1925 жылғы "Қорқыныш үйі" фильмі

Кіріспе

Роланд Уэсттің 1925 жылғы фильмі «Монстр» – Роланд Уэсттің 1925 жылғы америкалық үнсіз қорқыныш пен комедияны араластырған фильмі. Ол Крэйн Уилбурдың осы аттас пьесасы негізінде түсірілген, басты рөлдерді Лон Чейни мен комедия актері Джонни Артур сомдаған. Сценарийді Уилард Мак пен Альберт Кенион жазған. Бұл фильм «ешкінің қара үйі» жанрының алғашқы үлгісі ретінде, сондай-ақ ақылсыз көмекшілері бар ғалымдар туралы қорқыныш фильмдерінің бірнеше субжанрының бастауы ретінде есте сақталады. Кейбір дереккөздер фильмнің премьерасы 1925 жылдың наурыз айында болғанын, ал басқалары ақпан айында болғанын айтады. Фильм TCM телеарнасында авторлық құқығы көрсетілмеген музыкалық қосымшамен көрсетілген. Кейін Уэст «Жарқанат» (1926) және оның дыбыстық нұсқасы «Жарқанаттың сыбыры» (1930) фильмдерін түсірді. Фильм 1925 жылдың 18 ақпанында аяқталған аптада 55 600 долларлық кіріс әкелгенімен, Солтүстік Америкадағы кассадағы табыс бойынша тарихтағы алғашқы қорқыныш фильмі болып есептелуі мүмкін, себебі Variety басылымында жарияланған жалпы сома сол аптадағы елдегі кинотеатрлардағы ең жоғары көрсеткішті құрады. Фильмді Roland West Productions және Tec Art компаниялары жасап, MGM таратып шығарды. Фильмнің түсірілімінде атмосфераны күшейтетін әртүрлі түсті бояулар қолданылды. Фильмнің слоганы: «Серпіліс пен махаббат оқиғасы. Жасырын ниеттерге толы сарайдағы ұл мен қыздың махаббаты. Сен ойлап көрші! Сен қорқасың! Саған ұнайды! Көп есікті сарай, Көлеңкелі үй, Есік артында не жатыр? Бұл нені білдіреді? Оны кім шеше алады? Сен соңына дейін жауабын іздейсің».

Сюжет

Бір күні түнде екі құпия адам бай фермер Джон Боуманды көлігін жолдан шығарып алып, ұрлап кетеді. Келесі күні апат орны табылғанда, констебль Рас Мейсон (Чарльз Селлон) Амос Рэгг (Халлам Кули) және Джонни Гудлиттл (Джонни Артур) есімділермен бірге іздеу тобын құрады. Джонни енді ғана қылмыстық мектепті бітіріп, әуесқой детектив диплом алған еді. Амос пен Джонни екеуі де Данбургтегі дүкенде жұмыс істейді. Екеуі де дүкен иесінің қызы Бетти Уотсонға (Гертруд Ольмстед) ғашық. Беттидің назарын аудару үшін Амос оны елге саяхатқа шақырады. Ал Джонни сол кезде елге келген бір бейтаныс адамның ізімен жүреді. Ақырында, ол Амостың көлігін жолдан шығарып, оларды екеуін ұрлап алады. Джонни кездейсоқ түрде жасырын туннельге түсіп кетеді, соның салдарынан үшеуі де доктор Эдвардстың санаториум санаториясына жетеді. Ішке кірген соң, оларды доктор Густав Зиска (Лон Чейни) күтіп алады және Ригоны (Джордж Остин), Калибанды (Уолтер Джеймс) және Даффи Денді (Кнут Эриксон) таныстырады – олар оның үш науқасы екенін айтады. Зиска санаториум жабылғаннан кейін оны өз бақылауына алғанын түсіндіреді. Олар тұтқындалып, түрмеге қамалады, онда Джонни доктор Эдвардс пен Джон Боуманды доктор Зиска мен оның жақтастары ұрлап кеткенін біледі. Доктор Эдвардс Джонниге Зиска, Калибан, Риго және Даффи Дэн бұрын оның санаториумдағы пациенттері болғанын айтады. Зиска бұрын керемет хирург болған, бірақ ақылдан адасып, қалыпты емес операциялар жасауды бастаған. Ол қазір Бетти мен Амоспен тәжірибе жасап, мәңгілік өмірдің құпиясын табуға тырысады. Амос пен Джонни тұтқындалып, Зисканың зертханасына жеткізіледі, онда Бетти хирургиялық төсекке байланған күйде жатыр. Амос "өлім креслосына" бекітіліп, жан алмасу құрылғысы арқылы Беттимен байланыстырылады. Джонни Зисканың қарақшыларынан қашып, төбеге шығып, Амостың машинасының апат орнын тергеп жатқан полицейлерге көрінетін сигнал шашырады. Қашып шыққаннан кейін Джонни өзін Риго ретінде жасынып, дәрігерге көмектесе бастайды. Ол Бетти мен Амосты босатып, Зисканы өз өлім креслосына бекітеді. Калибан пайда болып, креслодағы адамды Амос деп қателесіп, құрылғыны іске қосып, Зисканың жанын денесінен шығарып алады. Бірақ операциялық төсек бос болғандықтан, жан алмасу үшін ешкім болмайды, нәтижесінде Зиска толығымен өмірден кетеді. Қатесін түсінген Калибан алаңдап, Джонни оны аяғынан арқанмен байлап, төңкеріп тастайды. Полиция зертханаға кіргенде, Джонни есірткіш сатушыларды сәтті ұстап, ұрланған адамдарды тапқанын көреді. Ол полиция бөлімінің құрметіне ие болып, Беттидің жүрегі мен қолын жеңіп алады.

John Bowman, a wealthy farmer, is kidnapped one night after two mysterious men lure his car off the road. When the wreckage is discovered the next day, constable Russ Mason (Charles Sellon) forms a search party with Amos Rugg (Hallam Cooley) and Johnny Goodlittle (Johnny Arthur). Johnny has just graduated from crime school, receiving a diploma as an amateur detective. Amos and Johnny both work at the general store in Danburg. They are both in love with Betty Watson (Gertrude Olmstead), the storeowner's daughter. Attempting to woo Betty, Amos invites her on a drive in the country. Meanwhile, Johnny has followed a mysterious stranger to the country. The strange man has lured Amos' car off the road and kidnapped the couple. Johnny accidentally enters a hidden tunnel, and all three end up at Dr Edwards' sanitarium. Once inside, they are greeted by Dr. Gustave Ziska (Lon Chaney), who introduces Rigo (George Austin), Caliban (Walter James), and Daffy Dan (Knute Erickson), his three patients. Ziska explains that he took control of the asylum after it had closed. They are captured and sent to a dungeon, wherein Johnny finds Dr. Edwards and John Bowman have been kidnapped by Dr. Ziska and his cronies. Dr. Edwards tells Johnny that Ziska, Caliban, Rigo and Daffy Dan were once his patients in the sanitarium. Ziska had been a great surgeon who went mad and began to perform unorthodox operations. He now intends to perform experiments on Betty and Amos, attempting to discover the secret of eternal life. Amos and Johnny are captured and brought to Ziska's laboratory, where Betty lies fastened to a surgical bed. Amos is strapped to the "death chair" and connected to Betty through a transducer, which will exchange their souls. Johnny eludes Ziska's henchmen and escapes up to the roof, sending flares seen by policemen investigating the wreckage of Amos' car. Having escaped, Johnny disguises himself as Rigo and begins to assist the doctor. He frees Betty and Amos and straps Ziska to his own death chair. Caliban appears and, mistaking the figure in the chair for Amos, activates the transducer, removing Ziska's soul from his body. Because there is no one on the surgical bed, there is no soul to complete the exchange, and Ziska is rendered completely lifeless. Realizing his mistake, Caliban is distracted and Johnny captures him by hooking a winch to the monster's feet and hoisting him upside down. The policemen enter the laboratory to find that Johnny has successfully apprehended the madmen and located the kidnapped people. He gains the police department's respect as a detective and wins Betty's heart and hand.

Жанр

"Жаршықтың" жанры мен кинематографиялық стилі анық емес. Бұл ертедегі "ақымақ ғалым" фильмі. Сурет сонымен қатар "Ескі қара үй" (1932) фильмінен бұрынғы "Ескі қара үй" жанрының алғашқы мысалы болып табылады. "Movie Weekly" журналында жазылғандай, "Бізге "Жаршық" Лон Чейнидің соңғы жылдардағы ең жақсы жұмысы болып көрінеді, себебі оның өнері сырттан емес, іштен туындайды. "Жаршықта" ол өзін-өзі көрсетеді, бетіне ешқандай макияж жағылмаған, әсерлі туынды ретінде."

"Харрисонның баяндамаларында" былай делінген: "Көңілді комедия және құпиялы пьеса, бірақ нәзік жанды адамдар үшін тым қорқынышты болар."

"Film Daily" газеті: "Құлқы мен қызығушылықты жылдам алмастыратын қорқынышты триллер, сонымен қатар шашты тік тұрғызатын трюктар бар. Джонни Артурдың рөлі Чейнидікінен маңыздырақ көрінеді."

"Photoplay" журналы: "Бррр, бұл сізге керемет қорқыныш сыйлайды! Нағыз триллер!"

Кино тарихшысы Джон Мирсалис былай пікір білдірді: "THE MONSTER" Лон Чейнидің жанкүйерлерін сәл көңілін қалдыруы мүмкін, бірақ режиссер Роланд Уэсттің стильді готикалық драмаларын жақсы білетіндерге ләззат сыйлайды. Оның басқа да туындылары сияқты, әсіресе "THE BAT" және "THE BAT WHISPERS", "Жаршық" готикалық декорациялармен, әсем көркем дизайнмен ерекшеленеді және Артурдың берген комедиялық рельефімен толықтырылған."