Қытай даосы Чэнь Туань: Өнер мен философияның шебері

Кіріспе

Қытай даосы Чэнь Туань (Chen Tuan 陳, 989 жылғы 25 тамызда қайтыс болды) – қытай даосы, «Люхэбафа» («Алты үйлесім және сегіз әдіс») кунг-фу жүйесін жасаған адам ретінде танылады. Осы ішкі өнермен қатар, ол бүгінде «Тайцзи сызықтары» деп белгілі ци (энергия) күштерін жетілдіру әдісімен және жыл бойы маусымдық өзгерістерге байланысты туындайтын аурулардың алдын алуға арналған, отырып және тұрып жатқан жаттығулардан тұратын 24 маусымдық Даоин әдісімен (эршиси ши даоин фа) байланысты екендігі айтылады.

Атауы мен лауазымдары

"Туан" (摶) кейде өте ұқсас "Бо" (搏) таңбасымен шатастырылады, сондықтан аты кейде Чен Бо немесе Чен По деп қате жазылады. Қытай тілінде ол көбінесе құрметпен "Кәрі ата Чен Туан" (陳摶老祖 Chén Tuán Lǎozǔ) және "Сии шежіресінің ұстазы" (希夷祖師 Xīyí Zǔshī) деп аталады. Чэнь Туань, Тунан есімін алып, өзін Фуяо Цзи (Жуанцзының "Нань Хуа Цзин" еңбегінен алынған, биік аспанға көтерілуші) деп атады. "Ұйықтас бейнелі" деп танылған ол, ішкі алхимиялық жетілудің ұйықтас цигун әдістерін қолданғаны және жасағаны үшін белгілі.

Өмірбаян және аңыздар

Оның өмірі туралы, тіпті қай жерде және қашан туғаны туралы да көп мәлімет жоқ. Ол Бес әулет пен Он патшалық кезеңінің (907 ж. – 960 ж.) соңында және Сун әулетінің (960 ж. – 1279 ж.) басында, мүмкін қазіргі Хэнань провинциясындағы Луй қаласында дүниеге келген. Тағы бір дерек бойынша, ол Хаочжоудың Чжэньюань қаласында (қазіргі Анхуй провинциясы) туған. Ченнің бала кезінде ерекше епті және білімді болғаны айтылады. Кейбір даосистік мектептер оны негізін қалаушы санап, ол екі онжылдық бойы Вудань тауындағы Тоғыз бөлмелі үңгірде усақ-айдақ өмір сүрген, бірақ жиі саяхаттаған. Кейінгі Чжоу әулетінің (954 ж.) Сяндэ дәуірінің бірінші жылы ол Қытайдың бес қасиетті тауының бірі – Хуа тауында болғаны белгілі. Әңгімеге сүйенсек, Чэнь Туань император сарайында мансапты жоспарлаған, бірақ мемлекеттік емтиханды сүріп, оның орнына усақ-айдақ ғұлама болған. Сондықтан ол студент кезінде конфуцийшілдік классика, тарих және түрлі мектептердің теорияларымен жақсы таныс болған. Классикалық еңбектердің ішінде ол әсіресе «И-цзин» (Өзгерістер кітабы) деп аталатын кітапты ұнататын, одан айырыла алмайтын. Классикалық әдебиеттерден басқа, ол медицина, астрономия және география принциптерін жақсы білген, сондай-ақ өлеңдерімен де танымал болған. Чэнь Туань И-дің бастапқы білімін жақсы меңгерген, «Өзен картасы» мен Луо өзені кітабын, сондай-ақ Шеңберсіз және Тайцзи карталарын оқытқан. Сун және Мин әулеттерінің конфуцийшілдік идеалистік философия мектебінің негізін қалаған даосизм ілімдерінің маңызды ұстазы ретінде ол кейінгі ұрпаққа зор әсер еткен. Императордың бұйрықтары мен жарлықтарын қабылдамағандықтан, оған Сонг әулетінің императоры Тайцзун «Си И» (Естілмейтін және көрінбейтіннің шебері) атағын берген. Дуаңгун дәуірінің (988 ж.) бірінші жылы Чэнь шәкірттеріне Чжао Чао аңғарында (кейін Си И аңғары деп аталды) тас бөлме жасауды тапсырды; содан кейін Чэнь Туань император сарайына келесі жазбаны жазған хатты ұсынды: «Мен жақын арада қайтыс болам. Мен енді сапарға шығамын, қазіргі күні Лотос шыңының етегіндегі Жан Чао аңғарында ай күнтізбесінің оныншы айының 22-сі күні өзгеріп жатырмын». Ол өлген кезде, екі қолымен бетін ұстағанда, сыртқы келбеті өзгермеген. Чен Туань туралы көптеген әңгімелер тараған, және оның «дүниелік пайдаға көңіл бөлмей, кез-келген жерде саяхаттап жүретіні» айтылады. Дегенмен, көптеген мистикалық және құпия әңгімелерге қарамастан, Чен қарапайым халыққа қамқорлық жасаған және оларға деген құрметін көрсеткен. Сондықтан ол қарапайым халық арасында үлкен беделге ие. Бұл даосистік дана Лаоның бейнесін сомдаған және Хуа тауындағы даосизмнің символы болған «Ескі ата-баба» лақап атын алған. Чэнь Туань Цзинь Гуляньнің «У Шуан Пу» (無雙譜, теңдесі жоқ батырлар тізімі) кітабында бейнеленген.

Little is certain about his life, including when and where he was born. He was born around the end of the Five Dynasties and Ten Kingdoms period (907 AD 960 AD) and the start of the Song Dynasty (960 AD 1279 AD), possibly in what is now Luyi in Henan Province. By another account, he was born in Zhenyuan of Haozhou (today's Anhui Province). Chen is said to have been astonishingly intelligent and erudite in his childhood. According to certain Taoist schools who claim him as a founder, he lived two decades of a secluded life in the Nine Room Cave on Mount Wudang, though traveled frequently. In the first year of Xiande Period of Later Zhou Dynasty (954) he is known to have been living on the Mount Hua, one of the five sacred mountains of China. The story goes that Chen Tuan had planned a career at the Imperial court, but flunked the state examination and became a hermit sage instead. Thus, as a student he was conversant with the Confucian classics, history, and the theories of various schools of thought. Among the classics, he was particularly fond of the Yi jing (Book of Changes), which he was unable to put down. Apart from the classics, he was said to be conversant with medical principles, astronomy and geography, and famous for his poems as well. Chen Tuan had a good command of primordial Yi learning, taught the River Chart and Luo River Book as well as the Infinite and Taiji Charts. As an important teacher of Taoist doctrines who pioneered the Confucian school of idealist philosophy of the Song and Ming Dynasties, he had a profound influence upon later generations. Having rejected the emperor's orders and edicts, he was still conferred the title of "Master Xi Yi" (Master of the Inaudible and Invisible) by the Emperor Taizong of the Song Dynasty. During the first year of Duangong Period (988), Chen appointed his disciples to cut a stone chamber in the Zhao Chao Valley (later renamed Xi Yi Valley); then Chen Tuan presented a report to the imperial court in which he wrote the following note: "I will die soon. I am about to leave, nowadays I’m transformed in the Zhang Chao Valley at the foot of Lotus Peak on the 22nd day of the tenth month of the lunar calendar." By the time he died when he cupped his cheek in his hand his facial features remained unchanged. Many tales of Chen Tuan have been circulated around and it is said that "He wanders around and shows no concern for worldly benefits." However, despite many mystical and mysterious stories, Chen was known to care about and was compassionate to ordinary people. For this he is deeply respected by the common folk. This Taoist sage was considered the embodiment of the Supreme Lord Lao and received the nickname of "Aged Ancestor," a symbol of Taoism in Mount Hua. Chen Tuan is depicted in the Wu Shuang Pu (無雙譜, Table of Peerless Heroes) by Jin Guliang.

Кейінгі тарихи сілтемелер

Генерал Юэ Фэйдің «жартылай тарихи» өмірбаянына сәйкес, мәңгілік Чэнь Туань, саяхатшы даосы кейпінде, Юэ әулетін алдағы Сары өзеннің тасқыны туралы ескерткен.