Заңда тұру құқығы: анықтама және шарттары

Кіріспе

Құқықтық түсінік
Құқықтық тұрғыдан алғанда, standing немесе locus standi – сотқа заңдық шара сұрап жүгінген тараптың, сотқа өзінің заңмен немесе шағымданылып отырған әрекетпен байланысы бар екенін және осы заң немесе әрекет салдарынан зиян шеккенін дәлелдеуі шарт. Бұл тараптың іске қатысу құқығын негіздейді. Тарап төмендегі жағдайларда құқыққа ие болады:

Заң немесе әрекет осы тарапқа тікелей зиян келтірсе, және сот өтемақы төлеу немесе заң осы тарапқа қолданылмайды деген шешім қабылдамаса, зиян келтіру жалғасады. Жай тілмен айтқанда, тараптың жоғалтатын нәрсесі болуы керек. Тарап соттан көмек сұрайтын жағдайларға тікелей зиян келеді, сондықтан сотқа жүгінуге құқылы. Тарап соттан көмек сұрап жүгінген жағдайда тікелей зиян шекпеген, бірақ зиян оның жағдайымен байланысты болса және осы зиянның жалғасуы сотқа жүгіне алмайтын басқа адамдарға әсер етуі мүмкін болса, ол да құқыққа ие болады. АҚШ-та бұл, Конституцияның Бірінші түзетуін бұзады деп саналған заңды жоюға негіз болып табылады. Мүмкін, талапкерге тікелей әсер етпесе де, заң басқаларға осылай зиян келтіруі мүмкін, сондықтан заңға бағынудан қорқып, олар жасаған немесе жасамаған нәрсені білуге мүмкіншілік болмайды. Бұл «салқындату әсері» доктринасы деп аталады. Заңмен тарапқа автоматты түрде құқық берілуі мүмкін. Мысалы, АҚШ-тағы кейбір экологиялық заңдарға сәйкес, белгілі бір су қоймаларын ластаған адамды, тіпті ластанудан зиян шекпеген тарап та сотқа шақыруға құқылы. Заң талапкер істе маңызды жетістікке жеткен жағдайда адвокат гонорарын төлеуге мүмкіндік береді. АҚШ-тың кейбір штаттарында кітапты, фильмін немесе басқа да өнер туындысын адалсыз деп санайтын адам, аудандық прокурорға жүгінбестен, өзінің атынан осы туындыны тыйым салу үшін сотқа жүгіне алады. АҚШ-та қазіргі заң бойынша, егер адам заңның конституциялық заңдылығына күдік келтіргісі келсе, онда ол заңнан «дербес» зиян шегетінін немесе шегуі мүмкін екенін көрсетуі керек. Әйтпесе, сот талапкердің «құқығы жоқ» деген шешім қабылдап, конституциялық талаптың мәнін қарастырмай, істі қараудан бас тартады.

The party is directly subject to an adverse effect by the statute or action in question, and the harm suffered will continue unless the court grants relief in the form of damages or a finding that the law either does not apply to the party or that the law is void or can be nullified. In informal terms, a party must have something to lose. The party has standing because they will be directly harmed by the conditions for which they are asking the court for relief. The party is not directly harmed by the conditions by which they are petitioning the court for relief but asks for it because the harm involved has some reasonable relation to their situation, and the continued existence of the harm may affect others who might not be able to ask a court for relief. In the United States, this is the grounds for asking for a law to be struck down as violating the First Amendment to the Constitution of the United States, because while the plaintiff might not be directly affected, the law might so adversely affect others that one might never know what was not done or created by those who fear they would become subject to the law. This is known as the "chilling effects" doctrine. The party is granted automatic standing by act of law. For example, under some environmental laws in the United States, a party may sue someone causing pollution to certain waterways without a federal permit, even if the party suing is not harmed by the pollution being generated. The law allows the plaintiff to receive attorney's fees if they substantially prevail in the action. In some U. S. states, a person who believes a book, film or other work of art is obscene may sue in their own name to have the work banned directly without having to ask a District Attorney to do so. In the United States, the current doctrine is that a person cannot bring a suit challenging the constitutionality of a law unless they can demonstrate that they are or will "imminently" be harmed by the law. Otherwise, the court will rule that the plaintiff "lacks standing" to bring the suit, and will dismiss the case without considering the merits of the claim of unconstitutionality.

Халықаралық соттар

Еуропа Кеңесі жеке тұлғалардың автоматты түрде сотқа шағымдану құқығына ие болған алғашқы халықаралық сотты құрды.

Австралия

Австралияда жалпы заң бойынша іс туғызу құқығы (locus standi) түсінігі бар, ол 1977 жылғы Әкімшілік шешімдерді (Соттық тексеру) туралы заң сияқты заңдарда және Австралияның Жоғары сотының, әсіресе «Австралияның Қорғау қоры қарсы Ұлттық Достастық» (1980) ісіндегі шешімдерінде көрініс береді. Жалпы заң бойынша, іс туғызу құқығын анықтау үшін талапкердің «іс мәніне ерекше қызығушылығы» бар-жоғы тексеріледі, ол «шешім немесе әрекет салдарынан мүддесіне зиян келген адам» деп анықталады. Бұл, әдетте, жалпы заң бойынша тестке сәйкес түсіндіріледі. Ашық іс туғызу құқығы немесе белгілі бір адамдар тобының қажеттіліктерін білдіру жоқ. Мәселе қашықтықта болуында. Іс туғызу құқығы зардап шеккен адамдар тобына қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, талапкер жалпы халықтан өзгеше, оған ерекше әсер еткенін көрсетуі керек. Қамау туралы бұйрық (writ of prohibition) және quo warranto іс туғызу құқығын белгілеу үшін төменгі талаптарға ие. Ал әр түрлі Бас прокурорлар әкімшілік құқық істерінде іс туғызу құқығына ие деп есептеледі. Көптеген жағдайларда, тарап мемлекеттік органға немесе лауазымды тұлғаға қатысты декларативтік сот шешімі шығару үшін азаматтық іс қозғауды қалайды. Бұл әкімшілік құқықтың бір аспектісі болып саналады, кейде конституциялық мәні бар, мысалы, тарап заңның конституцияға қайшы деп жариялануын талап етеді.

Қоғамдық мүддеге қатысты

Канаданың Жоғарғы Соты "Торсон Канаданың Бас прокурорына қарсы", "Новая Шотландияның Цензорлар кеңесі Макнилге қарсы" және "Әділет министрі Боровскиге қарсы" деп белгілі үш конституциялық істе қоғамдық мүддедегі сотқа шақыру институтын қалыптастырды. Бұл үш іс "трилогия" деп аталады және "Канаданың шіркеулер кеңесі Канадаға қарсы (Жұмыспен қамту және иммиграция министрі)" ісінде былайша қорытындыланды:

Қоғамдық мүддедегі сотқа шақыру талабы қанағаттандырылғанда үш мәселені қарастыру қажет. Біріншіден, даулы заңның жарамсыздығы туралы нақты мәселе көтерілген бе? Екіншіден, талапкерге заңнама тікелей әсер ететіні дәлелденді ме, әлде талапкердің оның жарамдылығына шын ниетті қызығушылығы бар ма? Үшіншіден, мәселені сотқа жеткізудің басқа мүмкіндігі бар ма? Конституциялық емес істерде де қоғамдық мүддедегі сотқа шақыру мүмкіндігі бар, бұл Сот "Финлей Канадаға қарсы (Қаржы министрі)" ісінде анықталды.

Нигерия

Басқа юрисдикциялардағыдай, сотқа жүгіну құқығы Конституцияда көзделген. Сотқа жүгіну құқығы бірнеше істе түсіндірілді, бұл әртүрлі жағдайларда оны әртүрлі қарастыруға әкеп соқты. Соңғы уақыттарда locus standi-ге қатысты түрлі көзқарас қалыптасты. Олар:

Дәстүрлі тәсіл – тек материалдық немесе арнайы зиян келген тарап ғана сот арқылы өтемақы талап етуге құқылы. Airtel Networks Ltd. v. George ісінде былай делінген: «Тараптың іс бойынша жеткілікті мүдделілік танытса және оның азаматтық құқықтары мен міндеттері бұзылған немесе бұзылу қаупі туса, ол заңды тұрғызылған тұлға саналады». Осы тәсіл бойынша тарап, сотқа өзінің басқа адамдарға қарағанда осы істе одан көп зиян шеккенін қанағаттанарлық дәлелдеген жағдайда ғана өтемақы талап ете алады. Атап айтқанда, Бас прокурор ғана қоғамдық мәселелер бойынша кез келген жағдайда өтемақы талап ете алады, егер тарапқа Бас прокурордың жарлығымен рұқсат берілмесе. Бұл конституциялық мәселелердегі құқықты кеңейтеді. Апелляциялық сот судьясы Абоки: «Конституциялық мәселелерде (қатаң) locus standi талабы қажетсіз, өйткені ол тек сот функциясын қиындатады» деді.

Ұлыбритания

Британдық әкімшілік құқықта өтініш беруші, өтініш қатысты мәселеге қатысты жеткілікті мүддеге ие болуы керек. Соттар бұл жеткілікті мүдде талабын кеңінен түсіндірді. Лорд Диплок былай деді:

Келісімшарт құқығында, үшінші тарап доктринасы келісімшартқа тарап болғандар ғана оны бойынша сотқа шағымдана алады немесе соттал алады дегенді білдіреді. Бұл доктрина 1999 жылғы Келісімшарттар (үшінші тараптардың құқықтары) заңымен маңызды түрде өзгертілді, ол келісімшартта белгіленген үшінші тараптарға, егер келісімшарт оларға мұндай құқық берсе, оны күшіне енгізуге мүмкіндік береді. Қылмыстық қудалаудың көп бөлігі мемлекет тарапынан Crown Prosecution Service арқылы жүзеге асырылады, сондықтан жеке қудалаулар сирек кездеседі. Осыған ерекше мысал – Уайтхаус v Лемон ісі, онда Мэри Уайтхаус ханым, өзін қалалық моральдың қорғаушысы деп санаған, Gay News баспашысы Денис Лемонға қарсы құдайға қарсы жамандау үшін (2008 жылға дейін қылмыс болып саналған) жеке қудалау қозғауға рұқсат алды. Қылмыс құрбандарының қылмыскерді сотқа беруге құқығы бар және олар мемлекеттен қылмыстық зиянды өтеу алуға құқылы. Егер мемлекет істі тиісінше қозғамаса, құрбан немесе оның отбасы Стивен Лоуренс ісіндегідей жеке қудалау қозғауға құқылы болады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ заңдарында Жоғарғы Сот: «Негізінде, сотқа қатысу мәселесі – соттың даудың мәнін немесе нақты мәселелерді қарауға құқылы екендігіне байланысты». Федералды сот алдында сотталу үшін талапкер бірнеше талапты орындауы керек. Олардың кейбіреулері АҚШ Конституциясының үшінші бабының 2-тармағы, 1-бөліміндегі сот билігінің талаптарына негізделген. Онда былай делінген: «Сот билігі барлық істерге және дау-жанжалдарға қолданылады…». Айыпкердің сотқа шағымдануға құқылы болуы сот жүйесінің рөлін шектейді және үшінші баптың билік бөлінісі идеясына негізделген. Федералды соттар билікті тек «соңғы шара ретінде және қажеттілік туғанда ғана» жүзеге асыра алады. Алайда, заңды тұрғыдан алғанда, оның алғашқы сақтық қағидалары Fairchild v. Hughes (1922) ісінде қалыптасқан, оны судья Луис Брандейс жазған. Fairchild ісінде азамат Мемлекеттік хатшы мен Бас прокурорға он тоғызыншы түзетуді ратификациялау тәртібіне наразылық білдірді. Бұрынғы ілім бойынша, кез келген адам мемлекеттік мүдделерді жеке қудалауға құқылы болған. Содан бері бұл қағида сот ережелеріне және кейбір заңдарға енгізілді. 2011 жылы Bond v. United States ісінде АҚШ Жоғарғы Соты федералды заңды бұзды деген айыппен сотталып жатқан қылмыстық жауапкердің он бірінші түзетуге сәйкес сол заңның конституциялық заңдылығын күдікке салуға құқығы бар деп шешті.

Ғылымның соңғы дамуы

1984 жылы Жоғарғы Сот зиян, себептік байланыс және қалпына келтірудің үш талабының мағынасын анықтаған маңызды шешім қабылдады. Ата-аналар, қара нәсілді мемлекеттік мектеп оқушылары, Ішкі кірістер қызметі нәсілдік дискриминация жасайтын жеке мектептерге салық жеңілдіктерін бермейтін стандарттар мен процедураларды сақтамайды деп шағымданып сотқа жүгінді. Сот талапкерлердің сотқа талап қоюға құқығы жоқ екенін анықтады. Сот бір талап бойынша маңызды зиянды растаса да, зиянның себептік байланысын (жауапкердің әрекеттері мен талапкердің зияны арасындағы байланыс) жеткіліксіз деп тапты. Тағы бір маңызды іс – Лужан против Жабайы табиғатты қорғаушылар, 504 U. S. 555 (1992) – Жоғарғы Соты сотқа қатысу үшін қажетті қалпына келтіру талабын кеңейтті. Талапкерлердің мәлімдемесіне сәйкес, белгілі бір жануар түрлеріне зиян келтірілсе, бұл талапкерлердің болашақта оларды көру мүмкіндігін азайтады, соның салдарынан оларға зиян тиеді. Бірақ сот талапкерлер түрлерге зиян келтірудің талапкерлерге дереу зиян келтіретінін көрсетуі керек екенін талап етті. Сот талапкерлер бұл дәлелдеу жүктемесін орындамағанын анықтады. "Фактилік зиян" тестісі мойндалатын мүддеге зиян келтіруден артық нәрсені қажет етеді. Сотқа қайта қарауды сұраған тараптың өзі зиян шеккендердің қатарында болуы керек. Зиян болжалды емес, дереу болуы тиіс. Зиянды көрсетпегеннен басқа, сот талапкерлер қалпына келтіру талабын да орындамағанын анықтады. Сот жауапкерлердің "барлық шетелдік жобаларға әсер ететін" үкіметтік әрекеттердің жалпы деңгейіне наразылық білдіргенін атап өтті. Бұл бағдарламалық тәсіл "себептік байланыс немесе қалпына келтіруді дәлелдеу тұрғысынан айқын қиындықтарға" тап болды. 2000 жылғы Вермонт Табиғи ресурстар агенттігі против АҚШ (Стивенс ісі), 529 U. S. 765 (2000) және 2009 жылғы Саммерс против Earth Island Institute, 555 U. S. 488 (2009) ісінде Жоғарғы Сот петиция берген экологиялық ұйымдардың кейбір мүшелерінің зардап шеккен жерлерге баруының "статистикалық тұрғыдан ықтимал" екенін мәлімдегенінің ІІІ-тармақты қолдау үшін жеткіліксіз екенін анықтады. Көпшілік пікірде "процедуралық құқықтан айырылу, егер бұл айырылудан зардап шеккен нақты мүдде болмаса, III-тармақтың күшін жоятын дәлел бола алмайды" делінген.

In 1984, the Supreme Court reviewed and further outlined the standing requirements in a major ruling concerning the meaning of the three standing requirements of injury, causation, and redressability. In the suit, parents of black public school children alleged that the Internal Revenue Service was not enforcing standards and procedures that would deny tax exempt status to racially discriminatory private schools. The Court found that the plaintiffs did not have the standing necessary to bring suit. Although the Court established a significant injury for one of the claims, it found the causation of the injury (the nexus between the defendant's actions and the plaintiff's injuries) to be too attenuated. In another major standing case, Lujan v. Defenders of Wildlife, 504 U. S. 555 (1992), the Supreme Court elaborated on the redressability requirement for standing. The injury claimed by the plaintiffs was that damage would be caused to certain species of animals and that this in turn injures the plaintiffs by the reduced likelihood that the plaintiffs would see the species in the future. The court insisted though that the plaintiffs had to show how damage to the species would produce imminent injury to the plaintiffs. The Court found that the plaintiffs did not sustain this burden of proof. "The 'injury in fact' test requires more than an injury to a cognizable interest. It requires that the party seeking review be himself among the injured". The injury must be imminent and not hypothetical. Beyond failing to show injury, the Court found that the plaintiffs failed to demonstrate the standing requirement of redressability. The Court pointed out that the respondents chose to challenge a more generalized level of government action, "the invalidation of which would affect all overseas projects". This programmatic approach has "obvious difficulties insofar as proof of causation or redressability is concerned". In a 2000 case, Vermont Agency of Natural Resources v. United States ex rel. Stevens, 529 U. S. 765 (2000),

In a 2009 case, Summers v. Earth Island Institute, 555 U. S. 488 (2009),, the Supreme Court held the petitioner environmental organizations' claim that it was "statistically likely" that some of their members would visit the affected lands was insufficient to support Article III standing. The majority opinion stated the "deprivation of a procedural right without some concrete interest that is affected by the deprivation . is insufficient to create Article III standing."

Салық төлеушінің мәртебесі

Фротингэм мен Меллон арасындағы алғашқы іс салық төлеушінің сотқа жүгізу құқығын (standing) қалыптастырған доктринаны бекітті. Сот федералды үкіметтің әрекеттері жеке салық төлеушінің декларациясынан тым алыс екенін, салық төлеушіге келтірілген залал салықтық түсімдерді пайдалану нәтижесінде туындаған деп үнемі шешім шығарды, мысалы, АҚШ-тың Ричардсонға қарсы ісінде. DaimlerChrysler Corp. v. Cuno ісінде Сот осы талдауды штаттық үкіметтерге де қатыстырды. Алайда, Жоғарғы Сот салық төлеушінің сотқа жүгізу құқығы федералды сотта муниципалды билікке қарсы іс қозғау үшін конституциялық тұрғыдан жеткілікті екенін де мәлімдеді. Мемлекеттердің өздерінің егемендік иммунитеті де сотқа шағымданудан қорғайды. Мемлекеттер егемендік иммунитетінен бас тартқан жағдайда да, олар мемлекетке қарсы қарапайым салық төлеушінің сотқа жүгізу құқығын шектейтін өз ережелеріне ие болуы мүмкін. Сонымен қатар, мемлекеттердің сотта қаралу үшін талапкердің сотқа жүгізу құқығын анықтауға құқығы бар және салық төлеушінің ғана құқығына негізделген сотқа кіруді теріске беруі мүмкін. Калифорнияда салық төлеушілер "жергілікті органның мүлкіне, қаражатына немесе басқа да мүлкіне заңсыз жұмсалған шығын, ысырап немесе келтірілген залал" үшін сотқа шағымдануға құқылы. Флоридада салық төлеуші мемлекеттік үкімет мемлекеттік қаражаттарды пайдалануда конституциялық емес әрекет жасаса немесе үкіметтік әрекет салық төлеушіге жалпы салық төлеушілер бөліспейтін ерекше зиян келтірсе, сотқа шағымдануға құқылы. Вирджинияда Вирджиния Жоғарғы Соты да осыған ұқсас ережені қабылдады. Жеке салық төлеуші, әдетте, өмір сүретін қала немесе округтің әрекетіне шағымдануға құқылы, бірақ мемлекеттік шығыстарға шағымдануға құқығы жоқ.

Заңға қарсы тұру

Белгілі бір ерекшеліктерден басқа, тарап заңның конституциялық заңдылығын оның ережелеріне бағынған жағдайда ғана шакуға құқылы. Дегенмен, кейбір ерекшеліктер бар; мысалы, соттар бірінші түзетуге сәйкес заңға шағымдануды қабылдай алады, онда заңға толыққанды әсер етпеген адам, сөзді шектеуші заңдар басқа адамдардың сөз бостандығына кедересін келтіретін салқынына байланысты, оған әсер етпейтін бөліктеріне қарсы шағымдануға құқылы. Тарап заңның конституциялық заңдылығын шакуға құқылы болатын тағы бір жағдай – егер заңның болуы оны құқықтан немесе мүмкіндіктен айырыса, тіпті егер заң өзіне қолданылмаса да. Вирджиния Жоғарғы соты бұл мәселені «Мартинге қарсы Зихерл» ісінде (607 S. E.2d 367 (Va. 2005)) нақтылады. Мартин мен Зихерл дос-жаран болған және Мартин Зихерлдің герпес жұқтырғанын білгенімен, оған бұл туралы хабарламаған қорғаныссыз жыныстық қатынасқа барған. Ол одан зиянды өтеуді талап етті, бірақ (іс қозғалған кезде) «бұзғындық» жасау (некеде тұрмаған ер адам мен әйел арасындағы жыныстық қатынас) заңсыз болғандықтан, Зихерл Мартиннің оған талап қоюға құқығы жоқ деп мәлімдеді, себебі қылмыс жасауға қатысқандар – бірлескен кінәлілер – қылмыстық әрекеттің салдарынан туындаған әрекеттер бойынша бір-бірін сотқа шақыра алмайды («Зискке қарсы Зиск», 404 S. E.2d 721 (Va. 1990)). Мартин АҚШ Жоғарғы сотының «Лоренс пен Техас» ісіндегі (штаттың содомия заңын конституцияға қайшы деп тапқан) шешіміне сүйене отырып, Вирджинияның бұзғындыққа қарсы заңы да «Лоренсте» келтірілген себептер бойынша конституцияға қайшы екенін айтты. Осылайша, Мартин Зихерлден зиянды өтеуді талап етуге құқылы. Төменгі соттар, штат прокуратурасы бұзғындық істерін тергемейтіні және Вирджинияда 100 жылдан астам уақыттан бері ешкім бұзғындық үшін сотталмағанына байланысты, Мартинге қудалану қаупі жоқ және осылайша заңға шағымдануға құқығы жоқ деп шешті. Мартин апелляция жасады. Мартиннің жоғалтатын нәрсесі болғандықтан – егер заң күшіне енсе, Зихерлден зиянды өтеуді талап ету мүмкіндігі – ол заңның конституциялық заңдылығын шакуға құқылы, тіпті оны бұзғаны үшін қудалану мүмкіндігі болмаса да. АҚШ Жоғарғы соты «Лоренс» ісінде жеке, коммерциялық емес жыныстық қатынасқа қатысты құпиялылық құқығы бар екенін анықтағандықтан, Вирджиния Жоғарғы соты бұзғындыққа қарсы заң конституцияға қайшы деп шешті. Бұл шешім Мартинге Зихерлді сотқа беруге құқық берді, себебі «Зиск» ісіндегі шешім енді қолданылмайды. Дегенмен, Мартиннің заңға шағымдануының жалғыз себебі, егер заң күшіне енсе, оның жоғалтатын нәрсесі бар еді.

With limited exceptions, a party cannot have standing to challenge the constitutionality of a statute unless they will be subjected to the provisions of that statute. There are some exceptions, however; for example, courts will accept First Amendment challenges to a statute on overbreadth grounds, where a person who is only partially affected by a statute can challenge the parts that do not affect him on the grounds that laws that restrict speech have a chilling effect on other people's right to free speech. The only other way someone can have standing to challenge the constitutionality of a statute is if the existence of the statute would otherwise deprive him of a right or a privilege even if the statute itself would not apply to him. The Virginia Supreme Court made this point clear in the case of Martin v. Ziherl 607 S. E.2d 367 (Va. 2005). Martin and Ziherl were girlfriend and boyfriend and engaged in unprotected sexual intercourse when Martin discovered that Ziherl had infected her with herpes, even though he knew he was infected and did not inform her of this. She sued him for damages, but because it was illegal (at the time the case was filed) to commit "fornication" (sexual intercourse between a man and a woman who are not married), Ziherl argued that Martin could not sue him because joint tortfeasors – those involved in committing a crime – cannot sue each other over acts occurring as a result of a criminal act (Zysk v. Zysk, 404 S. E.2d 721 (Va. 1990)). Martin argued in rebuttal that because of the U. S. Supreme Court decision in Lawrence v. Texas (finding that state's sodomy law unconstitutional), Virginia's anti fornication law was also unconstitutional for the reasons cited in Lawrence. Martin argued, therefore, she could, in fact, sue Ziherl for damages. Lower courts decided that because the Commonwealth's Attorney does not prosecute fornication cases and no one had been prosecuted for fornication anywhere in Virginia in over 100 years, Martin had no risk of prosecution and thus lacked standing to challenge the statute. Martin appealed. Since Martin had something to lose – the ability to sue Ziherl for damages – if the statute was upheld, she had standing to challenge the constitutionality of the statute even though the possibility of her being prosecuted for violating it was zero. Since the U. S. Supreme Court in Lawrence had found that there is a privacy right in one's private, noncommercial sexual practices, the Virginia Supreme Court decided that the statute against fornication was unconstitutional. The finding gave Martin standing to sue Ziherl since the decision in Zysk was no longer applicable. However, the only reason Martin had standing to challenge the statute was that she had something to lose if it stayed on the books.

Тапсырыс беруді даулауға қатысу

Тек "мүдделі тарап" ғана федералдық келісімшарт беруге шағымдану құқығына ие. Осы ретте, "мүдделі тарап" дегеніміз – келісімшартқа ұсыныс білдірген компания немесе адам, немесе келісімшартты басқа компанияға беру оның тікелей экономикалық мүддесіне әсер ететін болжамды конкурсант.

Сайлау шаралары

Холлингсворт пен Перри ісінде Жоғарғы Сот, дауыс беру шарасын қолдаушылардың өзі заңдық мәртебе алуға жеткіліксіз екенін шешті. Аталған істе 8-ші ұсыныс Калифорнияда бір жынысты некелерге тыйым салған, бірақ бұл тыйым конституцияға қайшы деп танылды. Жоғарғы Сот 8-ші ұсынысты қолдағандардың сотта мәртебесі жоқ екенін, себебі олар бұл шешімнен зиян шеккенін көрсетпеді деп шешті.

Мемлекеттік құқық

Мемлекеттік заңдағы сотқа қатысу құқығы федералды заңнан күрт өзгеше, сондай-ақ штаттар арасында маңызды айырмашылықтар бар.

Калифорния

Калифорниялықтар мемлекеттік агенттіктің тиімсіз басқаруы арқылы мемлекеттік қаражатты ысырап еткен мемлекеттік қызметкерлерге қарсы "салық төлеушілердің шараларын" қолдануға құқылы, мұнда талап етілетін жеңілдік – лауазымды тұлғаны ақшаны ысыраптап жатпауға және мемлекеттік қаржыны қорғау міндетін орындауға міндеттейтін бұйрық. 2009 жылдың 29 желтоқсанында Калифорнияның алтыншы апелляциялық округінің соты Калифорния азаматтық процессуалдық кодексінің 367-бабын Калифорнияның азаматтық процессуалдық кодексіне федералдық үлгідегі сотқа қатысу құқығын енгізу ретінде түсіндіруге болмайды деп шешті. Калифорниядағы негізгі сұрақ әрқашан талапкердің іс негізін жеткілікті дәлелдегеніне қатысты болады, талапкердің сотқа жүгізуге құқығы бар-жоғы, ұсынылған талаптың мәнін дәлелдеуден бөлек. Сот "құқыққа ие болу" сөзінің көбінесе jus tertii дегенді білдіру үшін қолданылатынын мойындады және мемлекеттік заңдағы jus tertii федералдық сотқа қатысу құқығынан өзгеше екенін анықтады.