Кіріспе

Ер адамға берілетін есім
Аталған есімді тасушы адамдар тізімі – ағылшын және бретон тілдеріндегі ер адам есімі. Оның фамилиясы Аланд.

Этимологиясы мен ерте тарихы

Алан – ағылшын тіліндегі еркек есімі. Ирландия мен Шотландияда осы есімнің гаэль тіліндегі түрлері бар, олар этимологиялық тұрғыдан бретондықтар енгізген есіммен байланысты болуы мүмкін, ал болмауы да мүмкін. Бретон тілінде «алан» сөзі түлкіні білдіретін тұрмыстық сөз, ал бастапқыда «бұғы» деген мағынаны білдірген болуы мүмкін, осылайша ол ежелгі уэльс тіліндегі «алан» сөзімен (мысалы, Canu Aneirin, B2.28, 1125-жол: «gnaut i lluru alan buan bithei», «оның елендей шапшаңдығы әдеттегідей болды») туыс. Сонымен қатар, қазіргі уэльс тілінде «elain» (көпше түрі – «alanedd») – «жас бұғы», ал өсімдік атауы «alan» – «қоңырбас» (coltsfoot), «эликампан» сөздері бар. Бұл сөздердің бритондық түбірі – *alan немесе *elan (сонымен қатар кельтибер тіліндегі жеке есімдерде – Elanus, Elaesus және Ela), ал түпкілікті түбі прото-үнді-еуропалық тілдегі *(H1)elHn – «бұғы, самұрық» (әлдебір қызыл немесе қоңыр түкті жануарды білдіруі мүмкін). Тағы бір түсіндіру бойынша, қазіргі ағылшынша «Alan» және французша «Alain» есімдері Алан тайпасының атынан шыққан. Олар б.з.б. 1 ғасырындағы классикалық авторларға белгілі болған. Тарихшы Бернард Бакрахтың сөзіне сәйкес, Алан тайпасы орта ғасырларда бүгінгі Францияның, соның ішінде Бретань аймағының бөліктерін қоныстандырған. Бакрахтың пікірінше, есімнің жеке есімдерде, тегілерде және жер-су атауларында қолданылуы – Алан тайпасының галл, бретон және франк халықтарына тигізген әсерінің жалғасқандығын көрсетеді. Бретонша «Alan» есімі Алан тайпасының этнонимінен тікелей алынған болуы мүмкін емес (латын тілінде «Alānī» немесе «Halānī» деп жазылған, скиф-сарматиялық тілдегі *Al[l]ānнан, ежелгі иран тіліндегі *aryāna – «асыл текті адамдар» сөзінен шыққан), себебі екінші буынның ұзын дауысы ескі бретон тілінде «o», орта бретон тілінде «eu» және қазіргі бретон тілінде «e» болар еді, ал мәтінде «a» әрпімен жазылған. Ирландияда және гаэль тілінде сөйлейтін Шотландияда «Alan» сөзі «тас» деген мағынаны білдіретін ирланд сөзінің ағылшынша нұсқасы болуы мүмкін. Патрик Вулфтың айтуынша, ирландша «Ailín» есімі «асыл», «тас» деген мағынаны білдіретін «ail» кішітеу сөзінен шыққан. Вулф бұл есімнің «Ail» деп басталатын басқа есімнің сүйкімді нұсқасы екенін айтады. Гелл тіліндегі есімнің түрлері ертедегі британдық жазбаларда кездеседі; латынша түрі «Ailenus» Адомнан (704 жылы қайтыс болған) жазған. Бұл есім көне ирланд тілінде «Colmán Cú mac Ailéni» деп аударылады. Колман Мугдорна патшалық әулетіне жататын, ал оның інісі, Мугдорнаның патшасы Маэль Дуин 611 жылы қайтыс болды. Сонымен қатар, ирланд тілінде «álainn» және шотланд гаэль тілінде «àlainn» деген сөздер бар, олардың мағынасы – «әдемі».

Атаудың түр-түрлері

Ағылшын тілінде атаудың көптеген түрі бар. Аллан және Аллен түрлері көбінесе Аллан және Аллен тегінен шыққан деп есептеледі. Англияда Аллан мен Аллен есімдері Аланға қарағанда сирек кездеседі. Дегенмен, Америкада бұл үш есімнің де таралу деңгейі шамалы айырмашылықты құрайды. ), бүгінде көбінесе ағылшын тіліндегі атаудың басқаша түрі ретінде қолданылады. Осы есімді бұрын Дифедтің Алуны, «Мабиногион» шығармасының кейіпкері танымал болған. Бұл атау 19 ғасырдағы уэльс ақыны Джон Блэкуэлл оны бардтық есім ретінде қабылдағаннан кейін кеңінен танылды.

Қысқаша нысандар

Аланның қысқаша түрі - Al. Бұл есім, осы әріптермен басталатын, этимологиялық жағынан байланысы жоқ көптеген басқа есімдердің де қысқаша түрі болып табылады. Ирланд тілінде: Ailín, еркек есімі. Курд тілінде: Алан, еркек есімі. Туды ұстаушы. Латын тілінде: Alanus, еркек есімі. Латын тілінде: Ailenus, еркек есімі, Ailín есімінің латынша нұсқасы. Ежелгі француз тілінде: Alain/Alein, еркек есімі. Румын тілінде: Alin, еркек есімі. Alina, әйел есімі. Шотланд гаэлі тілінде: Ailean, еркек есімі. Испан тілінде: Alano, Alán, еркек есімі. Уэльс тілінде: Alun, еркек есімі. Индонезия тілінде: Alan, еркек есімі.

Танымалдық және қолданылуы

Атау Англияға 11 ғасырдың ортасында Норман шапқыншылығына қатысқан бретондықтар әкелді. Бұл есімнің түрлері бүгінгі Францияның Бретань аймағында одан да ертерек қолданылған. Бұл есімді алғаш рет Кимпердің 5 ғасырлық епископы Сент-Алан тартқан. Бұл қасиетті орта ғасырларда Бретаньде өте құрметті тұлғаға айналды. Атаудың тағы бір ерте иесі – 6 ғасырлық Корнуолл қасиеттісі Сент Алан, оның есімімен Корнуоллде шіркеу салынған (мысалы, осы қасиеттінің құрметіне аталған Корнуоллдағы азаматтық округ Сент Аллен). 1066 жылғы Гастингс шайқасында Нормандия герцогы Вильгельмнің әскерінің маңызды бөлігін бретондықтар құрады. Кейін көптеген бретондықтарға Вильгельмнің жаңадан бағындырған мемлекетінде жерлер берілді. Ең танымал бретон – Алан, Ричмонд графы, Бретань герцогтық үйінің кіші ұлы, оған Англияда, әсіресе бүгінгі Линкольншир және Шығыс Англиядағы кең аумақтар берілді. Көптеген ағылшын графтықтарындағы бретондық текті 12 ғасырда әлі де қолданылып жүрген бретондық жеке есімдер арқылы анықтауға болады. 12 ғасырда Линкольнширде бұл есім танымалдылығы бойынша 8-орында тұрды, онда ол Саймонмен шамалас, ал Генриден көп болды. Британдық жазбаларда есімнің алғашқы тіркелген жағдайлары: 1066 жылы Alanus (Домсдей кітабында); және 1183 жылы Alain. Бұл есім Шотландияда Стюарт әулеті арқылы танымал болды. Бұл әулет қазіргі Англияның Шропшир аймағында жер иеленген англо-бретондық рыцарь Алан Фиц Флэдтің ұрпағы.