Кіріспе

Автокорреляция, кейде дискретті уақыт жағдайында сериялық корреляция деп аталады, – бұл сигналдың өзінің уақыт бойынша ығысқан көшірмесімен байланысы, бұл байланыс ығысқа тәуелді болады. Жай тілмен айтқанда, бұл кездейсоқ айнымалының өлшемдері арасындағы ұқсастық, олардың арасындағы уақыт айырмасына байланысты. Автокорреляцияны талдау – қайталанатын үлгілерді табуға арналған математикалық құрал, мысалы, шуға араласқан периодтық сигналды табу немесе сигналдың гармоникалық жиіліктері арқылы білдірілетін негізгі жиілікті анықтау. Бұл сигналдарды өңдеуде функцияларды немесе уақыт доменіндегі сигналдар сияқты мәндер тізбегін талдау үшін жиі қолданылады. Әртүрлі салалар автокорреляцияны әртүрлі анықтайды, және барлық анықтамалар бірдей емес. Кейбір салаларда бұл термин автоковарианциямен мағынасы бірдей қолданылады. Бір түбірлі процестер, трендтік тұрақты процестер, авторегрессиялық процестер және жылжымалы орташа процестер – автокорреляцияға ие процестердің нақты түрлері.

Стохастикалық процестердің автокорреляциясы

Статистикада нақты немесе кешенді кездейсоқ процестің автокорреляциясы – екі уақыт немесе уақыт кешігуінің функциясы ретінде әртүрлі уақыттағы процестің мәндері арасындағы Пирсон корреляциясы. кездейсоқ процесс болсын, ал – кез келген уақыт нүктесі (дискретті уақыт процесі үшін бүтін сан, ал үздіксіз уақыт процесі үшін нақты сан болуы мүмкін). Онда – процесс жүргізілімінің белгілі бір кезеңінде уақытында алынған мән (немесе іске асырылу). Егер процесс уақытында орташа және дисперсияға ие болса, әрқайсысы үшін, онда және уақыттары арасындағы автокорреляция функциясы былай анықталады:

мұндағы – күтілетін мән операторы, ал сызықша – кешенді конъюгацияны білдіреді. Күтілім жақсы анықталмауы мүмкін. Көбейтуден бұрын орташа мәнді алып тастау және уақыттары арасындағы автоковарианс функциясын немесе автоковарианс функциясын береді.

Регрессиялық талдау

Уақыт сериясы деректерін пайдалана отырып, регрессиялық талдау кезінде қызығушылық тудыратын айнымалыдағы автокорреляция әдетте авторегрессивті модельмен (AR), жылжымалы орташа модельмен (MA), олардың комбинациясы – авторегрессивті жылжымалы орташа модель (ARMA), немесе соңғысының кеңейтілуі – авторегрессивті интегралды жылжымалы орташа модель (ARIMA) арқылы модельделеді. Егер бірнеше өзара байланысты деректер сериясы болса, векторлық авторегрессия (VAR) немесе оның кеңейтулері қолданылады. Кәдімгі ең кіші квадраттар (OLS) әдісінде модельдің дұрыстығын регрессиялық қалдықтардың автокорреляциясының бар-жоқтығын тексеру арқылы бағалауға болады. Қателердің (өзі байқалмайтын) проблемалық автокорреляциясын, әдетте, байқалатын қалдықтардағы автокорреляция арқылы анықтауға болады. (Эконометрияда қателер «қателік шарттары» деп те аталады.) Қателердің автокорреляциясы қателік шарттары корреляцияланбаған деген кәдімгі ең кіші квадраттардың негізгі болжамын бұзады, яғни Гаусс-Марков теоремасы қолданылмайды және OLS бағалаушылары енді ең жақсы сызықтық бейтарап бағалаушылар (BLUE) емес. Бұл OLS коэффициенттерінің бағалауын бұрмаламайды, бірақ егер қателердің кіші кешіктірулердегі автокорреляциясы оң болса, стандартты қателер көбінесе төмен бағаланады (ал t-мәндері асыра бағаланады). Бірінші реттік автокорреляцияның болуын тексеру үшін дәстүрлі тест – Дурбин-Уотсон статистикасы, ал түсіндірмелі айнымалылар кідірілген тәуелді айнымалыны қамтитын болса – Дурбиннің h статистикасы. Алайда, Дурбин-Уотсон статистикасын мәндер мен олардың кідірістері арасындағы Пирсонның корреляциясына сызықтық түрде түрлендіруге болады. Жоғары реттік автокорреляцияны қамтитын және регрессорлар тәуелді айнымалының кідірістерін қамтиды ма, жоқ па, екесіне де қолданылатын, көбірек мүмкіндік беретін тест – Бройш-Годфри тесті. Бұл көмекші регрессияны қамтиды, онда қызығушылық тудыратын модельді бағалаудан алынған қалдықтар (а) бастапқы регрессорларға және (б) қалдықтардың k кідірістеріне регрессияланады, мұнда 'k' – тесттің реті. Осы көмекші регрессиядан алынған тест статистикасының ең қарапайым түрі TR2, мұнда T – үлгінің көлемі, ал R2 – анықтау коэффициенті. Автокорреляция жоқ деген нөлдік гипотеза бойынша бұл статистика k еркіндік дәрежесімен асимптотикалық түрде таралады. Автокорреляция нөлден өзгеше болған жағдайда қолданылатын әдістер – жалпыланған ең кіші квадраттар және Newey-West HAC бағалаушысы (гетероскедастикалыққа және автокорреляцияға бейім). Жылжымалы орташа модельді (MA) бағалау кезінде автокорреляция функциясы енгізілуі тиіс кідірілген қателік шарттарының санын анықтау үшін қолданылады. Бұл q реттік MA процесі үшін , үшін және , үшін екендігіне негізделген.

Серіктілік тәуелділік

Сериялық тәуелділік автокорреляция ұғымымен тығыз байланысты, бірақ ерекше түсінік болып табылады (Корреляция және тәуелділік бөлімін қараңыз). Атап айтқанда, сериялық тәуелділік болғанымен, (сызықтық) корреляция болмауы мүмкін. Дегенмен, кейбір салаларда екі термин бір-бірінің орнына қолданылады. Кездейсоқ айнымалының уақыт қатарында, егер қатардың бір уақыттағы мәні басқа уақыттағы мәнге статистикалық түрде тәуелді болса, сериялық тәуелділік болады. Егер кез келген жұп арасында тәуелділік болмаса, қатар сериялық тәуелсіз болады. Егер уақыт қатары тұрақты болса, онда бір арақашықтықтағы жұп арасындағы статистикалық тәуелділік, сол арақашықтықтағы барлық мәндер жұптары арасында статистикалық тәуелділік бар екенін көрсетеді.