Кіріспе

Сузан Лори Паркстің "Topdog/Underdog" пьесасы – американдық драматург Сузан Лори Паркстің пьесасы, алғаш рет 2001 жылы Нью-Йорк қаласында Бродвейден тыс қойылған. Келесі жылы ол Амбасадор театрында Бродвейдегі сахнада бірнеше ай бойы көрсетілді. 2002 жылы Паркс пьесасы үшін Пулитцер сыйлығы мен Сыртқы сыншылар шеңберінің сыйлығын алды, сондай-ақ режиссер мен актерлік құрам да басқа сыйлықтарға ие болды. 2023 жылы пьеса "Жаңа өркендеу" номинациясы бойынша Тони сыйлығын жеңіп алды.

Сюжет

Бұл драма екі афроамерикалық ағайынның кедейлік, нәсілшілдік, жұмыс, әйелдер және қиын тәрбиемен күрескендегі ересектер өмірін баяндайды. Линкольн әйелімен бірге болғаннан кейін, кіші інісі Бутпен бірге тұрады. Бут Линкольнге өзінің уақытша келуін еске салады. Бірақ Линкольн ойын залында жұмыс істейді, ол ақ жүзді Абрахам Линкольнның кейіпкері, олардың жалғыз табыс көзі. Бұл жұмыс адал болса да, екеуі де оны қорлық деп санайды. Бут Линкольнді үш карталы Монте ойынын ойнауға қайтадан көндіруге тырысады. Линкольн командасының бір мүшесі атып өлтірілгеннен кейін, келесі кезекті өзі болатынына сеніп, бұл істен бас тартты. Бауырының бұрынғы даңқын құдай етіп, Бут үш карталы картаны өткірлеуге ұмтылады, жиі өз пәтерінде жаттығуды жүргізеді, бірақ оның әрекеті ыңғайсыз; оның жеке таланты дүкен ұрлауда жатыр. Бут Грейс есімді әйелмен айналысады, оны дүкеннен ұрланған сән-салтанатпен таң қалдыруға тырысады. Ол ағасына олардың қарым-қатынасы туралы мақтанады, бірақ шын мәнінде ол оның жақындауына қарсы тұрады. Линкольн әйелі Куки оның күйзелісін оған қызығушылықтың жоқтығы деп қате түсіндіргенін, оны лақтырып жібергенге және Бутпен ұйықтағанға дейін ашқан. Қазіргі уақытта Линкольн жұмыстан босатылып, орнына балауыздан жасалған модель келеді. Бут Линкольнге жұмыс орнын сақтап қалуды ұсынады, ол оны клиенттер оған оқ атқаннан кейін Абрахам Линкольннің өлімге ұшырағанын нақты түрде ойнайды. Ағалар өткен өмірлерін еске алады: ата-аналары оларды жасөспірім шақта тастап кеткен. Әр ата-ана жаңа сүйіктісімен кетер алдында бір ағасына 500 доллар ақша қалдырды, оны олар өздерінің "мұрасы" деп атайды. Линкольн өз ақшасын жұмсаса, Бут оны сақтап, жасырып қойды, тіпті оны ұстап тұрған шұлықты да ашпады. Аркада жұмысынан айырылған Линкольн келесі күні үш карталы Монтеге оралады және үйге қуанышпен келеді. Бұл арада Бут Грейстің оған үйленуге ұсыныс жасағанын мақтанып айтады. Линкольн Бутқа Грейсті ұстап қалу үшін жұмыс табуды ұсынады, оның карталық акулалық қабілеттерін "қос сол қолы" деп атайды. Бұған ренжіген Бут оны үш карталы Монте ойынына шақырады. Линкольн Бутты жеңіске жетуі мүмкін екеніне сендіреді, бұл оған жеңіске жетуден бұрын 500 долларлық мұрасын ойынға салуға итермелейді. Күлкілі Линкольн үш карталы Монтедің артында тұрған идея - дилер әрқашан жеңіске жеткен кезде шешіп отырады. Буттың наразылығына қарамастан, ол мұраны қамтитын шұлықты ашуға тырысады. Қатты ашуланған Бут Грейсті атып өлтіргенін айтады. Линкольн мұраны қайтаруға тырысады, бірақ Бут оны ашуға мәжбүрлейді. Линкольн шұлықты кесіп жатқанда, Бут Линкольннің мойнына қару ұстап, оны өлтіреді. Бут ағасының өлі денесімен күлді және мұрасын ұрлады, ол өлі дененің үстінде жылап, жылап тұрды.

Өндіріс тарихы

Topdog/Underdog 2001 жылдың 26 шілдесінде Бродвейден тыс жердегі Public Theater-де көрсетілімге қойылып, 2001 жылдың 2 қыркүйегінде жабылды. Жорж С. Вулфтың режиссерлігімен қойылымда Дон Чидл (Бут рөлінде) және Джеффри Райт (Линкольн рөлінде) ойнады. Пьеса 2002 жылдың 7 сәуірінде Бродвейдегі Ambassador Theatre-де ашылып, 2002 жылдың 11 тамызында жабылды. Чидлдің орнына Мос Деф келді; режиссері Джордж С. Вулф. 2011 жылы Канададағы Shaw Festival-де Кевин Ханчард (Бут рөлінде) және Найджел Шон Уильямс (Линкольн рөлінде) ойнады. Бұл қойылым сол жылы Торонтодағы The Theatre Centre-де Obsidian Theatre Company арқылы қайта қойылды. Ханчард пен Уильямс екеуі де 2012 жылғы Dora Mavor Moore Awards жүлдесінде «Басты рөлдегі ер адамның үздік ойыны – Пьеса» номинациясына ие болды; Уильямс жүлдені жеңіп алды. Режиссер Филип Акин де «Пьеса/Мюзиклді ең үздік режиссура» номинациясы бойынша Dora жүлдесін жеңіп алды. 2022 жылы Кенни Леонның режиссерлігімен және Кори Хокинстің (Линкольн рөлінде) және Яхья Абдул Матин II-нің (Бут рөлінде) қатысуымен пьеса алғашқы көрсетілімінен кейін 20 жыл өткен соң Бродвейде қайта жанданды. Ол Golden Theatre-де 2022 жылдың 27 қыркүйегінде алдын ала көрсетілімге қойылып, 2022 жылдың 20 қазанында ресми түрде ашылып, 2023 жылдың 15 қаңтарында жабылды. Бұл қойылым «Пьесаны ең үздік жаңарту» номинациясы бойынша Tony Award жүлдесін жеңіп алды.

Өмірбаян

Паркс пьеса туралы былай деді: "Менің ойымша, пьесаның мәні ер адамның тәжірибесімен ғана шектелмейді. Менің ойымша, ол отбасы болудің мәні мен, ең кең мағынасында, адамзат отбасының, бір-бірімен байланыс орнатудың мәні туралы". Ол пьесаның "әлем сізді қалай көреді және сіз оған қалай қарсы тұрасыз" туралы сөз қоздайтынын атап өтті.

Альбом

MCA 2002 жылы Topdog/Underdog атты туындымен байланысты музыкалық альбом шығарды. Трек-тізімінде Mos Def пен Джеффри Райттың, сондай-ақ Мэдди Уотерстің (Паркстің күйеуі Пол Ошер оның тобында гармоникада ойнаған) және басқа блюз музыканттарының жаңадан жазылған әндері бар.