Кіріспе
Америкалық жазушы және халық емшісі, 1802 – 1866
Финес Паркхерст Квимби (16 ақпан 1802 – 16 қаңтар 1866) – американдық халық емшісі, менталист және мезмерист. Оның еңбегі Жаңа Ой рухани қозғалысының негізін салушы деп кеңінен танылған.
Ерте өмір
Нью-Гэмпшир штатының Ливан қаласында туған Квимби жеті баланың бірі, темірші мен оның әйелінің ұлы еді. Ол кездегі әлеуметтік және экономикалық жағдайына сәйкес, Квимби формальды білім алған жоқ. Кейін ол жастық шағында туберкулезбен (бұрын қақырыс деп аталған) ауырғанын және оның емделуге мүмкін емес екенін, дәрігердің каломель тағайындағанын жазды. Каломельге ем болмады, тістері шіри бастады. Квимби өзінің емдеу туралы идеяларын сынап көре бастады. Ол қатты қозғырғанда (мысалы, жылқымен шапқанда) қысқа мерзімге ауыруы басылатынын байқады және сананың денеге әсер ете алу қабілетіне қызығушылық танытты. Ол өзінің әдістерімен туберкулезден өзін құтқарып алғанын айтты.
Месмеризм
1836 жылы Чарльз Пойен Франциядан Мэн штатына келді. Жаңа Англияда кеңінен гипноз деп танылатын мезмеризм туралы ұзақ лекциялық тур жасады. Ол Пуйесзур графы Арман Мари Жак де Шастене дәстүрін жалғастырған француз мезмерисі болды. Уилла Кэтер мен Джорджин Милминнің 1907 жылы «МакКлюр» журналында жариялаған Мэри Бейкер Эддидің өмірбаяны Квинбидің Пойеннің ізбасары болғаны және оны іздеп жүргені туралы қате түсінік тудырды, бірақ бұл Квинби отбасы мен Квинбидің жазбаларымен расталмады. Шындығында, Квинби жеті жылдан кейін Пойеннің лекциясын тыңдағаны туралы былай деп жазды: «Месмеризмді француз мырзасы Чарльз Пойен АҚШ-қа әкелді, бірақ ол көпшілік алдындағы лекцияларында аудиториясын қанағаттандыратын магниттеу қабілетімен аса мақтан тұтқан жоқ. Мен оның лекцияларының бірін тыңдауға мүмкіндік алдым және оны, әрине, жалған деп санадым. Оның осыған байланысты айтқан керемет тәжірибелері, менің ойымша, сиқыршылықтан да кем емес еді. Мен ешқашан сиқыршылыққа сенбедім, тіпті рухтармен немесе әуестелермен жеке кездеспедім, сондықтан да таңғажайып оқиғалар туралы барлық әңгімелерді алдағыш деп есептедім». Керісінше, 1841 жылы Белфастқа келген Роберт Х. Коллиер, тағы бір жануарлар магнетизмін қолданушы, Квинбидің қызығушылығын оятқан сияқты: «Содан кейін доктор Коллиер келді, ол, бәлкім, қоғамда ізденіс рухын ояту үшін, одан кейін келгендердің барлығынан да көп нәрсе істеді». (Квинбидің ұлы Джордж 1888 жылғы наурызда «New England Magazine» журналында «шамамен 1838 жылы Белфастқа бір мырза келді» деп жазды, бірақ сол кезеңдегі Белфаст газеттерін жан-жақты іздеу Пойеннің 1838 жылы келгенін көрсетпеді, тіпті Пойен туралы жаңалықтар да көп болды. 1838 жыл Роберт Коллиер үшін ерте. 1836 жыл Пойен үшін дұрыс жыл сияқты көрінеді.) 1842 жылы Квинби Люциус Буркмар деген жергілікті жас жігітпен кездесті, ол гипнозға өте сезімтал болды. Онымен жұмыс істеуге пайдалы деп тапқан Квинби мен Буркмар өздерінің турын ұйымдастырды. Квинби көпшілық алдында Буркмармен мезмеризмді көрсетті. Кейін Квинби мен Буркмар турларын тоқтатты. Квинби дәрігерлердің емдей алмаған ауруларды емдей аламын деп мәлімдеді. Квинби пациенттеріне аурудың себебі жалған сенімдер екенін және ем осыны түсіндіруде екенін айтты. Квинби 1850 жылдардың соңы мен 1860 жылдардың басында қолданылған «АУРУЛАРҒА» деген жарнама парақшасын жариялады, онда былай делінген: «Д. П. П. КВИМБИ [толтыруға арналған бос орын] және оның маңайындағы азаматтарға [толтыруға арналған бос орын] болатындығын, онда ол денсаулығына қатысты кеңес алғысы келетіндерге көмектеседі, және оның практикасы басқа медициналық практикадан ерекшеленетінін, ол ешқандай дәрі-дәрмек бермейді және сыртқы қолданулар жасамайды, бірақ жай ғана науқастардың қасына отырады, оларға өз сезімдерін және олардың ауруы деп ойлағандарын айтады. Егер науқастар, ол оларға өз сезімдерін айтады деп мойындаса, онда оның түсіндірмесі ем болып табылады, және егер ол өз қатесін түзетуде табысты болса, ол жүйе сұйықтықтарын өзгертеді және шындықты немесе денсаулықты орнатады. Шындық – бұл ем. Бұл әдіс барлық жағдайларда қолданылады. Егер түсіндірме берілмесе, айыппұл салынбайды, өйткені ешқандай әсер жасалмайды. Оның түсініксіз пікірі пайдасыз, өйткені онда ешқандай білім жоқ, және басқа медициналық пікірлер сияқты, ешнәрседен де жаман. Бұл қателік тек дәрігерлердің ғана емес, сонымен қатар барлық ауруларды емдейміз деп алдап, адамдарды алдауды мақсат еткендердің де барлық шарлатандықтарын туғызады. Науқастар сауығып кетуді аңсайды, олар осы адамдарға адал және мейірімді деп есептейді, ал олар өте ауыр науқас екеніне және тым кеш болмай тұрып бірдеңе істеу керек екеніне сендіреді. Бес немесе он доллар содан кейін төленеді, олар ешқашан болған, немесе ешқашан еді, бірақ кейбір аурудың емін үшін бұл шарлатандар, немесе тонаушылар, (олар деп аталуы мүмкін) алынған қате әсерлер үшін, ол тонау, заңмен санкцияланған, ол ең нашар түрі үшін. Егер олар осы сипаттамадағы шын құпияны қарастырса, өздерінің дәрі-дәрмектерін сатудың өзімшіл мақсаттары үшін екенін білетін болады. Олардың айла-шарқы мынада!олар пациенттерге қандай да бір аурумен ауырады деген қате ойды ұялатады. Бұл оларды үрейлендіреді және олардың ойларында бұрын-соңды ойланбаған аурулар пайда болады. Сондықтан ол мұндайларға былай дейді: «Бірде-бір шарлатанға бармаңыз: сіз ақшаңызды ғана емес, денсаулығыңызды да жоғалтасыз. Ол ешқандай пікір білдірмейді, сондықтан сіз ештеңе жоғалтпайсыз. Егер науқастар ауыруды сезінсе, олар оны біледі, және егер ол олардың ауыруын сипаттаса, ол оны сезінеді, және оның түсіндірмесінде ем жатыр. Пациенттер, әрине, ауырудың себебіне қатысты өз пікірлеріне ие – ол ешқандай пікір білдірмейді, сондықтан да дау ауыруда емес, оның себебінде. Ол пациенттерге артықшылыққа ие, өйткені олардың қасына отырғанға дейін оның ауыруы болмағанын оларды сендіру өте оңай. Осыдан кейін оларға олардың қиындықтарының себебін дәлелдеу оның міндеті болады. Бұл пациенттерге ғана түсіндірілуі мүмкін, ал осы түсіндірме үшін оның төлемақысы [толтыруға арналған бос орын] доллар. Егер оларды бірнеше рет көру қажет болса, [толтыруға арналған бос орын] доллар. Бұл оның соңғы он жеті жылдағы практикасы болды. Соңғы сегіз жылдан бері ол ешқандай дәрі-дәрмек берген жоқ және сыртқы қолданулар жасаған жоқ. Оның сияқты практика жасайтындар көп, бірақ адам «ұйқыда» болғанда, кеткендердің рухынан кез келген күш алатынын және ішке қабылдауға немесе сырттан қолдануға арналған кез келген дәріні ұсынатынын білсе, сақтаныңыз! Оларға сенбеңіз, «өйткені жемісіңізден білесіз».
"Next came Dr Collyer, who perhaps did more to excite a spirit of enquirey throughout the community than any who have succeeded." (Quimby's son George stated in New England Magazine, March, 1888, that "a gentleman visited Belfast, about the year 1838," but an extensive search of Belfast newspapers during that time period finds no visit by Poyen mentioned in 1838, even though Poyen was quite newsworthy. 1838 is too early for Robert Collyer. 1836 appears to be the correct year for Poyen.) About 1842 Quimby encountered Lucius Burkmar, a local youth who was particularly susceptible to hypnosis. Finding him useful to work with, Quimby and Burkmar developed a tour of their own. Quimby demonstrated mesmeric practice with Burkmar in front of large crowds. Later Quimby and Burkmar stopped touring. Quimby claimed to heal people of ailments which doctors could not cure. Quimby told his patients that disease was caused by false beliefs, and that the cure was in the explanation of this. Quimby published a flyer, "TO THE SICK," that was used about late 1850s to early 1860s and read as follows. It is an important statement of his beliefs:
DR. P. P. QUIMBY would respectfully announce to the citizens of [blank space to be filled in] and vicinity, that he will be at the [blank space to be filled in] where he will attend to those wishing to consult him in regard to their health, and, as his practise is unlike all other medical practise, it is necessary to say that he gives no medicines and makes no outward applications, but simply sits down by the patients, tells them their feelings and what they think is their disease. If the patients admit that he tells them their feelings, &c., then his explanation is the cure; and, if he succeeds in correcting their error, he changes the fluids of the system and establishes the truth, or health. The Truth is the Cure. This mode of practise applies to all cases. If no explanation is given, no charge is made, for no effect is produced. His opinion without an explanation is useless, for it contains no knowledge, and would be like other medical opinions, worse than none. This error gives rise to all kinds of quackery, not only among regular physicians, but those whose aim is to deceive people by pretending to cure all diseases. The sick are anxious to get well, and they apply to these persons supposing them to be honest and friendly, whereas they are made to believe they are very sick and something must be done ere it is too late. Five or ten dollars is then paid, for the cure of some disease they never had, nor ever would have had but for the wrong impressions received from these quacks, or robbers, (as they might be called,) for it is the worst kind of robbery, tho' sanctioned by law. Now, if they will only look at the true secret of this description, they will find it is for their own selfish objects—to sell their medicines. Herein consists their shrewdness!—to impress patients with a wrong idea, namely—that they have some disease. This makes them nervous and creates in their minds a disease that otherwise would never have been thought of. Wherefore he says to such, never consult a quack: you not only lose your money, but your health. He gives no opinion, therefore you lose nothing. If patients feel pain they know it, and if he describes their pain he feels it, and in his explanation lies the cure. Patients, of course, have some opinion as to what causes pain—he has none, therefore the disagreement lies not in the pain, but in the cause of the pain. He has the advantage of patients, for it is very easy to convince them that he had no pain before he sat down by them. After this it becomes his duty to prove to them the cause of their trouble. This can only be explained to patients, for which explanation his charge is [blank space to be filled in] dollars. If necessary to see them more than once, [blank space to be filled in] dollars. This has been his mode of practice for the last seventeen years. For the past eight years he has given no medicines, nor made any outward applications. There are many who pretend to practice as he does, but when a person while in "a trance," claims any power from the spirits of the departed, and recommends any kind of medicine to be taken internally or applied externally beware! believe them not, "for by their fruits ye shall know them.
Жеке өмір
1827 жылы үйленген Квимбидің төрт баласы болды. Оның ұлдарының бірі, Джордж, оның ізбасары және жақтаушысы болды, оның еңбектерін кейіннен Христиан ғылымын негіздеген Мэри Бейкер Эддидің еңбектерінен ажыратуға күш салды. Оның ұлы әкесінің қолжазбаларын сақтады, олардың көп бөлігі ұлының қайтысынан кейін 1920 жылдарға дейін жарияланбады.
Өнертапқыш
Квимби кәсібі бойынша сағат және сағаттар жасаушы болған. Ол сонымен қатар даггерротипист болды, сондай-ақ түрлі, байланысты емес үлкен механикалық құрылғыларға бірнеше патенттер алған және жаңа өнімдер ойлап тапқан. (d) Финес П. Квимби "АҚШ патенті: 8,232X: Ағаш кесу: Ағаш, металл, мәрмәр және т.б. кесуге арналған тізбекті ара", 3 маусым 1834 жылғы патенттің иесі болып тіркелген. 2007 жылдың 21 қыркүйегіне дейін X5475-тен X5497-ге дейінгі (яғни 1829 жылдың 30 сәуірінен 1829 жылдың 11 маусымына дейінгі) патенттік нөмірлердің ешқайсысы туралы жазбалар табылған жоқ.
Белгілі ізбасарлары
Квимбидің емдегенін айтқандардың арасында Джулиус Дрессер және оның әйелі Аннетта Дрессер болды, олар қандай аурудан зардап шеккені белгісіз. Олардың ұлы Хорацио Дрессер Квимбидің теориялары туралы көп жазды. Ол Квимбидің көптеген жазбаларын өзінің "Денсаулық және ішкі өмір: Рухани емдеу және теориялардың талдамалық және тарихи зерттеуі" (1906) кітабында жинақтап, басып шығарды (2009 жылы "Forgotten Books" баспасы қайта басылым жасады). Сондай-ақ ол таңдап алған Квимби жазбаларын "Квимби қолжазбалары" (1921; 2008 жылы "Forgotten Books" баспасы қайта басылым жасады) атты кітапта жариялады. Уоррен Фелт Эванс 1863 жылдары Квимбиге екі рет барған шақта, методист пасторы болатын және сол кезде Шведенборгшілдікке бет бұрып жатқан еді. Ол Квимбидің шәкірті саналғанмен, қазіргі зерттеулер оның өзін Квимбимен тең деп есептегенін, шәкірт емес екенін көрсетіп тұр.
Белгілі науқастар
Мэри Бейкер Эдди, Христиан ғылымын негіздеуші, Куимбидің пациенті болған және протестанттық теология мен ғылымға терең бойымен сіңген емші еді. Кейіннен оның теологиясында Куимбидің кем дегенде жартылай шабыттандырғаны туралы мәлімдемелер жасалды. Алайда, Куимбидің ұлы да, Христиан ғылымының өкілдері де Куимбизм мен Христиан ғылымы арасындағы маңызды айырмашылықтарды көрсетті. Биограф Гиллиан Гилл және басқалар да келісті, себебі өз ілімінде теизмді қолданғандықтан, Христиан ғылымы дінге негізделмеген Куимбидің ұстанымдарынан едәуір өзгешеленеді.
Нанымдар
Квимби кейде трансцендентализммен байланыстырылып келді, әсіресе оның жазбаларының Дрессер нұсқасына сүйенетін тарихшылардың арасында. Бірақ Албанездің сөзіне қарағанда, оның Эмерсон және трансценденталистер туралы білімі "күмәнді, және ең жақсы жағдайда екінші қол болған" болса, ал Хазеннің пікірінше, бұл жіктемеге тек "Дрессердің руханиландырылған Квимбиі" ғана сай келеді.
Мұра
Кейде Куимби "Жаңа ойдың негізін қалаушысы" деп еске алынады, бірақ оның нақты ықпалы күмәнді. Куимбидің жазбалары 1921 жылы Дрессердің "Куимби қолжазбалары" жарияланғанға дейін қолжетімді болмағандықтан, олар Жаңа ойдың қалыптасу кезеңіндегі дамуына тікелей әсер етпеді. Сенім арқылы емдеуді зерттейтін ғалым Бари Мортон, Куимбидің сананы жақсарту әдісін үнемі қолдануы оны психосоматикалық ауруларды емдеуге қатысты маңызды жаңалықтарға жеткізгенін, және нәтижесінде "гностикалық" емдеу дәстүрін бастағанын айтты. Оның әдістерінің бір бөлігін 1880 жылдары христиандық сенім арқылы емдеуді түбегейлі өзгерткен Джон Александр Доуви қабылдады.