Масиофо Лаулу Фетауи Матаафа: Самоа саяхаты мен дипломатының өмірі
Laʻulu Fetauimalemau Mataʻafa
Масиофо Лаулу Фетауималемау Матаафа – самалық саяхатшы, дипломат, парламент мүшесі және Жаңа Зеландиядағы алғашқы жоғары комиссар. Отбасы тарихы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Самоалық саясаткер және дипломат
Samoan politician and diplomat
Масиофо Лаулу Фэтауималемау Матаафа, сондай-ақ Фэтауи Матаафа (23 маусым 1928 – 19 қараша 2007) – 1975 жылдан 1976 жылға дейін және 1979 жылдан 1982 жылға дейін Лотофага округінің парламент мүшесі болған самоалық саясаткер, басшы және дипломат. Матаафа кейіннен Самоаның Жаңа Зеландиядағы алғашқы жоғары комиссары қызметін атқарды. Ол сондай-ақ Самоаның тұңғыш премьер-министрі Фиаме Матаафа Фаумуина Мулину’у II-нің әйелі болды. Олардың қызы, Файаме Наоми Матаафа – матайдың жоғары дәрежелі басшысы, бұрынғы министрлер кабинетінің мүшесі, бұрынғы премьер-министрдің орынбасары және қазіргі Самоа премьер-министрі. "Масиофо" құрметті атағы Самоадағы ең жоғары басшының әйеліне берілетін патшайымдық атақ.
Masiofo Laulu Fetauimalemau Mataafa, also known as Fetaui Mataafa (23 June 1928 – 19 November 2007), was a Samoan politician, chieftain and diplomat who served as a member of parliament for Lotofaga from 1975 to 1976, and again from 1979 to 1982. Mata'afa was later Samoa's first high commissioner to New Zealand. She was also the wife of Samoa's first Prime Minister, Fiame Mata'afa Faumuina Mulinu'u II. Their daughter, Fiamē Naomi Mataʻafa, is a matai high chieftess and former Cabinet Minister, former Deputy Prime Minister and current Prime Minister of Samoa. The honorific title "Masiofo" is the queenly title for the wife of a paramount chief in Samoa.
Жеке өмір
Фэтауи Мата'афа – Ле Мамеа Мататуа Ата ОБЕ, Самоа Конституциясын жасауға қатысқан адам, және Фаалеа Масина Лупенің үлкен қызы болды. Оның күйеуі, Фиаме Мата'афа Фаумуина Мулину'у II, К. Б. Е., тәуелсіздік алғаннан кейін Самоаның тұңғыш премьер-министрі атанды. Ол педагог, қоғамдық қайраткер, саясаткер және дипломат болған. Әйелдердің құқығы мен мәртебесін көтерудегі зор еңбегі үшін ол халықаралық деңгейде танылды. Осы еңбегінің нәтижесінде, ол Самоада және халықаралық аренада, көбінесе Тынық мұхиты аймағында, бірақ сондай-ақ бүкіл әлемде көптеген мемлекеттік және жеке сектордағы қызметтерді атқарды. Ұзақ жылдар бойы Самоа Парламентінің депутаты болды, содан кейін елдің ең жоғары дәрежелі дипломаттарының бірі ретінде танылды.
Fetaui Mata'afa was the eldest daughter of Le Mamea Matatumua Ata OBE, a Framer of the Samoan Constitution, and Faalelei Masina Lupe. Her husband, Fiame Mata'afa Faumuina Mulinu'u II, C. B. E., was Samoa's first Prime Minister following independence. She was an educator, community worker, politician, and diplomat. She was recognised internationally for the prominent role she played in enhancing the status of women. As a result of her efforts, she held numerous Government and private sector posts in Samoa, and internationally primarily in the Pacific Region but also worldwide. A long serving Member of the Samoan Parliament and thereafter as one of her country's most senior diplomats.
Білім
Апиадағы Малифа мектебінде білім алған ол, орта білім алу үшін Жаңа Зеландияға кетті. Алдымен Оклендтегі Ковхай орта мектебінде, содан кейін Мастертондағы Вайрарапа колледжінде оқыды. Мата’афа одан кейін Веллингтондағы Виктория университетінің студенті болды, университеттегі Ардмор мұғалімдер даярлау колледжінде оқытушылық мамандығын алып бітірді. Бітірген соң, Жаңа Зеландияның Лоуэр-Хатт қаласындағы Боулкотт көшесіндегі бастауыш мектепте (1952) сабақ берді, кейін Самоаға оралып, өзінің білімін елдің игілігі үшін қолданып, ең үздік орта мектеп – Самоа колледжінде, Ваиваседе (1953–1961) оқытты. Ол Фаумуина Мулину’у II, К. Б. Е.-ге үйленгеннен кейін оқытушылық қызметтен кетті.
Educated at Malifa School in Apia, she left for secondary schooling in New Zealand attending firstly Kōwhai Intermediate School in Auckland and thereafter Wairarapa College in Masterton. Mata'afa then became a student at Victoria University in Wellington studying for, and obtaining a teaching degree from the University's Ardmore Teachers' Training College. Following graduation, she taught at Boulcott Street Primary School in Lower Hutt, New Zealand (1952) before returning to Samoa and using her knowledge for the benefit of her nation teaching at the premier secondary school – Samoa College, Vaivase (1953–1961). She left teaching on her marriage to Fiame Mata'afa Faumuina Mulinu’u II, C. B. E.
Дипломатиялық және саяси мансап
1964 жылы оған күйеуі сол кездегі парламент мүшесі болған Лотофага ауылынан «Ла’улу» атағы берілді. Күйеуінің күтпеген өлімі ауыр соққы болды, бірақ ол «Ла’улу» атағымен оның орнына үміткер болуға шақырылды және алғашқы әрекетімен сәтті сайланды. 1975 жылы Парламентке екінші әйел ретінде өтті. Ол Лотофага сайлау округін екі мерзім бойы өкілдік етті. 1989 жылы сол кездегі премьер-министр Тофилау Эти Алесана оны Жаңа Зеландиядағы Бас консул қызметіне тағайындады, ал 1993 жылы Жаңа Зеландиядағы Жоғары комиссар болып тағайындалды, содан кейін 1997 жылы зейнетке шықты. Дипломатиялық қызметі кезінде ол 1991–1992 жылдары Окленд консулдық корпусының деканы болып қызмет етті. Фэтауи Мата’афа Самоадағы көптеген қоғамдық ұйымдарда, әсіресе әйелдерге қатысты мәселелерде ерікті болып жұмыс істеді. 1960–1965 жылдары ол елдегі барлық әйелдер денсаулығы комитеттерінің төрағасы болды. Сондай-ақ ол 1964–1980 жылдары Батыс Самоаның Қызыл Крестінің президенті, ал 1980–1990 жылдары Қыздар бригадасының президенті болды. Оның ең ұзақ қызметі Батыс Самоа Ұлттық әйелдер кеңесінде болды – 1965–1980 жылдары президент, 1981–1989 жылдары бас хатшы, содан кейін Атқару комитетінің тұрақты мүшесі. Табиғи көшбасшы, зор беделге ие болған Фэтауи Мата’афа ұлттық іс-шараларымен қатар, аймақтық және халықаралық ұйымдарда да белсенді болды. 1970 жылы ол Оңтүстік Тынық мұхиты университетінің бірінші проканцлері болып тағайындалды және 1976 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Ол Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің Дүниежүзілік миссионерлік және евангелизм жөніндегі комиссиясының мүшесі болды және 1971–1976 жылдары Тынық мұхиты шіркеулерінің конференциясының төрағасы болды. Ол 1974–1983 жылдары Қыздар бригадасының Тынық мұхиты қауымдастығының президенті, 1984–1988 жылдары Пан-Тынық мұхиты және Оңтүстік-Шығыс Азия әйелдер қауымдастығының халықаралық хатшысы болды және 1989 жылы Кеңестің өмірлік мүшесі атанды. Оның Солтүстік Америкадағы қызметі, АҚШ-тың Вашингтон қаласында орналасқан Nestle балалар тамақтану формуласын тексеру комиссиясының (NIFAC) мүшесі ретінде 1981–1991 жылдары балалар денсаулығын сақтау және аналарға көмектесудегі рөлі ерекше құрметке лайық болды. Оның көптеген және әртүрлі рөлдерін мойындау үшін марапаттарға 1976 жылы Жаңа Зеландиядағы Виктория университетінен білім беру саласындағы еңбегі үшін және әйелдердің мүддесін қорғау үшін берілген құрметті LL.D дәрежесі кірді. Оның өзінің елі 1993 жылы Самоа мен Тынық мұхитындағы әйелдерді дамытудағы рөлі үшін оған Тиафау орденін табыс етті. Оңтүстік Тынық мұхиты университеті 2004 жылы оған алғашқы Құрметті заң ғылымы докторы атағын берді.
In 1964, she had bestowed upon her the chiefly orator's title "La'ulu" from the village of Lotofaga for which her husband was the then sitting member of parliament. Her husband's untimely and sudden death came as a great shock but she was urged to contest his seat using her title "La'ulu" and was successful on her first attempt and entered Parliament in 1975 as the second woman to be elected to the Parliament. She represented the constituency of Lotofaga for two terms. In 1989 she was appointed Consul General to New Zealand by then Prime Minister Tofilau Eti Alesana and promoted to High Commissioner to New Zealand in 1993 before her retirement in 1997. During her diplomatic terms she served as Dean of the Auckland Consular Corps 1991–1992. Fetaui Mata'afa was involved in numerous voluntary organisations in Samoa, primarily related to women. From 1960 to 1965, she was President of all Women's Health Committees in the country. She was also President of the Red Cross of Western Samoa from 1964 to 1980 and President of Girls' Brigade from 1980 to 1990. Her longest service was with the Western Samoa National Council of Women as President from 1965–1980 and general secretary from 1981 to 1989 and then as a Permanent Member of the Executive Committee. A natural leader of great personal presence and magnitude, in addition to her national activities Fetaui Mata'afa was also active in regional and international organisations. In 1970, she was appointed the first Pro Chancellor of the University of the South Pacific holding this post until 1976. She was a Member of the Commission on World Mission and Evangelism of the World Council of Churches and served as Chairperson of the Pacific Conference of Churches from 1971 to 1976. She was President of the Pacific Fellowship of Girls' Brigade from 1974 to 1983, and International Secretary of the Pan Pacific and South East Asia Women's Association from 1984 to 1988, becoming a Life member of the Council at Large in 1989. Her activities in North America as a Member of the Nestle Infant Formula Audit Commission (NIFAC) based in Washington D. C., USA. from 1981 to 1991 deserved special recognition for the part she played in children's health and the care of nursing mothers. The awards that followed as recognition of her many and varied roles included an Honorary LL. D from Victoria University, New Zealand in 1976 for outstanding services to education in the Pacific as well as outstanding services on behalf of and for women. Her own nation awarded her the Order of Tiafau in 1993 for her role in the development of Women in Samoa and the Pacific. The University of the South Pacific awarded its first Honorary Doctor of Laws to her in 2004."
Өлім
Өлген күні оған Самоа Ұлттық университетінің құрметті докторлық атағы табындалу жоспарланған еді. Оның жалғыз баласы, бірнеше рет үкіметте министр болған Файаме Наоми Матаʻафа марқұм қалды.
On the day of her death she was scheduled to be bestowed with an Honorary Doctorate by the National University of Samoa. She is survived by her only child, Fiamē Naomi Mataʻafa, a multi term minister in government.
Жерлеу рәсімі
Оның Лотофагада өткен жерлеу рәсіміне үкіметтік, дипломатиялық және халықаралық өкілдер қатысты, олардың ішінде: Самоа мемлекет басшысы Туи Атуа Тупуа Тамесесе Эфи, Тонга королевасы және Тонга Корольдігінің делегациясы болды. Ал дипломатиялық корпус өкілдерінің арасында Қытай елшісі де бар еді. Оның қызы, жоғары дәрежелі сардар Фьяме Наоми Мата'афа ақтық сөз сөйлеп, анасының аты – Фэтауималемау анасының мінезін толық бейнелейтінін айтты. Атының бір мағынасы – анасы Самоаның Мау қозғалысы кезінде дүниеге келген («Фетауи – ма – ле – мау» дегені «Мау кезінде» дегенді білдіреді), ал екінші мағынасы – «мау» сөзі философия, сенім немесе мақсатты білдіреді. Оның қабірі мен қабір тасы Лотофага ауылында Уполу аралының оңтүстік жағалауын көріп тұрады.
Her funeral at Lotofaga was attended by government, diplomatic and international representatives including; Samoa's Head of State, Tui Ātua Tupua Tamesese Efi, the Queen of Tonga and a delegation from the Kingdom of Tonga while among the diplomatic corps present was the Ambassador for China. Her daughter, high chief Fiame Naomi Mata'afa gave the eulogy and told how her mother's name Fetauimalemau summed up her mother's character. One meaning was that her mother was born in the time of Samoa's Mau movement ('Fetaui – ma – le – mau' means 'at the time of the Mau') and another meaning was that the word "mau" means a philosophy, belief or cause. Her tomb and gravestone in Lotofaga village overlooks the south coast of Upolu island.