Кіріспе
Философиялық термин. Рухани интеллект – бұл кейбір философтар, психологтар және даму теорияларында интеллект коэффициенті (IQ) және эмоционалдық интеллект (EQ) сияқты рухани жақтарын көрсету үшін қолданылатын термин.
Spiritual intelligence is a term used by some philosophers, psychologists, and developmental theorists to indicate spiritual parallels with IQ (Intelligence Quotient) and EQ (Emotional Quotient).
Шығу тегі
Дана Зохар «рухани интеллект» терминін енгізіп, 1997 жылы жариялаған «Корпоративтік миды қайта құру» кітабында осы идеяны таныстырды. Сол 1997 жылы Бразилияда тұратын австралиялық автор және кеңесші Кен О’Доннелл өзінің «Endoquality – адамның ұйымдағы эмоционалдық және рухани өлшемдері» кітабында да «рухани интеллект» терминін қолданды. 2000 жылы «Рухани интеллект» кітабында Стивен Бенедикт осы тұжырымды рухани және материалдық әлемді біріктіруге мүмкіндік беретін көзқарас ретінде сипаттады, ол әлемнің және оның барлық тұрғындарының әл-ауқатымен тікелей байланысты. Көптеген интеллекттер теориясын жасаған Говард Гарднер, сандық ғылыми критерийлерді анықтаудағы қиындықтарға байланысты «рухани интеллектті» өзінің «интеллекттері» тізіміне қоспауды жөн көрді. Оның орнына Гарднер «экзистенциалдық интеллектті» тиімді балама ретінде ұсынды. Қазіргі зерттеушілер Рухани Интеллекттің (жиі «SQ» немесе «SI» деп қысқартылады) пайдалылығын зерттеуді және оны өлшеу және дамыту құралдарын жасауды жалғастыруда. Қазірге дейін рухани интеллектті өлшеу көбінесе өзін-өзі бағалау құралдарына сүйенді, олар қате немесе сенімсіз мәліметтер беруге бейім. Алайда, 2009 жылы докторлық диссертациясында Йоси Амрам өзін-өзі бағалау арқылы анықталған рухани интеллекттің сыртқы бақылаушылардың пікірі бойынша көшбасшылық тиімділігін дұрыс болжағанын анықтады. Ол бұл зерттеуде рухани және эмоционалдық интеллекттің 360 градусқа бағалауын да қолданды, нәтижесінде басқа бақылаушылардың көшбасшылық тиімділігіне берген бағаларын SI бағалаулары дұрыс болжады, тіпті эмоционалдық интеллектті ескергенде де SI-дің болжамдық жарамдылығын көрсетті. Басқа зерттеушілердің жүргізген зерттеулері басшылардың SI-ы ұйымдарының қаржылық көрсеткіштері сияқты көптеген оң нәтижелерді болжауға қабілетті екенін көрсетті. Мұндай әдістемелік зерттеулер рухани интеллект тұжырымының және оның өзін-өзі бағалау мен 360 градусқа бағалаудың жалпы жарамдылығын растайды. SI бойынша жүргізілген зерттеулердің кең шолуы мыналарды көрсетті: 1. бірнеше жарамды өлшеу құралдары бар, 2. олар әртүрлі қолайлы нәтижелер бойынша оң үстемелі болжамдық жарамдылықты ұсынады және 3. Рухани Интеллекттің неврологиялық және биологиялық негізі бар, оның эволюциялық бейімделу мүмкіндігін көрсетеді, бұл SI-дың интеллект ретінде жарамдылығын толыққанды қолдайды.
Қолданбалар
Рухани интеллектінің түрлері кейде корпоративтік ортада қызметкерлерді мотивтеу және жұмыс орнындағы құндылықтар мәселелерін шешу үшін діни сипатта емес, әртүрлілікке құрметті, сезімтал ая ретінде пайдаланылады. Стивен Кови айтуынша, "Рухани интеллект – барлық интеллекттердің орталық және ең маңыздысы, себебі ол басқаларына бағыт-бағдар беретін бастау болып табылады".
Өлшеу
Рухани интеллектті өлшеу көбінесе өзіндік бағалауға негізделеді. Йоси Амрам мен Кристофер Драйер интеграцияланған рухани интеллект шкаласын (ISIS) әзірледі және жарамдылығын растады – бұл рухани интеллектті өзіндік бағалау арқылы анықтау құралы (сонымен қатар 360 градусқа есеп беру құралы ретінде де қолданылады). ISIS-тің басқа зерттеушілер қолданған нәтижелері көрсеткендей, ISIS-тің сенімділігі жоғары (яғни, Кронбахтың альфасы = 0.97) және қызметкерлердің рухани интеллекті мен жұмысқа қанағаттанғандықтары арасындағы маңызды оң байланыс бар екені анықталды. Ол 22 кіші-шкаладан тұрады, олар сұлулық, ажырату қабілеті, эгосыздық, тепе-теңдік, еркіндік, алғырлық, жоғары жақ, толықтық, ішкілік, ішкі үйлесімділік, сезім, қуаныш, еңбелгілік, ашықтық, тәжірибе, қазіргілік, мақсат, байланыс, қадірлілік, қызмет, синтез және сенім сияқты жеке SI қабілеттерін бағалайды. Бұл 22 кіші-шкала бес доменге топтастырылған: сана, инабат, мағына, трансценденттік және шындық. ISIS кейіннен бірнеше басқа тілдерге аударылып, басқа зерттеушілермен жарамдылығы расталды. Дэвид Кинг пен Тереза Л. ДеСикко екі үлкен университет үлгілерінде психометриялық және статистикалық қолдаумен өзіндік бағалау құралын, Рухани Интеллектті Өзіндік Бағалау Инвентариін (SISRI 24) әзірледі. Wigglesworth-тің SQ моделі мен бағалау құралы корпоративтік ортада сәтті қолданылды. Рухани интеллект шкаласы (SSI; Кумар және Мехта, 2011) – 20 сұрақтан тұратын, жасөспірімдердегі рухани интеллектті өзіндік бағалау құралы. Бұл шкаланың жасалу идеясы шығыс философиясымен байланысты ұжымдық мәдениетте рухани интеллект тұжырымдамасын қалыптастыру және бағалау болды. SSI Ликерт шкаласы бойынша бағаланады және оны 10 минут ішінде толтыруға болады. 29 сұрақтан тұратын Рухани Интеллект Сауалнамасы: Бұл тестті Абдуллазаде (2008) Махдие Кашмири мен Фатеме Арабамеримен бірлесіп студенттер арасында нормативтік мәліметтермен толықтырды. Нормативтік топ 280 адамнан тұрды, оның 200-і Горган Табиғи Ресурстар Университетінің студенттері, ал 80-і Бехшахр қаласындағы Пайаме Нур Университетінің студенттері болды. Олардың 184-і әйел, ал 96-сы ер адам. Біріншіден, тест жасаушылар 30 сұрақтан тұратын сауалнама әзірледі және оны 30 студентке ұсынды. Бастапқы кезеңде тесттің сенімділігі альфа әдісімен 0.87 құрады. Сұрақтарды Loop әдісімен талдау кезінде 12 сұрақ алынып тасталды және түпкілікті сауалнама 29 сұрақтан тұрды. Соңғы кезеңде сауалнама 280 адамға ұсынылды және осы кезеңде сенімділік 0.89 болды. Сұрақтардың жарамдылығын бағалау үшін факторлық талдау қолданылды, сондай-ақ сұрақтардың сарапшылар (әріптестер) тарапынан расталуы және барлық сұрақтардың арасындағы корреляция 0.3-тен жоғары болды. Varimax айналымында екі негізгі фактор анықталды, олар өзгермелілерді азайтуға көмектесті. Бірінші фактор, 12 сұрақтан тұрады, "әлемнің бастауымен түсінісу және қарым-қатынас жасау" деп аталды, ал екінші фактор, 17 сұрақтан тұрады, "рухани өмір немесе ішкі ядроға сенім" деп аталды. Бірінші фактор 1, 4, 5, 7, 8, 9, 11, 15, 16, 24, 27, 29-сұрақтарды, ал екінші фактор 2, 3, 6, 10, 12, 13, 14, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 28-сұрақтарды қамтиды.
Сындар
Рухани интеллектті интеллект түрі ретінде мойындау мүмкін емес деген пікір айтылды. Говард Гарднер сандық ғылыми критерийлерді қалыптастыру қиындықтарына байланысты оны өз интеллекттерінің қатарына қоспауды шешті. Кейін Гарднер "экзистенциалдық интеллектіні" мүмкін деп ұсынды, бірақ "рухани терминін, оның анық және мәселелі мағыналарымен бірге, жиірек қолданудың орнына, болмыстың табиғатын оның алуан түрлерінде зерттейтін интеллект туралы айту жақсырақ" деді. Осылайша, рухани немесе діни мәселелерге нақты қызығушылық экзистенциалдық интеллектінің бір түрі – көбінесе ең маңыздысы болып табылады.
"put aside the term spiritual, with its manifest and problematic connotations, and to speak instead of an intelligence that explores the nature of existence in its multifarious guises. Thus, an explicit concern with spiritual or religious matters would be one variety — often the most important variety — of an existential intelligence."