Кіріспе

Хондродистрофия (сөзбе-сөз "шеміршек дұрыс дамымауы") – шеміршек дамуына әсер ететін көптеген генетикалық мутациялардың бірінен туындайтын қаңқа бұзылысы. Бұл өте жалпы термин, медициналық әдебиетте жағдайды дәлірек сипаттау мүмкін болмаған жағдайларда ғана қолданылады.

Презентация

Хондродистрофиясы бар адамдардың денесі қалыпты өлшемде, ал аяқтары мен қолы-аяқтары қалыпты емес қысқа болады (әрпалық). Осы ауруға шалдыққан адамдар өздерін көбінесе әуежайлықтар, кішкентай адамдар немесе бойы аласа адамдар деп атайды. 100-ден астам скелет дисплазиясы анықталған. Хондродистрофия барлық нәсілде, әйелдер мен еркектер арасында кездеседі және шамамен 25 000 баланың бірінде болады. Хондродистрофия және ахондроплазия – генетикалық гиалиндік бұзылыстардың ең көп таралған түрлері. Гиалинді шеміршек ұзын сүйектердің және омыртқалардың ұштарын жабады. Бала кезінде аяқ-қолдың көп бөлігінің өсуі ұзын сүйектердің ортасында емес, ұштарында жүреді. Әдетте, бала өскен кезде буын шеміршегінің ішкі бөлігі сүйекке айналады, ал бетінде буындардың тегіс болуын сақтау үшін жаңа шеміршек пайда болады. Ескі буын шеттері қайта сіңіріліп, буынның жалпы пішіні өсу кезінде сақталады. Денедегі осы процестің бұзылуы скелет дисплазиясына алып келеді. Сондай-ақ, бұл шеміршек кемістігі өте нәзік және қалыпты тозуға осал болғандықтан, остеоартриттің ерте пайда болуына себеп болады.

Себептер

Хондродистрофия аутосомалық рецессивті аллельдің салдарынан туындайды деп саналады. Мүмкін болатын "қауіпті дозадан" сақтану үшін, екі ата-ана да генетикалық тексеруден өтуі тиіс. Егер бала тағы бір тасымалдаушыдан туса, нәтижесі өлімге әкелуі мүмкін, немесе бала хондродистрофиямен немесе нанып қалғандықпен (карликозбен) ауыруы мүмкін. Бұл ата-анасының екеуі де бойы жағынан толығымен қалыпты болса да, баланың екі түрлі скелеттік дисплазияның бірі болуы мүмкін дегенді білдіреді. 1-түрі (қысқа аяқ-қол дисплазиясы), екеуінің арасында жиі кездесетіні, ұзын кеуде және өте қысқа аяқ-қолдарымен сипатталады. 2-түрі, қысқа кеуде дисплазиясы, кеуденің қысқаруымен және аяқ-қолдардың қалыпты өлшемдерімен сипатталады. Хондродистрофиямен ауыратын адамдарда метаболизм және гормоналды бұзылулар да пайда болуы мүмкін, олардың екеуі де гормоналды инъекциялар арқылы бақыланып, түзетілуі мүмкін. Зерттеу мақсатында хондродистрофиялық белгілерді шығару және жануарлардың, мысалы, шаруашылық қоршауларын секіріп өту арқылы қашуын болдырмау үшін жануарлар арнайы өсірілді. Бұған Анкон қойы мысал болады, ол 1791 жылы табиғи хондродистрофиямен туған қошқардан шығарылды.

Диагностика

Баланың хондродистрофиясы бар-жоғын анықтаудың бірнеше жолы бар, соның ішінде ата-аналарды тексеру және рентген суретіне түсіру. Егер ұрықта хондродистрофия болуы күдіктелсе, ата-аналар ұрықта бұл аурудың бар-жоғын анықтау үшін тексерілуі мүмкін. Диагноз тек бала дүниеге келгеннен кейін ғана қойылады және сүйектердің өсу үлгілері қадағаланады. Балаға диагноз қойылғаннан кейін ата-аналар баланың денсаулығын бірнеше факторға байланысты үнемі бақылап отыруы керек. Бала өскен сайын есту, көру және моторлық дағдыларында кемшіліктер пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, тыныс алу (апноэ) және салмақ проблемалары (семіздік) да туындауы мүмкін. Анатомиялық ерекшеліктері ретінде сколиоз, иілген аяқтар (гену варум) және артрит дамуы мүмкін.

Емдеу

Қазіргі уақытта хондродистрофиямен ауыратын науқастарда сүйек өсуін күшейтуге арналған ем жоқ. Өсу гормонының кейбір түрлері өмірдің бірінші жылында немесе ем барысында өсу қарқынын арттырғанмен, ересек науқастарға елеулі әсер етпейді. Әлемде аяқ-қолды ұзарту операцияларын тәжірибелік тұрғыдан тек бірнеше хирургиялық орталық ғана жасайды. Көбінесе ем іздеу үшін отбасылық дәрігерлерге, балалар дәрігерлеріне, ішкі аурулар дәрігерлеріне, эндокринологтарға, генетиктерге, ортопед-травматологтарға және неврологтарға жүгіну кеңес беріледі.

Хондродистрофиямен күресу

Бұл адамның тәуелсіздік пен өз құндылығын сезінуі маңызды. Кішкентай бойдың кемшіліктерін жеңуге көмектесетін бірнеше құралдар бар, оның ішінде шамдарды қосуға арналған ұзарту құрылғылары және автомобильдерде тиімді жүргізу үшін ұзақ педальдар бар. «Американың кішкентай адамдары» сияқты, кішкентай бойлы адамдарға өзара әрекеттесуге және қоғамдық өмірге қатысуға көмектесетін бірнеше ұйым жұмыс істейді.

Дене тәрбиесі және спорт

Қысқа мүшелер допты ұстау қабілетін, ракетка спортындағы және ұзындыққа секіру, биіктікке секіру сияқты жеңіл атлетика түрлеріндегі спорттық көрсеткіштерді шектеуі мүмкін. Дегенмен, қысқа мүшелер күштік көтеру сияқты спортта артықшылық бере алады. Сонымен қатар, буынға түсетін жүктеме аз болғандықтан жүзу және велосипед тебу ұсынылады.

Өзгерту ұсыныстары

Голдар мен волейбол торларының биіктігін реттеу. Мөлшері мен құрылымына қарай ережелерді өзгерту. Шағын доптар және/немесе ракеткалар сияқты өзгертілген жабдықтар. Ойын алаңында дербестік сезімін тудыру үшін сермеу биіктігін төмендету.

Американың жұлдыздар спорттық қауымдастығы

"Кішкентай адамдардың спорт қауымдастығы" 1985 жылы кішкентай бойлы адамдар үшін құрылды. Көбінесе баскетбол, волейбол, пауэрлифтинг, жеңіл атлетика, жүзу және боулинг сияқты спорт түрлері дамыған. Ұлттық жарыстар Американың кішкентай бойлы адамдарының жылдық конференциясымен бірге өткізіледі. Бұл жарыстарға 170 сантиметрден төмен бойы бар және хондродистрофиясы немесе оған байланысты аурулары бар спортшылар қатыса алады. Жоғарыда көрсетілген талаптарға сай келетін спортшылар Паралимпиада ойындарына және Халықаралық Паралимпиада комитеті ұйымдастыратын басқа да жарыстарға қатысады.