Кіріспе

Екінші коалиция соғысының бөлігі, 1799 жылғы Германиядағы шайқас.

Берген шайқасы 1799 жылдың 19 қыркүйегінде өтті және генералдар Гийом Брун мен Герман Виллем Дэнделс басқарған франко-голланд әскерлерінің Солтүстік Голландияға қонған Йорк герцогының басшылығымен ресейлік және британ әскерлеріне қарсы жеңісімен аяқталды. Шайқас алаңы Ресей ескерткішімен (1902) белгіленген.

Жарыс реті

15 қыркүйекте Йорк герцогы жерге қонды және 1200 жеңіл атқыштармен 30 000 сарбаздық әскерге басшылық етті. 19 қыркүйекте Йорк герцогының басшылығымен әскерлер төрт колоннаға бөлініп, Шагербруктан алға жылжыды. Осы кезде одақтастар күш артықшылығына ие болды және мүмкіндігінше ертерек шешуші соққы беруге бекінді. 12 000 сарбаздық голландиялық әскер Лангедийк маңында бекініп, француз әскерінен алшақтады. Француздар барлық бөлімдерін жинап, далалық күштерін 10 000 сарбазға жеткізді, олар Алкмар, Берген, Шорл және Эгмонд-ан-Зеде орналасқан.

Ұрыс жоспары мен жер бедері

Британдық және орыс командирлері республикашылардың оң жағын қорғамағанын және өте маңызды позицияны бос қалдырғанын байқады. Егер сол қанатқа қарқынды шабуыл жасалса, бұл кемшілікті түзету қиын болар еді. Олар Амстердамды оған қолжетімді болатын жалғыз бағыттан да қорғамаған еді. Операция жоспары мынадай болды: сол қанаттық колонна жаудың оң қанатын Зюдерзееден айналып өтуге тиіс еді; оң қанаттық колонна жауды Кампердуин биіктіктерінен ығыстырып, Бергенді басып алуға тиіс еді; оң орталық колонна Варменхуйзен мен Схоорлдамдағы позицияны бұзуға және оң қанаттық колоннамен ынтымақтасуға тиіс еді; ал сол орталық колонна Алкмаарға баратын басты жолда Оудкарспелді басып алуға тиіс еді. Жаудың сол қанаты Петтен алдындағы теңізден Берген қаласына дейін созылған биік құмды төбелерде тиімді орналасқан еді. Орталық колонналардың өтуі керек болған жер әр үш-төрт жүз метр сайын кең, терең, сулы арықтар мен каналдармен кесілген. Шабуылға апаратын аздаған жолдардағы көпірлер қиратылған, және кедергілер мұқият орналастырылған.

Іс-қимыл

Барлық ақылға қонымды күтпеген жағдайларға қарамастан, сэр Ральф Аберкромбидің басқаруындағы күштер бұл шайқасқа тікелей қатыспады; осының салдарынан одақтас әскерлердің саны 15 000 мен 18 000 аралығында болды. Сэр Ральф Аберкромбидің басқаруындағы корпус 18 қыркүйектің кешінде жорыққа шықты, бірақ жолдардың нашар болуына байланысты оның ілгерілеуі кешікті, және ол Хурнға күтілгеннен бірнеше сағат кейін жетті. Бұл колоннаның мақсаттары бүкіл экспедицияның нәтижесіне маңызды әсер ететін еді және тек Йорк герцогы басым күштерге ие болғанда ғана орындалуы мүмкін еді. Шайқас 19 қыркүйекте таңғы сағат 8-ге дейін Бергенді басып алған орыс әскерлерімен басталды. Олар британдық одақтастарынан қолдау күтті, бірақ британдық және орыс командирлері сағаттарын келістіруді ұмытқандықтан, олар тіпті шайқасқа дайындыққа да келмеді. Нәтижесінде орыс әскерлері француздармен тез қоршалды, Герман тұтқынға алынды, оның оң жақтағы қолбасшысы Жерепсов қаза табады, ал олардың әскерлері Берген арқылы Шорлға қайта шегінді, оны да тастап кетуге мәжбүр болды. Бұл ауылды генерал-майор Маннерстің бригадасы қайта басып алды, содан кейін екі орыс батальоны, генерал-майор Д’Ойлидің гвардиялық бригадасы және принц Уильям басқаратын 35-ші полкпен күшейтілді. Бұл әскерлер шайқасты жаңартты және жауды кері шегіндірді; бірақ оқ-дәрінің жетіспеуі және сол учаскедегі корпустың шаршағандығы оларды Петтен және Зийпе каналына қайта шегінуге мәжбүр етті. Генерал-лейтенант Дундастың басқаруындағы колонна таңертең Варменхуйзен ауылына шабуыл жасады, онда жау үлкен артиллерия күштерімен жақсы бекініп алған. Краббендамнан келген генерал-майор Седморатскийдің басқаруындағы үш орыс батальоны ауылдың сол жағына батыл шабуыл жасады, ал 1-ші гвардиялық полк сол уақытта оң жағынан кірді. Гренадерлік гвардиялық батальон, Гвардияның 3-ші полкі және бұрын Сэр Джеймс Пултенимен байланыс орнату үшін Школьдамға жіберілген 5-ші полктің 2-ші батальоны, колоннаның қалған бөлігімен қосылды, ол Варменхуйзенді басып алғаннан кейін 5-ші полктің 1-ші батальонымен күшейтілді, және барлығы алға жылжып ауылды басып алды. Олар оны шайқас аяқталғанға дейін артиллериялық атыспен ұстап тұрды. Сол жақ орталық колонна, генерал Дэнделс басқарған Батавия армиясының басым бөлігіне қарсы тұрса да, барлық қарсылықты жеңіп, Оудкарспелді басып алып, Алкмаарға тікелей жол ашты. Сэр Ральф Аберкромби де Зюдерзее жағалауындағы Хорн қаласын басып алып, айналмалы жорықты аяқтау үшін өзін қолайлы жағдайға келтіріп, өз міндетін жақсы орындады. Дегенмен, оң жақтағы жартылай сәтсіздікке байланысты барлық әскерлерді кері шақырып, бұрынғы позицияны қайта басып алу қажет деп шешілді. Бергенге шабуыл жасаған колоннаның күші дұрыс пайдаланғанда жеткілікті болар еді. Бұл колонна жаудан сандық артықшылыққа ие болды, бірақ қиылысқан жерде жаппай жылжыды, қанаттарын жаппады және бұйрыққа қайшы, күн шығар алдынан операцияларын бастады, сондықтан оның атысы жауға қарағанда өзіне көбірек зиян келтірді. Басқа колонналар өздеріне берілген міндеттерге тым әлсіз болмағанын, олар қайтарылғанға дейін өздеріне бағытталған нүктелерді алып, ұстап тұрғандары көрсетіп тұр.

Салдары

Ресейдің жаңадан тағайындалған Бас қолбасшысы Михаил Кутузов Санкт-Петербургтен Ресей әскерлеріне басшылық ету үшін асығып келе жатып, Гамбургтағы сәтсіздік туралы білді және науқанның қарулы күштерге жете алмайтынын түсініп, дереу Ресейге қайтып келді. Республикашылар оларды ығыстырған барлық белімдерді қайта басып алды, ал олардың қорғаныс шебі оң жағынан су басу арқылы қоршалды, тек жолдар ғана далалық бекіністермен жабылған. Осылайша, Алькмар мен Зюдерзее аралығындағы аумақ аз күшпен қорғануға мүмкіндік берді, ал Амстердам құрлықтан қорғалды. Армияның қалған бөлігі Лангедийк пен теңіз арасында шоғырландырылды, ал Оудкарспель бекінісі қосымша бекіністермен және су басу арқылы нығайтылды. Шорлдам мен Коедиджк те бекітілді. Келесі ірі шайқас 6 қазан күні Кастрикумда болды.