Кіріспе

Циклостационарлық процесс – уақыт бойынша циклдік түрде өзгеретін статистикалық қасиеттері бар сигнал. Циклостационарлық процесті бірнеше бірімен кезегімен алмасатын стационарлық процестер ретінде қарастыруға болады. Мысалы, Нью-Йорк қаласындағы күндізгі ең жоғары температураны циклостационарлық процесс ретінде модельдеуге болады: шілде айының 21-і күнгі ең жоғары температура желтоқсан айының 20-сы күнгі температурадан статистикалық тұрғыдан өзгеше; алайда, әртүрлі жылдардың желтоқсан айының 20-сы күнгі температураның статистикасы бірдей болуы мүмкін. Осылайша, күндізгі ең жоғары температурадан құралған кездейсоқ процесті 365 бір-бірімен алмасатын тұрақты процесс ретінде қарастыруға болады, олардың әрқайсысы жыл сайын бір рет жаңа мәнге ие болады.

Анықтама

Циклостационарлық процестерді өңдеуге екі түрлі тәсіл бар. Стохастикалық тәсіл өлшемдерді абстрактілі стохастикалық процесс моделінің мысалы ретінде қарастырады. Ал, балама ретінде, эмпирикалық тәсіл өлшемдерді нақты тәжірибеде өлшенген деректердің бір уақыт сериясы ретінде қарастырады, бұл серия теорияның кейбір бөліктері үшін ұғымдық тұрғыдан шекті уақыт аралығынан шексіз аралыққа дейін кеңейтіледі. Екі математикалық модель де ықтималдық теорияларына алып келеді: стохастикалық процесс моделі үшін абстрактілі стохастикалық ықтималдық, ал балама модель үшін – эмпирикалық Уақыт Үлесінің (FOT) ықтималдығы. Уақыт сериясымен байланысты кез келген оқиғаның FOT ықтималдығы – уақыт сериясының өмірі бойында оқиғаның пайда болу уақытының үлесі ретінде анықталады. Екі тәсілде де процесс немесе уақыт сериясы циклостационарлық деп есептеледі, егер және тек қана оның байланысты ықтималдық үлестірімдері уақыт бойынша периодты түрде өзгерсе. Дегенмен, стохастикалық емес уақыт сериясы тәсілінде балама, бірақ эквивалентті анықтама бар: шекті күшті аддитивті синустық толқын компоненттерін қамтымайтын уақыт сериясы циклостационарлықты көрсетеді, егер және тек қана уақыт сериясының шекті күшті (нөлдік емес) аддитивті синустық толқын компоненттерін тудыратын сызықтық емес уақыт инвариантты трансформациясы болса.

Кең мағынадағы циклостационаризм

Циклостационарлық сигналдардың маңызды бір ерекше жағдайы – екінші реттік статистикада циклостационарлық қасиеттерді көрсететін сигналдар (мысалы, автокорреляция функциясы). Бұлар кең мағыналы циклостационарлық сигналдар деп аталады және кең мағыналы стационарлық процестерге ұқсас. Сигналдың стохастикалық процесс ретінде қарастырылуына, немесе детерминистік уақыт қатары ретінде қарастырылуына байланысты нақты анықтамасы өзгеше болуы мүмкін.

Циклостационарлық модельдер

Авторегрессивті жылжымалы орташа модельдер класын циклостационарлық мінез-құлықты қамту үшін жалпылауға болады. Мысалы, Траутман авторегрессия коэффициенттері мен қалдық дисперсиясы тұрақты болмай, уақыт бойынша циклдік түрде өзгеретін авторегрессияларды қарастырды. Оның еңбегі уақыт сериясын талдау саласындағы циклостационарлық процестерді зерттеуге арналған басқа да көптеген зерттеулерге ұштасады.

Полициклостационарлық

Іс жүзінде, бірден артық тең емес кезеңдермен циклділікті көрсететін сигналдар туындайды және циклостационарлық теорияны жалпылауды талап етеді. Мұндай сигналдар шекті сандағы тең емес кезеңдерді көрсеткен жағдайда полициклостационарлық, ал санауға болатын шексіз кезеңдерді көрсеткен жағдайда дерлік циклостационарлық деп аталады. Бұл сигналдар радиобайланыста әртүрлі синустық толқын тасымалдаушы жиіліктері мен цифрлық символдар жылдамдықтары бар көптеген берілістердің нәтижесінде жиі кездеседі. Теория стохастикалық процестер үшін енгізілді, ал кейіннен стохастикалық емес уақыт қатарлары үшін дамытылды.

Жоғары тәртіп және қатаң мағынадағы циклостационарлық

Гарднердің циклостационарлық, полициклостационарлық және дерлік циклостационарлық сипат көрсететін уақыт қатарларының кең мағыналы теориясы, сондай-ақ Гарднердің жоғары реттік уақыттық және спектрлік моменттер мен кумулянттар теориясына, ал кумулятивтік ықтималдық үлестірімдерінің қатаң мағыналы теориясына дамытылды. Осы энциклопедиялық кітап мұның бәрін жан-жақты түсіндіреді және Гарднердің бастапқы жарияланымдарын және одан кейін басқалардың ғылыми еңбектерін терең зерттейді.