Кіріспе

Төрт бөлікті исламдық жұмақ бақшасының жоспары

Чарбаг немесе чахарбаг (چهارباغ; , bāgh, бенгал: চারবাঘ) – парсы және индо-парсы тілдеріндегі төртбұрышты бақша, оның жоспары дәстүрлі түрде су арналарымен бөлінген төрт бақшадан тұрады. Бұл төрт бақша мен Құранда айтылған төрт өзенді бейнелейді. Шахарбагты ағын судың орнына жаяу жолдармен де бөлуге болады. Мұндай бақшалар Батыс Азия (Иранды қоса алғанда), Оңтүстік Азия (Пакистан мен Үндістанды қоса алғанда), Солтүстік Африка және бұрынғы Аль-Андалус аймақтарында кездеседі. Мысалы, Үндістандағы Тадж-Махал чахарбагтың танымал үлгісі болып табылады.

Тұжырымдама

Дәстүрлі шаһарбақ төрт бөліктен тұратын бақша жоспарымен және бақтың ортасындағы кішкентай шаршы алаңда қосылатын осьтік су арналарымен сипатталады.

Белгілі мысалдар

Монументальді масштабтағы алғашқы моғолдық шарбағ бақшаларының бірнешеуі императорлық мавзолейлерге тиесілі, мысалы, Бабур қабіріндегі Баг е Бабур, Кабулда, Ауғанстанда (алғашқы моғол императоры Бабурды құрметтеу); Делидегі Хумаюн қабіріндегі шарбаг, Үндістан (Бабурдың ұлы Хумаюнды құрметтеу); және Лахордағы, Пәкістандағы Джахангир қабіріндегі шарбаг (төртінші моғол императоры Джахангир, Акбардың ұлы). Тадж Махалдың шарбағы да мавзолей шарбағы болып табылады, моғол императоры Шах Джахан (Бабурдың шөбересі) сүйікті үнді әйелі Мумтаз Махал үшін салған. Басқа мавзолейлерден айырмашылығы, мавзолей бақтың ортасында орналаспаған, бірақ археологиялық қазбалар бақтың қарсы жағында тағы бір бақ болғанын көрсетті, бұл тарихи тұрғыдан мавзолейдің қабір бақшасы дәстүріне сәйкес орталықта орналасқанын көрсетеді. Тадж Махал шарбағының әр төрт бөлігінде он алты гүл төсегі бар. Басқа моғолдық шарбағ бақтары демалыс үшін салынған, мавзолейсіз, мысалы, Лахордағы Шаламар бақтары (сондай-ақ "Шала Баг" деп аталады), Пәкістан, оларды да Шах Джахан салған. Шаламар бақтары екі шарбағ бақтан тұрады, оларды үлкен ойыс бөліп тұрады.

Қазіргі заманғы

Лондонның Оңтүстік Кенсингтонындағы Исмаили орталығының шатырында шарбағ орналасқан.