Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1627 жылғы Иоганн Кеплердің астрономиялық деректер каталогы
1627 catalogue of astronomical data by Johannes Kepler
Рудольф кестелері (Tabulae Rudolphinae) – 1627 жылы Иоганн Кеплер жариялаған жұлдыз каталогы мен планеталық кестелерден тұрады, олар Тихо Браге (1546–1601) жинаған байқау деректеріне негізделген. Кестелер Рим императоры Рудольф II құрметіне аталған, оның қызметінде Браге мен Кеплер кестелерді дайындауды бастаған. Рудольф кестелерінің басты мақсаты – Күн жүйесіндегі сол кезде белгілі болған планеталардың орнын есептеуге мүмкіндік беру болды және бұл кестелер бұрынғылардан әлдеқайда дәл еді.
The Rudolphine Tables (Tabulae Rudolphinae) consist of a star catalogue and planetary tables published by Johannes Kepler in 1627, using observational data collected by Tycho Brahe (1546–1601). The tables are named in memory of Rudolf II, Holy Roman Emperor, in whose employ Brahe and Kepler had begun work on the tables. The main purpose of the Rudolphine tables was to allow the computation of the positions of the then known planets of the Solar System, and they were considerably more precise than earlier such tables.
Бұрынғы кестелер
Жұлдыздық кестелер көптеген ғасырлар бойы жасалып, белгілі бір күні планеталардың тұрақты жұлдыздарға қатысты (әсіресе астрологияда қолданылатын он екі шоқжұлдызға) орналасуын анықтау үшін, осы арқылы жылдызшалар құрастыруға пайдаланылды. 16-шы ғасырдың соңына дейін ең көп қолданылған – Альфонсин кестелері болды, олар алғаш рет 13-шы ғасырда жасалып, содан кейін үнемі жаңартылып келді. Олар Күн жүйесінің геоцентрлік Птолемей моделіне негізделген. Альфонсин кестелері өте дәл болмаса да, басқаша нәрсе болған жоқ, сондықтан олар қолданыла берді. 1551 жылы Николай Коперниктың "De revolutionibus orbium coelestium" еңбегі жарияланғаннан кейін Эразм Рейнхольд Күн жүйесінің гелиоцентрлік моделіне негізделген Прутен кестелерін жасады, бірақ олар бұрынғы кестелерден гөрі дәлдірек болған жоқ.
Star tables had been produced for many centuries and were used to establish the position of the planets relative to the fixed stars (particularly the twelve constellations used in astrology) on a specific date in order to construct horoscopes. Until the end of the 16th century, the most widely used had been the Alphonsine tables, first produced in the 13th century and regularly updated thereafter. These were based on a Ptolemaic, geocentric model of the Solar System. Although the Alphonsine tables were not very accurate, nothing else was available and so they continued to be used. In 1551, following the publication of De revolutionibus orbium coelestium by Nicholas Copernicus, Erasmus Reinhold produced the Prutenic Tables based on a heliocentric model of the Solar System, but these were no more accurate than the earlier tables.
Байқаулар мен прелюдия
Рудольф кестелеріне негіз болған байқауларды Тихо Браге және оның командасы жүзеге асырды. Брагенің өлшемдері бұрын қолданылған өлшемдерге қарағанда әлдеқайда дәл болды. Ол аспандағы планеталар мен жұлдыздардың дәл орнын анықтау үшін күрделі құралдарды пайдаланды, бірақ телескопы болмады. Браге Дания королі Фредерик II-нің қолдауымен 1576–1596 жылдары Хвен аралында обсерватория салды. Король қайтыс болғаннан кейін Браге Прагаға көшіп, император Рудольф II-нің ресми астрономы болды. Ол жерде 1600 жылы Кеплермен кездесті, және Рудольф оларға кестелерді жариялауды бұйырды. Тихо Браге Күн жүйесі үшін Жерцентрилі-Күнцентрилі модельді жақтады, онда Күн мен Ай Жердің айналасында, ал планеталар Күннің айналасында айналады, ал Кеплер Коперниктің Күнцентрилі моделін қолдады. Тихо Браге 1601 жылы қайтыс болғаннан кейін Кеплер императордың ресми математигі атанды. Брагенің деректерін зерттеу арқылы ол 1609 және 1619 жылдары жариялаған планеталар қозғалысының үш заңын ашты. 1612 жылы император Рудольф қайтыс болды, ал Кеплер Прагадан кетіп қалды.
The observations underlying the Rudolphine tables were performed by Tycho Brahe and his team. Brahe's measurements were much more accurate than the ones available previously. He worked with elaborate instruments to determine the precise positions of planets and stars in the sky but did not have a telescope. Brahe had been supported by the Danish king Frederick II and had built an observatory on the island of Hven during 1576–1596. When the king died, Brahe moved to Prague and became the official imperial astronomer of Emperor Rudolf II. There he was joined by Kepler in 1600, and Rudolf instructed them to publish the tables. While Tycho Brahe favored a geo heliocentric model of the solar system in which the Sun and Moon revolve around the Earth and the planets revolve around the Sun, Kepler argued for a Copernican heliocentric model. When Tycho Brahe died in 1601, Kepler became the official imperial mathematician. By studying Brahe's data, he found his three laws of planetary motion, which he published in 1609 and 1619. Emperor Rudolf died in 1612 and Kepler left Prague.
Құрастыру және жариялау
Бұл кестелер көп жылдар бойы күтілген болатын, оның жариялануын сұрағандар Үндістан мен Қытайдағы иезуит миссионерлеріне дейін жеткен. Сыртқы кедергілерден басқа, Кеплер өзі де осындай ауқымды жобаны бастаудан тартынды, себебі ол шексіз еңбекке толы, жалықтыратын есептеулерді қажет ететін. Ол Венециялық хат тасымалдаушыға жазған хатында, кестелерді асыға күтіп тұрғанын білдіріп: "Мен сендерден, достарым, мені математикалық есептеулердің аяқсыз тізбегіне толығымен тоғытудан аулақ болыңыздар, менің жалғыз қуанышым – философиялық ойларға берілу үшін маған уақыт қалдырыңыздар", – деп өтінді. Олар 1623 жылдың соңында аяқталды. Кестелерді басып шығаруға қажетті қаржыны табу үшін Кеплер Рудольфтан өзіне тиесілі соманы талап етуден бастады. Венадағы императорлық сот оны қарыз орналасқан үш қалаға жіберді. Бір жыл бойы ел аралап жүріп, ол ақырында 2000 флорин (оған 6299 флорин қарыз болған) жинады, бұл қағазға төлеуге жеткілікті болды. Баспа шығындарын ол өз қаражатынан төледі. Бастапқыда кестелерді ол тұратын Линц қаласында басып шығару жоспарланған, бірақ Отыз жылдық соғыстың (біріншіден, қалаға әскерлердің орналасуы, содан кейін көтерілісші шаруалардың қамауы, нәтижесінде қолжазбаның өртелуіне жақын келді) салдарынан ол одан кетуге мәжбүр болды. Ол бұл істі Ульм қаласында қайта бастады. Ол жерде баспагер Йонас Саурмен көптеген даулардан кейін, 1627 жылдың қыркүйегінде мың данадан тұратын алғашқы басылым Франкфурт жәрмеңкесіндегі жылдық кітап көрмесіне уақытында дайын болды. Рудольф кестелерін жариялаған кезде Кеплер Тихоның көптеген туыстарымен күресуге тура келді. Жариялану процесінде осы туыстар байқаулардың бақылауын және кестелерді жариялаудан түскен пайданы алуға бірнеше рет тырысты. Тихо кестелерді император Рудольф II-ге арнауды жоспарлаған, бірақ 1627 жылы кестелер жарияланған кезде Рудольф II 15 жыл бұрын қайтыс болғандықтан, кестелер император Фердинанд II-ге арналды, бірақ олар Рудольф II-нің есімімен аталады.
The tables were anticipated for many years, with pleas for its publication reaching as far as India and Jesuit missionaries in China. Apart from external hindrances, Kepler himself refrained from such a monumental enterprise involving endless tedious calculations. He wrote in a letter to a Venetian correspondent, impatiently inquiring after the tables: "I beseech thee, my friends, do not sentence me entirely to the treadmill of mathematical computations, and leave me time for philosophical speculations which are my only delight". They were finally completed near the end of 1623. In his attempts to finance the printing of the tables, Kepler began by claiming the arrears due to him by Rudolph. From the Imperial Court in Vienna he was sent to three other towns to which the debt was transferred. After a year of roaming the country, he was eventually able to raise 2000 florins (out of 6299 owed to him), which sufficed to pay for the paper. He paid for the printing out of his own pocket. It was initially supposed to be printed in Linz, where he resided at the time, but the chaos of the Thirty Years' War (first the garrisoning of soldiers in the town, after which a siege of the revolting peasantry, which almost resulted in the burning of the manuscript) prompted him to leave. He began the enterprise anew in Ulm. There, after many quarrels with the printer Jonas Saur, the first edition of a thousand copies was completed in September 1627, in time for the annual book mart in the Frankfurt Fair. While publishing the Rudolphine Tables, Kepler was hard pressed to fight off Tycho's numerous relatives. During the publication process, these relatives repeatedly tried to obtain control of the observations and the profit from the publication of the tables. Tycho had intended to dedicate the tables to Emperor Rudolf II, but by 1627, when the tables were published, Rudolf II had been dead for 15 years, so instead the tables were dedicated to Emperor Ferdinand II but are named after Rudolph II.
Мазмұны
Латын тілінде жазылған бұл кітапта Тихо Браге өлшеген 1005 жұлдыздың және Птолемей мен Йоханн Байердің 400-ден астам жұлдыздарының орналасуы туралы кестелер, Күн жүйесінің Ай мен планеталарын табуға арналған бағыттар мен кестелер бар. Оның ішінде логарифмдердің функциялық кестелері (Жохан Нейпер 1614 жылы сипаттаған пайдалы есептеу құралы) және антилогарифмдер, сондай-ақ планеталардың орналасуын есептеудің оқулық мысалдары бар. Көптеген жұлдыздар үшін бұл кестелер бір доға минутына дейін дәл болды және атмосфералық сынуға түзетулер енгізді. Дүние жүзінің картасы да қоса берілген. Картаның төменгі сол жақ панелінде картаны қалай пайдалану және ұзындықты есептеу үшін Айдың қашықтығын қалай өлшеу туралы нұсқаулар жазылған: онда Ай дискінің шетін белгілі жұлдызға немесе ай тұтылуына қатысты бақылау арқылы жергілікті уақытты есептеу және оны кестелерде көрсетілген уақытпен салыстыру арқылы бақылау орнындағы ұзындықты анықтауға болатыны айтылған. Осы мақсатта Кеплер картасын мүмкіндігінше жаңарту қажет болды, және ол Австралияның батыс жағалауындағы голландтардың ашқан Эендрахт және Деделс жерлерін көрсеткен алғашқы карталардың бірі ретінде ерекшеленеді. Бұл ақпарат 1625 жылы Амстердамда жарияланған Джодокус Хондиус II-нің Nova Totius Terrarum Orbis Geographica ac Hydrographica Tabula еңбегінен алынған. Хондиус Австралия туралы географиялық білімін 1622 жылы жарық көрмеген Хессел Геррицтің Үнді мұхиты картасынан алған. Кеплер картасындағы экватор бойындағы уақыт шкаласы бойлықты анықтау үшін қосылатын немесе алынатын сағаттарды көрсетеді (бір сағат 15 градус бойлыққа тең).
The book, written in Latin, contains tables for the positions of the 1,005 stars measured by Tycho Brahe, and more than 400 stars from Ptolemy and Johann Bayer, with directions and tables for locating the moon and the planets of the Solar System. Included are function tables of logarithms (a useful computational tool that had been described in 1614 by John Napier) and antilogarithms, and instructive examples for computing planetary positions. For most stars these tables were accurate to within one arc minute, and included corrective factors for atmospheric refraction. A map of the world was also included. A scroll in the lower left panel of the map is inscribed with instructions on how to use the map and a lunar distance measurement to calculate longitude: it states that by observing the edge of the Moon's disc in relation to a known star, or a lunar eclipse, it is possible to calculate longitude at the point of observation by calculating local time and comparing it to the time stated in the tables. For this purpose, Kepler needed his map to be as up to date as possible, and it is remarkable for being one of the first to show the Dutch discoveries of the west coast of Australia, Eendracht Land and Dedels Land; this information was apparently taken from the Nova Totius Terrarum Orbis Geographica ac Hydrographica Tabula by Jodocus Hondius II, published in Amsterdam in 1625. Hondius derived his geographical knowledge of Australia from the unpublished 1622 map of the Indian Ocean by Hessel Gerritz. A time scale along the Equator on Kepler's map indicates the hours to be added or subtracted for determining longitude (one hour equals 15 degrees longitude).
Кестелерді қолдану
Кестелер Пьер Гассендидің 1631 жылы көрген Меркурийдің транзитін және Еремия Хоррокс 1639 жылы көрген Венераның транзитін болжауға жеткілікті дәлдікке ие болды. Адам Шалл фон Белл, Қытайдағы иезуит, 1635 жылы қытай күнтізбесін реформалауды аяқтау үшін осы кестелерді пайдаланды.
The tables were sufficiently accurate to predict a transit of Mercury observed by Pierre Gassendi in 1631 and a transit of Venus observed by Jeremiah Horrox in 1639. Adam Schall von Bell, a Jesuit in China, used the tables to complete a reform of the Chinese calendar in 1635.