Кіріспе

Қытайдағы қола дәуірі мәдениеті

Эрлиганг мәдениеті (er˥˩. i˨˩˦. ang˨˩˦) – Қытайдағы қола дәуіріндегі қалалық өркениет және археологиялық мәдениет, шамамен б.з.д. 1600-1400 жылдар аралығында болған. Басты орны – Чжэнчжоу Шан қаласы, 1951 жылы қазіргі Чжэнчжоу қаласының, Хэнань провинциясының Эрлиганг ауданында табылды.

Негізгі нысандар

Бұл мәдениет Сары өзен аңғарында қалыптасты. Бастапқы кезеңдерінде ол жылдам дамып, Янцзы өзеніне жетті. Кейіннен мәдениет өзінің алғашқы өрбуінен біртіндеп тарыла бастады.

Чжэньчжоу

Кейінгі зерттеулер Ерлиганг учаскесінің шамамен тіктөртбұрышты қабырғамен қоршалған ежелгі қаланың бір бөлігі болғанын көрсетті. Қабырғалар қапталған жерден салынған, бұл техника Қытайдың неолиттік Лонгшан мәдениетінің (шамамен 3000 – 1900 ж.б.д.) алғашқы ескерткіштеріне дейін жетеді. Қала қабырғасының сыртында үлкен шеберханалар орналасқан, олардың ішінде сүйек өңдеу шеберханасы, керамика шеберханасы және екі қола ыдыс құю шеберханасы бар. Қазіргі қала Ерлиганг қаласының қиратылған жерінде салынған, археологиялық қазба жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік бермейді. Сондықтан, осы мәдениет туралы көптеген мәліметтер басқа Ерлиганг учаскелерін зерттеу арқылы алынған.

Панлонченг

Хубэйдегі Янцзы өзенінде орналасқан Панлончжэндегі үлкен қазба алаңы қазіргі уақытта Эрлиганг мәдениетінің ең үлкен ашылған орны болып табылады. Ол 1954 жылы табылып, 1974 және 1976 жылдары қазба жұмыстары жүргізілді. Чжэнчжоудың жергілікті қола металдарына қол жеткізе алмағандықтан, Панлончжэн сияқты орындар алыстағы металл ресурстарын қамтамасыз ету үшін пайдаланылған болуы мүмкін. Панлон қаласынан көптеген қола заттар табылған. Хубэй провинциясының Дачжи қаласындағы Тонглу тауынан және Цзянси провинциясының Руйчан қаласындағы Тонглин кен және металлургиялық орнынан қазылған ағаш үлгілерінің радиокөміртекпен талдауы арқылы Панлончжэн қаласынан және Тонглу тауынан табылған қола заттардың құрамы салыстырылды. Панлончжэн қоласының минералдық элементтері Тонглушан қоласының элементтерімен сәйкес екендігі анықталды, бұл Панлончжэннің қоласы Тонглушаннан алынғанын көрсетеді.

Қоладан жасалған ыдыстар

Эрлиганг қоласы Чжэнчжоудың батысындағы ертедегі Эрлиту мәдениетінің стилі мен техникасынан дамыды. Ерлиганг Қытайда қола ыдыстарды кеңінен құюды көрсеткен алғашқы археологиялық мәдениет болды. Қола ыдыстар Эрлитуге қарағанда әлдеқайда көп қолданылды және стиль жағынан біркелкі болды.

Дәстүрлі шоттарға қатынасы

Көптеген қытай археологтары Янши мен Чжэнчжоудың ежелгі қалалары дәстүрлі тарихтарда айтылған Шан әулетінің алғашқы астаналарының бірі болған деп есептейді және Эрлиганг мәдениетін ерте Шан деп атайды. Дегенмен, көптеген ғалымдар мен батыс археологтары кейінірек Аньян қонысынан өзгеше, Эрлиганг қазбаларында археологиялық жәдігерлерді бір мың жылдан кейін жазылған дәстүрлі жазбалармен байланыстыратын ешқандай жазба табылмайтындығын көрсетіп отыр.