АҚШ Конституциялық құқығында заңға шағымдану түрлері

Кіріспе

АҚШ конституциялық құқығындағы мәселе

АҚШ конституциялық құқығында, заңға қарсы беткей шағым – талапкердің заңның әрқашан конституцияға қайшы екенін және демек, жарамсыз екенін мәлімдейтін шағым. Бұл заңның нақты қолданылуы конституцияға қайшы деп айыпталатын қолданылған шағымнан өзгеше. Егер беткей шағым сәтті болса, сот күдік тудырған заңды беткейінше жарамсыз деп жариялайды, бұл оны толығымен күштен шығаруға әкеледі. Бұл сәтті қолданылған шағымнан өзгеше, онда сот заңды күштен шығармай, оның конституциялық түрде қолданылуы мүмкін жағдайларын шектейді. Кейбір жағдайларда – мысалы, *Gonzales v. Carhart* немесе *Crawford v. Marion County Election Board* істерінде, сот немесе келісетін судьялар қолдаған заң қолданылған шағымға ұшырауы мүмкін екенін айтып, беткей шағымды қабылдаудан бас тартты. Бірінші түзетудегі істерде, тағы бір беткей шағым түрі – кең ауқымдылық доктринасында айқындалған. Егер заң заңды ауқымына қатысты маңызды түрде қорғалған мінез-құлық пен сөзді қамтыса, онда ол тым кең және беткейінше жарамсыз болып табылады.

Жасалған сынақтар мен қолданған сынақтар

Жоғарыда талқыланғандай, заңға шағымданудың екі әдісінің арасындағы басты айырмашылық – заңның конституциялық еместігіне күдік тудыру, яғни оның барлық қолданылуы конституцияға қайшы екенін дәлелдеу, ал қолданылуға қатысты шағым заңның нақты бір жағдайдағы қолданылуын жоюға бағытталған. Екінші айырмашылық – заң қабылданғаннан кейін заңға қарсы шағымды бірден білдіруге болады, ал қолданылуға қатысты шағымды тек заң қолданылғаннан кейін ғана білдіруге болады. Осы тұрғыдан алғанда, заңға қарсы шағым болашаққа бағытталған, себебі ол заңның күшке енуіне және осылайша адамның конституциялық құқықтарын бұзуына жол бермеуге тырысады, ал қолданылуға қатысты шағым өткенге бағытталған, себебі ол бұрыннан болған конституциялық бұзушылықты жоюға тырысады. Заңға қарсы шағым заңды толығымен жою мүмкіндігін тудыратындықтан, ол жағымсыз деп есептеледі. Заң ғалымы Ричард Фэллон бұл екі терминнің түсініксіз екенін және бірін-бірінен оңай ажыратуға болмайтынын айтады. Шындығында, АҚШ Жоғарғы Соты осы фактіні мойындады. Citizens United v. Federal Election Commission ісінде былай делінген: «Заңға қарсы және қолданылуға қатысты шағымдар арасындағы айырмашылық соншалықты анық емес, ол автоматты түрде әсер етеді немесе конституциялық шағымға қатысты әрбір істе үндеулер мен шешімді әрқашан бақылайды деп айтуға болмайды». Заңға қарсы шағымның табысты болуы қолданылуға қатысты шағымға қарағанда үлкен салдарға әкеледі, яғни бүкіл заңнама жарамсыз деп танылады, сондықтан АҚШ Жоғарғы Соты заңға қарсы шағымдарды жағымсыз деп жариялады, демек, оларды сирек қолдану керек. Washington State Grange v. Washington State Republican Party ісінде АҚШ Жоғарғы Соты заңға қарсы шағымдарды жағымсыз бағалаудың бірнеше себебін атады. Заңның конституциялық еместігі туралы талаптар көбінесе болжамдарға негізделеді. Осының салдарынан, олар «фактілік негіздері аз жазбаларға сүйене отырып, заңдарды ерте түсіндіру» қаупін тудырады. Sabri v. United States, 541 U. S. 600, 609 (2004) (ішкі дәйексөз белгілері мен жақшалар алынып тасталды). Заңға қарсы шағымдар сонымен қатар соттың шектеу принципіне қайшы келеді, яғни соттар конституциялық құқық мәселесін оны шешу қажеттілігі туғанға дейін алдын ала қарастырмауы керек және оны қолданылатын нақты фактілерге қатысты қажеттіліктен артық конституциялық құқық ережесін қалыптастырмауы керек. Ashwander v. Tennessee Valley Authority, 297 U. S. 288, 347 (1936) (Brandeis, J., келіседі). Соңында, заңға қарсы шағымдар халықтың еркімен қабылданған заңдардың Конституцияға сәйкес жүзеге асырылуына кедергі келтіріп, демократиялық процесті бұрмалау қаупін тудырады. Біз «конституцияға қайшы шешім халықтың сайланған өкілдерінің ниетін жоққа шығаратынын» естен шығармауымыз керек. Ayotte v. Planned Parenthood of Northern New Eng., 546 U. S. 320, 329 (2006). Заңға қарсы шағымды сот қарауының болжамды, мүмкін мерзімінен бұрынғы және демократияға қарсы сипатынан туындаған себептерге байланысты, Жоғарғы Сот заңға қарсы шағымды орнатуға ниет білдіргендерге үлкен ауыртпалық салады. U. S. v. Stevens ісінде былай делінген: «Типтік заңға қарсы шабуылда табысқа жету үшін [жауап беруші] «(заңның) жарамды болатын жағдайлар жоқ екенін» дәлелдеуі керек», United States v. Salerno, 481 U. S. 739, 745 (1987), немесе заңда «көзге түсетін заңдылық жоқ» деп көрсетуі керек, Washington v. Glucksberg, 521 U. S. 702, 740, n. 7 (1997) (Stevens, J., үкімге келіседі) (ішкі дәйексөз белгілері алынып тасталды).

As discussed above, one primary distinction between the two methods of challenging legislation in court is that a facial challenge to a statute seeks to invalidate it in its entirety because every application is unconstitutional, whereas an as applied challenge seeks to invalidate a particular application of a statute. A second distinction between the two is that a facial challenge may be brought soon after a statute's passage in a legislature; however, an as applied challenge, as the name suggests, can only be brought once it has been enforced. In this sense, a facial challenge is prospective, or forward looking, because it seeks to prevent a law from being enforced and thus violating someone's constitutional rights, and an as applied challenge is retrospective, or backward looking, because it seeks to redress a constitutional violation that has already occurred. Since facial challenges have the potential to invalidate a statute in its entirety, they are said to be disfavored. Legal scholar Richard H. Fallon Jr. has argued that both terms are ambiguous and not as easily distinguishable from one another. Indeed, the U. S. Supreme Court has acknowledged this fact. In Citizens United v. Federal Election Commission, it stated, "the distinction between facial and as applied challenges is not so well defined that it has some automatic effect or that it must always control the pleadings and disposition in every case involving a constitutional challenge". Because a successful facial challenge carries with it greater consequences than an as applied challenge, i. e., the entire legislation is invalidated, the U. S. Supreme Court has declared facial challenges disfavored, which should, therefore, be used rarely. In Washington State Grange v. Washington State Republican Party, the U. S. Supreme Court stated several reasons for disfavoring facial challenges. Claims of facial invalidity often rest on speculation. As a consequence, they raise the risk of "premature interpretation of statutes on the basis of factually barebones records". Sabri v. United States, 541 U. S. 600, 609 (2004) (internal quotation marks and brackets omitted). Facial challenges also run contrary to the fundamental principle of judicial restraint that courts should neither "anticipate a question of constitutional law in advance of the necessity of deciding it" nor "formulate a rule of constitutional law broader than is required by the precise facts to which it is to be applied." Ashwander v. Tennessee Valley Authority, 297 U. S. 288, 347 (1936) (Brandeis, J., concurring). Finally, facial challenges threaten to short circuit the democratic process by preventing laws embodying the will of the people from being implemented in a manner consistent with the Constitution. We must keep in mind that "[a] ruling of unconstitutionality frustrates the intent of the elected representatives of the people." Ayotte v. Planned Parenthood of Northern New Eng., 546 U. S. 320, 329 (2006). Due to the speculative, possibly premature, and anti democratic nature of judicial review of a facial challenge, the Supreme Court has placed a higher burden on those wishing to establish a facial challenge. In U. S. v. Stevens, it stated, "To succeed in a typical facial attack, [the respondent] would have to establish “that no set of circumstances exists under which [the statute] would be valid”, United States v. Salerno, 481 U. S. 739, 745 (1987), or that the statute lacks any “plainly legitimate sweep", Washington v. Glucksberg, 521 U. S. 702, 740, n. 7 (1997) (Stevens, J., concurring in judgments) (internal quotation marks omitted).

Кері позициясы

Жоғарғы Сот судьялары бет-әлпеттік шағымдар сирек болуы керек деп мәлімдегеніне қарамастан, керісін дәлелдейтін эмпирикалық зерттеулер жүргізілді. 2011 жылы Ричард Фэллон Жоғарғы Сот заңдардың жарамдылығын анықтау үшін, мойндағаннан гөрі жиірек бет-әлпеттік шағымдарға жүгінеді деген мақала жазды. Мысалы, сот Браун мен Білім беру кеңесі ісінде Тең Қорғаныс туралы ереже бойынша, Бранденбург пен Огайо ісінде Бірінші түзету бойынша, және АҚШ мен Лопес ісінде Сауда туралы ереже бойынша даулы заңдарды жою үшін бет-әлпеттік шағымдарды қолданды. Сондай-ақ, мақалада белгілі болғандай, көпшілік пікірдің қарамастан, бет-әлпеттік шағымдар тек бірнеше бұрмаланған конституциялық сынақтармен ғана шектелмейді. Мақалада айтылғандай, бет-әлпеттік шағымдар "рационалды негіз" сияқты маңызды конституциялық сынақтардан тұрады, бұл кейде заңның бетінен жарамсыз екенін көрсетеді, себебі ол заңды мемлекеттік мүддемен ешқандай рационалды байланыс орнатпайды.