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс жарияланар алдында, сол кезде Гренадер гвардиясының резервтегі офицері болған Питер Флемингті, жаңа түрдегі соғыс (МИР) мүмкіндіктерін зерттейтін Соғыс кеңсесінің зерттеу бөліміне қабылдады. Оның алғашқы міндеті – жапондықтарға қарсы күрескен қытай партизандарына көмектесу үшін идеяларды әзірлеу болды. Ол Норвегия науқанында прототиптік коммандо бөлімшелерінде – тәуелсіз роталарда – қызмет етті, бірақ 1940 жылдың мамырында оған жаңа Жергілікті қорғаныс жасақтарын (кейін Ішкі қауіпсіздік күштері) партизандық әскер ретінде пайдалану мүмкіндігін зерттеу тапсырылды. Оның идеялары алғаш рет генерал Торнның XII корпусының бақылау бөліміне енгізілді, ол GHQ қосымша бөлімдерінің алдағысы болды. Флеминг өзінің ағасы Ричардты, ол кезде Фарер аралдарында қызмет ететін, ЛДВ жасақтарына Lovat Scout нұсқаушыларының ядросын жеткізу үшін шақырды. Осы уақытта Флеминг «Ұшқан сапар» атты ойдан туған роман жазды, онда Адольф Гитлер Ұлыбританияға ұшып келіп, елмен бейбітшілік орнатуды ұсынады, бірақ Ұлыбритания оны британ үкіметін қиын дипломатиялық жағдайға түсіргендіктен қайтарып жібереді. 1941 жылы Гитлердің орынбасары Рудольф Гесс осындай сапар жасағанда, бұл болжам күтпеген дәрежеде орындалды, және Ұлыбритания жаңа, жоғары дәрежелі наци тұтқынының сыртқы саясаты мен пропагандасы үшін қиындық тудырды. Колин Габбинс жаңа қосымша бөлімдердің басшысы болып тағайындалғанда, ол Питердің көптеген идеяларын енгізді, олардың мақсаты – жағалау аймақтарында, басқыншылық қаупі ең жоғары болған жерлерде, Ішкі қауіпсіздік күштерінің құпия командаларын құру болды. Олардың міндеті – кез келген басқыншы әскердің қанаттары мен тылына саботаж шабуылдарын жүргізу арқылы қалыпты әскерлерге көмектесу болды, бірақ олар оккупациядан кейінгі «қарсылық» күштері ретінде қарастырылмады, олардың өмір сүру мерзімі екі аптадан аспады. Кейін Питер Флеминг Грецияда қызмет етті, бірақ 1942 жылдан соғыс аяқталғанға дейін оның негізгі қызметі – Үндістанның Нью-Дели қаласында орналасқан Оңтүстік-Шығыс Азиядағы әскери алдау операцияларына жауапты D дивизиясының басшысы болды. Ол екінші Чиндит операциясына қатысуға жоспарланған, бірақ ақаулы жолжабағының ерте құлауы осы жоспарды тоқтатты. Бұл оқиға Флемингтің Майкл Калверттің операция туралы кітабына қосқан қосымшасында сипатталған. Флеминг 1945 жылы туған күніне орай Ұлыбритания империясының орденінің офицері болып тағайындалды, ал 1948 жылы Қытай Республикасынан «Бұлт пен Тудың» орденін арнайы лентамен марапатталды.

Just before war was declared, Peter Fleming, then a reserve officer in the Grenadier Guards, was recruited by the War Office research section investigating the potential of irregular warfare (MIR). His initial task was to develop ideas to assist the Chinese guerrillas fighting the Japanese. He served in the Norwegian campaign with the prototype commando units – Independent Companies – but in May 1940 he was tasked with research into the potential use of the new Local Defence Volunteers (later the Home Guard) as guerrilla troops. His ideas were first incorporated into General Thorne's XII Corps Observation Unit, forerunner of the GHQ Auxiliary Units. Fleming recruited his brother, Richard, then serving in the Faroe Islands, to provide a core of Lovat Scout instructors to his teams of LDV volunteers. Meanwhile, Fleming wrote a speculative novel called The Flying Visit in which he imagined Adolf Hitler flying to Britain to propose peace with that nation, only to have United Kingdom let him return in light of the awkward diplomatic quandary he placed the British government in. It proved bizarrely prescient in 1941 when Hitler's Deputy, Rudolf Hess, did that exact excursion into Britain and Britain found their new high ranked Nazi prisoner cumbersome for their foreign and propaganda policies. When Colin Gubbins was appointed to head the new Auxiliary Units, he incorporated many of Peter's ideas, which aimed to create secret commando teams of Home Guard in the coastal districts most liable to the risk of invasion. Their role was to launch sabotage raids on the flanks and rear of any invading army, in support of regular troops, but they were never intended as a post occupation 'resistance' force, having a life expectancy of only two weeks. Peter Fleming later served in Greece, but his principal service, from 1942 to the end of the war, was as head of D Division, in charge of military deception operations in Southeast Asia, based in New Delhi, India. He was scheduled to take part in the second Chindit operation, but this was cut short by the premature crash landing of a defective glider. The episode is described in an appendix Fleming contributed to Michael Calvert's book on the operation. Fleming was appointed an Officer of the Order of the British Empire in the 1945 Birthday Honours and in 1948 he was awarded the Order of the Cloud and Banner with Special Rosette by the Republic of China.

Кейінгі өмір және өлім

Соғыстан кейін Питер Флеминг Оксфордширдегі Неттлбедте поместье иесі болып зейнетке шықты және 1970 жылдың 31 шілдесінде Оксфордширдің лейтенант орынбасары болып тағайындалды. Флеминг 1971 жылдың 18 тамызында Шотландиядағы Глен-Коу маңында аң ауы кезінде жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның денесі Неттлбедтегі Әулие Варфоломей шіркеуінің зиратына жерленді, ал кейін шіркеуге оның естелігіне арналған әйнек суреттері орнатылды. Қабір тасында оның өзі жазған өлеңдері бар:

Алыс елдерде көп саяхаттады;
Жазып, көп оқылды.
Әскерде болды, қауіптің қырларын көрді,
Үйіне, Неттлбедке оралды.
Бұл жерде помещик жатыр, саяхаттары аяқталды –
Тозаң, және тасқа жазылған ат.
Ол күтіммен қараған жерлерде,
Осы кездесуді жалғыз өзі сақтау үшін қанағаттанды.

Отбасы

1964 жылы ағасы Иан қайтыс болғаннан кейін Питер Флеминг Ианның кәсіби жазуларына, әсіресе Джеймс Бонд романдары мен повестеріне авторлық құқықты сақтау үшін сатып алынған Glidrose, Ltd компаниясының директоры болып тағайындалды. Питер сондай-ақ Ианның аман қалған ұлы Каспарға әкелік қамқорлық көрсетуге тырысты, ол жиырма жасында нашақорлықтан зардап шекті. Питер мен Селия Флеминг 1971 жылы оның қайтыс болуына дейін үйленген күйінде болды. Олардың үш баласы болды: Николас Питер Вал Флеминг (1939–1995), жазушы және Нэттлбедтің иесі. 1975 жылы ол Питер Флемингтің қолжазбаларын Рединг университетіне қоғамдық қолжетімділік үшін тапсырды. Олардың арасында жарияланбаған бірнеше туындылар, сондай-ақ қазір басылымнан тыс қалған бірнеше кітабының қолжазбалары бар. Жиырмадан ассан соң ол өмірін серігі Кристофер Балфурмен, коммерциялық банкирмен бірге өткізді. (Роберта) Кэтрин Флеминг (1946 жылы туған), жазушы және баспагер, қазір Кейт Гримонд, Джонни Гримондтың әйелі, The Economist газетінің шетелдік жаңалықтар редакторы. Джонни – қайтыс болған Ұлыбритания Либералдық партиясының жетекшісі Джо Гримондтың үлкен ұлы және Ұлыбритания премьер-министрі Х.Х. Асквиттің қызы Вайолет Бонэм Картердің немересі. Кейт пен Джонның үш баласы бар: Джесси (журналист), Роза (актриса, кейін органикалық тағамдар кәсіпкеріне айналған) және Джорджия (журналист, бұрын The Economist онлайн редакторы, қазір Рио-де-Жанейрода тұрып, тәуелсіз жұмыс істейді). Люси Флеминг (1947 жылы туған) – актриса. 1970 жылдары ол BBC-нің «Апаттан аман қалғандар» апокалиптикалық фантастикалық сериалында Дженни рөлін ойнады. Ол 1971 жылы отбасылық дос Роберт Лейкок пен оның әйелі Анжела Дадли Уордтың ұлы Джозеф "Джо" Лейкокқа тұрмысқа шықты (1980 жылы қайтыс болды). Оның әкесі Аргилширде кенеттен қайтыс болғанда олар бал айында болды. Люси мен Джоның екі ұлы мен Флора есімді қызы болды. 1980 жылы Флора мен оның әкесі Джо қайық апатына ұшырап, көз жұмды. Олардың қазасына дейін Люси мен Джо жақсы қарым-қатынаста болды. Кейін Люси актер және жазушы Саймон Уильямсқа тұрмысқа шықты. Оның ұлдары – Диггори мен Роберт Лейкок. Питер Флеминг британдық автор және журналист Дафф Харт Дэвистің куәгері болды, ол «Питер Флеминг: Биография» (1974 жылы «Жонатан Кейп» баспасынан жарық көрген) кітабын жазды. Даффтың әкесі Руперт Харт Дэвис, баспагер, Питердің жақын досы болды, ол Рупертке көп жыл бойы Нэттлбед иелігінде үй берді және оның баспа бизнесіне қаржылық қолдау көрсетті.

After the death of his brother Ian in 1964, Peter Fleming served on the board of Glidrose, Ltd, the company purchased by Ian to hold the literary rights to his professional writing, particularly the James Bond novels and short stories. Peter also tried to become a substitute father for Ian's surviving son, Caspar, who overdosed on narcotics in his twenties. Peter and Celia Fleming remained married until his death in 1971. He was survived by their three children:

Nicholas Peter Val Fleming (1939–1995), writer and squire of Nettlebed. He deposited Peter Fleming's papers for public access at the University of Reading in 1975. These include several unpublished works, as well as the manuscripts of several of his books that are now out of print. From his early twenties, he lived with his partner Christopher Balfour, a merchant banker. (Roberta) Katherine Fleming (born 1946), writer and publisher, is now Kate Grimond, wife of Johnny Grimond, foreign editor of The Economist. Johnny is the elder surviving son of the late British Liberal Party leader Jo Grimond, and grandson maternally of Violet Bonham Carter, herself daughter of the British Prime Minister H. H. Asquith. Kate and John have three children, Jessie (a journalist), Rose (an actress turned organic foods entrepreneur) and Georgia (a journalist, formerly at The Economist online, now living and freelancing in Rio de Janeiro). Lucy Fleming (born 1947) is an actress. In the 1970s she starred as Jenny in the BBC's apocalyptic fiction series Survivors. She was first married in 1971 to Joseph "Joe" Laycock (died 1980), son of a family friend Robert Laycock and his wife Angela Dudley Ward, and was on honeymoon at the time of her father's sudden death in Argyllshire. Lucy and Joe had two sons and a daughter, Flora. Flora and her father, Joe, were drowned in a boating accident in 1980. At the time of their deaths Lucy and Joe were separated on good terms. Lucy later married the actor and writer Simon Williams. Her sons are Diggory and Robert Laycock. Peter Fleming was the godfather of the British author and journalist Duff Hart Davis, who wrote Peter Fleming: A Biography (published by Jonathan Cape in 1974). Duff's father Rupert Hart Davis, a publisher, was a close friend of Peter, who gave Rupert a home on the Nettlebed estate for many years and financial backing to his publishing ventures.

Мұра

Пётр Флеминг сыйлығы, құны 9 000 фунт стерлинг болатын, Корольдік географиялық қоғам тарапынан "географиялық ғылымды дамытуға бағытталған зерттеу жобасы" үшін табыс етіледі. Флемингтің 1903-1904 жылдардағы Тибетке британдық әскери экспедициясы туралы кітабы қытай фильмі "Қызыл өзен аңғары" (1997) фильмде еске алынады.

Флемингтің шығармалары

Флеминг The Times газеті үшін арнайы тілші болды және The Spectator журналында эссе жазушы ретінде "Стрикс" (латын тілінде "сыңғырлаған сүрегі") деген псевдониммен жиі жазды.

Басқа

1932 «Spectator's Gallery»: «The Spectator» журналынан эсселер, эскиздер, әңгімелер мен өлеңдер – Дерек Вершойлмен бірлесе редакциялаған. 1933 «Variety»: Эсселер, эскиздер және әңгімелер – Роджер Петтивардтың суреттерімен безендірілген.