Кіріспе

Үндістан мен Пәкістанның ежелгі этникалық тобы, қазіргі этникалық топ.

Дардалар – Кашмир аңғарының солтүстігі мен солтүстік-батысында өмір сүрген ежелгі халық. Бұл мемлекет Гилгит аймағы деп саналады, ол Гилгит-Балтистан аймағында (көне Балористанның бір бөлігі) Синду немесе Инд өзені бойында орналасқан. Олар көбінесе Камбожалармен бірге айтылады. Пандалардың батыры Арджуна Юдхиштхираның Раджасуя құрбандығы үшін сыйлық жинау мақсатымен солтүстікке жасаған әскери жорығы барысында осы Дардалар еліне келген.

Арджунамен күресу

Махабхаратаның "Саба парва" бөлімі Арджунаның Кашмирлерге, Урса тайпасына, Абисараларға, Синхапураларға, Сухмаларға, Дардаларға, Камбоджаларға, Бахликаларға, Лохаларға, Ришикаларға және Парама Камбоджалар сияқтыларға қарсы Дигвиджая жорығын жетекшілік еткенін куәландырады.

Кришнамен күресу

Махабхараттың Дрона Парвасында Кришна Анга, Ванга, Магадха, Каси, Косала, Ватса, Гарга, Каруша, Пундра, Аванти, Дасерка, Кашмира, Урса, Мадугала, Камбожа, Писача, Малава, Сака, Явана сияқты Дарадаларды да жеңгені куәландырылған.

Юдхиштраның Раджасуя рәсіміндегі Дарадалар

Дарадалар солтүстік-батыстан келген көптеген басқа тайпалармен бірге, Бахликалар, Кираталар, Пахлавалар, Парадалар, Камбоджалар, Шакалар, Яваналар, Тригарталар, Кшудракалар, Малавалар, Ангалар, Вангалар сияқтылар Юдхиштраның Раджасуя рәсіміне қосылып, оған көптеген сыйлықтар әкелді.

Дарадалар Курукшетра соғысында

Дарадастар Кауравалар мен Пандалар арасындағы Курукшетра соғысына да қатысқан. Олар Саувиралықтар, Бахликалықтар, Шакалар, Яваналар, Пахлавалар, Парадалар, Кекаялар, Камбоджалықтар, Мадрастар, Млеччалар, сондай-ақ солтүстік және батыс тайпалары сияқты түрлі тайпалармен бірге тізімделеді.

Дарадас жылқылары

Брахманда Пуранада Дарада мемлекетінің жылқылары туралы мәлімет бар.

Варахмихираның Брахатсамхитасындағы Дарадалар

Дардалар б.з. 6 ғасырында Варахамихираның «Брихатсамхита» еңбегінде шакалар, явандар, парадалар және камбоджалармен бірге еске алынады. Олар сол еңбекте Абхисаралармен бірге Кашмир шекарасында тұратындар ретінде де көрсетілген.

Тибет жылнамаларындағы Дарадалар

Дарадалар Тибет жылнамасы Дпаг бсам лжон бза ("Тамашалы Кальпа Врикша") кітабында явандар, камбоджалар, тухарлар, хундар, кхасалар және тағы да басқа халықтармен бірге есімдері тіркелген.

Раджатарангинидің Дарадасқа сілтемесі

Калхананың ежелгі «Раджатарангини» мәтінінде, солтүстіктің санскрит мәтіні бойынша, Кашмир патшасы Лалитадития Муктапида көрші елдерін бағындыруға кіріседі. Ол Кашмирден солтүстікке қарай әскери жорық ұйымдастырады. Бірінші болып Камбоджалықтармен шайқасып, оларды жылқыларынан айырады. Камбоджалықтардан кейін ол Тұхаралармен кездеседі. Тұхаралар шайқасқа түспей, тіпті далада жылқыларын қалдырып қашып кетеді. Содан кейін Лалитадития Кашмирдің солтүстігіндегі Батыс Тибеттегі Балтистанда Бхаутталармен, одан кейін Қарақорым/Гималайдағы Дардалармен, Валукамбудимен, сосын Стрираджа, Уттаракурулармен және Прагджотишалармен кездеседі. Калхана бірнеше Дарада билеушілерін есімдерімен атап көрсетеді: Акаламганда (Кашмирдің Ананта билігі тұсында, 1028-1063 жж.), Видхиадхара Шахи (Харса билігі тұсында, 1089-1101 жж.), Жагдала (Уккала билігі тұсында, 1101-1111 жж.), Манидхара (Суссала билігі тұсында, 1112-1120 жж.), Ясодхара (Джаясимха билігі тұсында, 1128-1149 жж.).

Дарадасқа эпиграфикалық сілтемелер

Каракрумның оңтүстік бөлігіндегі Инд және Гилгит өзендерінің бойындағы жартастарға жазылған үш жазу Дарада патшалары туралы ең алғашқы эпиграфикалық деректерді береді. Алғашқы жазу Гилгит пен Скарду арасындағы қазіргі тас жолдың Гилгит өзенін кесіп өтетін жеріндегі жартастарда табылды, бұл жерде қазір Фархад көпірі деп аталатын Алам көпірі орналасқан. Жазу нашар сақталған харошти әрпімен жазылған, Фусман оны "дардаряя" деп оқыған, яғни "Дарадалардың патшасы". Екінші жазу Гилгит және Инд өзендерінің қосылған жерінен оңтүстікке қарай Инд өзені бойындағы Чилас ауылының жанындағы Чилас террасасында табылған. Ол брахми әрпімен жазылған. Хинубердің аудармасында "даран махараджа" – "Даранның ұлы патшасы" немесе "Дарадалардың ұлы патшасы" (1989:57-58) деп түсіндірілген. Үшінші жазу Тхалпан көпірінің астында, Инд өзені үстінде, көпірдің Тхалпан жағында орналасқан. Ол да брахми әрпімен жазылған. Хинубер "даратсу махараджа Шри Вайсравансена ссатрудамана" транслитерациясын жариялаған, оны ол "Даңқты Вайсравансена, жауларды жеңуші, Дарада елінің ұлы патшасы" деп аударған (1989:59). Хинубер бұл брахми жазуларын соңғы Ваяравансена патшаға қатысты деп түсіндірді және оларды біздің заманымыздың 4-ші немесе 5-ші ғасырына жатқызды. Ол бұл патшаның "Алам көпіріндегі харошти жазуындағы дардаряядан кейін аталған есімді Дарадалардың екінші ең көне патшасы" (1989:59) екенін атап өтеді. Бұл жазулар Дарада халқының өзіне қатысты белгілі жалғыз жазбалары болып табылады.