Кіріспе

Beachcat термині – ең көп таралған шағын демалыс желкенді қайықтарының бірі, минималистік 14-20 футтық катамаран. Олардың екі корпусының арасында, әдетте шыны талшықтан немесе соңғы кезде ротомолдталған пластиктен жасалған мата "трамполин" дерлік әрқашан болады. Атауы олардың құмды жағажайдан тікелей жүзуге арналғандығынан шыққан, көптеген басқа шағын қайықтар пандус арқылы суға түсірілетінімен салыстырғанда. Beachcat-тың орташа ені 8 фут болатындықтан, ол құмда тік тұра алады және осы күйде бір корпустық қайықтан айырмашылығы өте тұрақты. Hobie 14 және Hobie 16 – осы типтегі қайықтардың ең ертеде кең танымалдылыққа ие болғандары, сонымен қатар терминнің танымалдығын арттырып, осы типтегі қайықтың стандартын жасаған.

Өмірбаян

"Beachcat" терминін серфинг тақтасын жасаушы Хоби Альтер танымал етті, ол 1965 жылы Hobie 14 және 1967 жылы Hobie 16 үлгілерін жасап, жаңа парадигма құрды. Жағаға тоқтауға болатын шағын көп корпусты желкенді қайық немесе каноэ тұжырымы мыңдаған жылдар бұрын пайда болған. Аустронезиялықтардың бір тіреуішті қайықтары, екі корпусты каноэлары (катамарандар) және екі тіреуішті қайықтары (тримарандар) қазіргі көп корпусты кемелердің тікелей алдағылары болып табылады. Олар б.з.д. 3000-1500 жылдар аралығындағы австронезиялықтардың кеңею кезеңінде дамыды, бұл австронезиялықтарға теңіз арқылы Оңтүстік-Шығыс Азияны, Микронезияны, Арал Меланезияны, Мадагаскарды және Полинезияны мекендеуге мүмкіндік берді.

Ерте заманғы дизайндар

1950 жылдары Еуропа мен Америкада бірнеше катамаран үлгілері салынды. Құрылыс стилі мен қолданылған материалдар әртүрлі болды. Өндірістік теңіз мысықтары 1960 жылдары бірнеше танымал үлгілермен бірге сәнге енді. Аква-кат – 1960 жылдардың басындағы, әлі де өндірісте жүрген катамаранның жақсы мысалы. Сонымен қатар, жарысқа қатысатын мысықтар үшін халықаралық желкендік қауымдастығы төрт әріптік сыныптарға – A, B, C және D сыныптарына сәйкес жобалау критерийлерін белгіледі. Бұл сыныптар жарысқа қатысушыларға тең мүмкіндік беру үшін, кез келген үлгіні жобалауға және сынып бойынша бәсекелесуге мүмкіндік беретін келісілген негізгі өлшемдерді ұсынды. Көптеген үлгілерде екі алюминий арқалықпен байланысқан екі корпус және "дерек" деп аталатын, сондай-ақ "трамп" немесе трамплин ретінде қолданылатын мата тор болды. A мысығы танымал болды және қазіргі уақытта фольга технологиясын пайдаланып, өнімділігін арттыруды зерттеп жатыр. 6,10 метрлік Торнадо 1966 жылы B сыныбы ретінде жобаланған, ол әлі күнге дейін ең жылдам үлгілердің бірі саналады. 1984 жылы Торнадо екі теңізшіге арналған Олимпиада класына енді. Бұрын корпустар ағаштан қапталған, кейін шыны талшықтан, ал қазіргі уақытта ең жылдам қайықтарда автоклавпен өңделген көміртек/эпоксид қолданылады. Бұл корпус пішіні өте тиімді болғандықтан, Prindle 18, 2, 19 және Hobie Miracle 20 сияқты басқаруға оңай өндірістік қайықтарды жасауға әсер етті.

Негізгі үлестер

Катамарандар тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін кең пішінін пайдаланады, сонымен қатар сумен жанасатын бетін ең төмен деңгейде ұстау үшін тек 2 тар корпусты суға батырады. Желдің жылдамдығы артқан сайын, теңізшілер әдетте қайықтың қисаюын азайту және қайықтың жылдамдығын арттыру үшін салмағын пайдаланып, жағадан "трапеция" жасауға мүмкіндік алады. Жағажайлық катамарандардың ұзындығы шамамен (Stiletto) дейін жетеді. Кіші қайықтар көбінесе бір теңізшімен жүзуге және жарысуға арналған, мұндай қайықтарда көбінесе гик (jib) желкені болмайды және әдетте ұзын, шамамен болады. Қайықтың ені (бим) идеалды жағдайда корпус ұзындығының 1/2-інен сәл артық болуы керек, яғни Supercat-тің бимі бар және ол өте жоғары өнімді катамарандардың бірі. Алайда, 12 фут ені бар қайықты қоғамдық жолдарда тіркемемен тасымалдау үшін толығымен бөлшектеу қажет, бұл Supercat 20-ның сатылымын және танымалдығын, сондай-ақ 10 фут (3 м) бимі бар Tornado-ның танымалдығын шектеді. Көптеген жағажайлық катамарандардың ені 8 футтан (2 метр) аспауы тиіс, бірақ тағдырдың ерекше бұрылысында, АҚШ-та жүк тасымалдаушылар одағы сол кездегі лимиттен жылдамдығымен жүруге рұқсат сұрағанда, Федералды үкімет ең көп тіркемеленуге болатын енді 8'6"-қа дейін көтерді, бұл барлық тіркемеленуге болатын қайықтарды 6 дюймға дейін кеңіректеуге мүмкіндік берді. 1980-ші жылдардың ортасынан бастап қайықтар көбінесе жаңа енмен жасалды, бірақ көптеген ескі үлгілер жаңартылмады, өйткені олар "бір үлгілі" (one design) деп саналды және өзгеріссіз қалды. Екі немесе одан да көп адамға арналған орташа өлшемді жағажайлық катамарандардың салмағы әдетте шамамен (әдеттегі 18 футтық) құрайды. Жағажайда катамаранды жылжыту үшін көбінесе "жағажай дөңгелектері" қолданылады, бұл негізінен екі үлкен, жеңіл дөңгелегі бар алюминийлі ось, ол құмға батпайды, соның арқасында қайықты бір немесе екі адам айналдыра алады.

Тынық мұхит

1960 жылы Калифорнияда алғашқы жағажай катамараны, Тынық мұхит мысығы пайда болды. Тынық мұхит мысығын Картер Пайл жобалаған және ол алғаш рет 1960 жылы салынған. Ол одан сәл кішідірек болды және қатты шыны талшықтан жасалған, қатты ядролы палубасы және дәстүрлі катамаран желкен жоспары бар еді. Бұл дизайнның басты кемшілігі – 100 кг-дан астам салмағы және шамамен 10 м² желкен ауданы болды. Дизайн – пышақ тәрізді қалқандары және қатты палубасы бар дәстүрлі дизайн. Салыстырарлық болсақ, "Аква Кэт" 12 кемесінің салмағы 50 кг-дай болатын, оны екі адам көтеріп жүруге болады, ал мачтаны бір адам көтеруге жеңілдік болды. Тынық мұхит мысығының суреттері оның Тынық мұхит жағалауының күрделі толқындарымен күресуде өте жақсы екенін көрсетеді, бұл, әдетте, шектеулі (сол кездегі) желкен жоспарымен де сақталатын инерциясының арқасы болды. Тынық мұхит мысықтарын Newport Boats / Mobjack Manufacturing компаниясы жасаған.

Аква

АҚШ-та Арт Хавес 1961 жылы шыны талшықтан жасалған алғашқы катамаран желкенді қайықты – «Акваны» жобалап, сатты. «Аква» – 12 фут (3,66 метр) ұзындықтағы шыны талшықтан жасалған қайық, оның екі жазық түбі бар, көбікпен толтырылған, симметриялық шыны талшықтан жасалған корпустары болды. Бұл корпустар алюминий құбырлармен жалғастырылды, ол бірнеше адамға арналған, батут сияқты үлкен палубаны ұстап тұрды. Сондай-ақ, қайықта ерекше «латин түйреуімен» жабдықталған желкен болды, ол алюминийден жасалған қатты А-тәрізді конструкциямен демеліп тұрды. Мачтаның үстіне стиролдан жасалған шар орнатылған, ол қайықтың айналып кетуін (әсіресе, мачтаны зақымдауы мүмкін шалшық суларда) жеңілдетіп, қайықтың толыққан тоқ айналып кетпеуіне көмектесетін. Егер қайық айналып кетсе, ол бір корпусымен тұрып қалатын, ал мачта басындағы шар толық айналып кетуіне кедері келтіретін. Тегіс түбі бар корпустары оны жағажайға қолайлы катамаранға айналдырды, бірақ оның пышақ тақталарына тәуелділігі оның суға батып тұру тереңдігінің 2 футқа (61 см) жететінін білдірді, пышақ тақталары орналасқанда. Арт Хавес Билли Миллспен серіктестік құрып, 10 жыл бойы жылына шамамен 1000 қайық өндірді. «Аква» 1962 жылдан 1972 жылға дейін American Fiberglass Corp компаниясымен жасалған. Бастапқыда Коннектикут штатының Норвок қаласында орналасқан компания, 1970 жылы Чарльстон, Оңтүстік Каролина штатындағы General Recreation Corp желкенді қайықтар бөлімшесіне көшті. 1976 жыл шамасында бір қызметкер «Аква» өнімдерін сатып алды және ол әлі де Charleston, South Carolina-дағы American Sail, Inc компаниясынан қол жетімді. 30 000-нан астам қайық сатылғандықтан, «Аква» 2001 жылы Ұлттық желкендік спортының Даңқ залына енгізілді және бүгінгі күнге дейін өндірісте. Бастапқы «Aqua Cat 12» үлгісі жақсартылған «Aqua Cat 12.5» үлгісіне өңделді, сондай-ақ жоғарылатылған корпустары бар және оңай басқаруға арналған курорттық модельде де қол жетімді «Aqua Cat 14 Catamaran» үлгісі де бар. 4,27 метрлік модель кіші «Aqua Cat» қайықтарындағы пышақ тақталарын алмастыру үшін кішкентай келіндерді пайдаланады. Сондай-ақ, корпустардың үстінде орналасқан 6 футтық (1,83 метрлік) жастықталған орындықтары бар 18 футтық (5,49 метрлік) прототиптік модель де болды.

Әуесқойлық

1961 жылы Хоби Альтер Анахаймдағы қайық көрмесінде серфинг тақталарын сата бастады, сол жерде ол Арт Джавеспен және Aqua Cat 12-мен танысты. Осы көрмеден кейін Хоби де катамаран бизнесіне кірісті. Hobie Cat 1965 жылы ұсынылды және Aqua Cat-тен кейбір ерекшеліктерді алды. Екі дизайн да көптеген жағажай курорттарында танымал болды. Хоби Альтер өзінің 1965 жылғы Hobie Cat дизайнына басқа да ықпалдар болғанын мойындады. Олардың ішінде Молокай және Гонолулу жағажайларындағы «жағажай мысықтары» туристерді жағадан алып жүретін. Бұл «жағажай мысықтары» кем дегенде 1950 жылдан бері коммерциялық мақсатта пайдаланылып келді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскерилер естеліктерінде олар туралы айтады (мысалы, Джеймс Джонс [дереккөз]). Бұл дизайнның ерекшелігі – асимметриялық корпус, теңіз архитектурасы термині бойынша, корпустың сыртында тік (жазық), ал ішінде қисық болатын корпус. Бұл дизайн желге қарсы кедергі жасауға мүмкіндік береді, бұл үшін скейг, таянба немесе орталық тақта қажет емес. Hobie Cat алғашқы үш дизайнның біреуі ғана еді, ол таянбаларды пайдаланбады, бірақ қазір таянбалары және скейгтері бар дизайнды ұсынады. Суда жүзіп кіргенде, таянбалардың немесе орталық тақталардың болмауы «жағаға шығуды» өте оңай етеді. Нәтижесінде пайда болған және кең таралған Hobie соңғы тридцать жылдың ең танымал жағажай мысығы болып табылады. Ол бұрынғы Aqua-ның конструкциясын, Молокай стилінің асимметриялық корпусын және Тынық мұхитының мысығының жағаға шығу қабілетін біріктіреді. Осы мүмкіндіктерді, сондай-ақ, опциялық скейг және таянба опцияларын біріктіре отырып, Хоби жағажайдан және жағажайға серф арқылы оңай жүзіп шығатын катамаран жасады. Hobie-дің бастапқы дизайнының табысы – асимметриялық корпус дизайнының кішкентай, серфингке ыңғайлы орналасуымен үйлесімділігінде болды. Таянбаларсыз, бірақ үлкен желкен ауданы мен салмағы арақатынасымен («16» бастапқыда салмағы және желкенің ауданы артық болды), бастапқы Hobie дизайнды ауыр толқындарда қауіпсіз жүзуге болатын етіп жасады. Асимметриялық корпус жақтық қабынуды азайтады, бұл таянбаларға тәуелді дизайнды қолайсыз желде немесе таянбаларды орналастыру мүмкін емес кең жағалауларда басқаруды қиындатады. Hobie дизайнынан кейін бірнеше жыл өткен соң (әсіресе «16»), басқа дизайнерлер өздерінің жақсартылған жағажай мысықтарының дизайнында осы өзгерістерді қабылдады.

Басып шығару

1972 жылы таныстырылған Prindle Cat, негізгі Hobie дизайнын жақсартуға бағытталды. Ол алға қарай жүзу қабілетін арттыру арқылы дерлік тік борты бар дизайнды (қазіргі уақытта алға қарайғы дизайн тренді, мысалы, 2011 жылғы Hobie "Wild Cat" F18 дизайны және Fountaine Pajot, Dolphin, Privilege және Lagoon компанияларының көптеген қазіргі круиздік дизайндары) енгізді. Бастапқыда 16 және 18 футтық Prindle Cat модельдері Hobie-ге ұқсас болды, бірақ "мұнажырлау" (серфинг терминімен) немесе "алға қарай құлау" (жас кемешілердің терминімен) құбылыстарына қарсы тұру қабілетімен ерекшеленді. Тіпті жақсы басқарылған Hobie 16 да (қазір де) корпусын суға батырып, айналып түсуі мүмкін. Ал Prindle, алға қарай жүзу қабілеті артық болғандықтан, осыған қарсы тұрады, күшті желде (жел жылдамдығы) алға қарай салмақты теңдестіруге мүмкіндік береді. Дегенмен, Prindle алға қарайғы салмақ, жел және толқын жағдайының дұрыс комбинациясы болған жағдайда, алға қарай құлауы мүмкін. Өндірістен тоқтатылған Prindle 16 пайдаланылған нарықта әлі де көптеп кездеседі, бірақ асимметриялық корпусты 18 модельдері сирек. Prindle 1990-шы жылдардың басында Prindle 19 моделін, жақсы жобаланған, жылдам және тепе-тең кемені өндіріске енгізді. Prindle 19 класы дамуда, бірақ ол ең жақсы жағдайда "жағажай мысығы" санатына жатады, гидродинамикалық түзу сызықты корпус дизайнына және пышақ тәрізді қос тақталарды қолдануға басымдық беріледі.

Түрлендіру

1970 жылдардың басында Приндл мен Хоби – жағажайдағы жалғыз катамарандар емес еді. Hobie 14 және 16 модельдеріндегідей көтерілген платформадан және асимметриялық дизайннан, сондай-ақ Prindle-дегідей палуба деңгейінде орналасқан тіреу мүшелері бар асимметриялық конструкциялардан өзгеше, 1972 мен 1980 жылдар аралығында жаңа үлгілер пайда болды. Олар Хобидің табысқа жету тарихын қайталап, «толқынға мініп» (айтуға болады) жүрді. Кейбіреулері сақталып қалды, ал енді біреулері жүз немесе тіпті ондаған корпус жасап, кеме жасау тарихына енді. Сақталып, дамығандарының ішінде Солтүстік Америка катамаран жарыс қауымдастығының (NACRA) жылдам жүретін катамарандары және 1984 жылғы Лос-Анджелес Олимпиадасының үлгісіне айналған, бірақ (көптеген пікір таластарынан кейін) 2012 жылғы Лондон Олимпиадасынан шығарылған британдық Торнадо дизайны бар еді. 1980 жылдардың басында өндірістен тоқтатылған, бірақ қысқа ғана уақытқа танымал болған үлгілердің арасында Sol Cat, Dayton Marine компаниясының CatYak және Alpha Cat катамарандары болды. Олардың барлығы толық алдыңғы бөлігімен ерекшеленді, бірақ қаржылық немесе халыққа танымал болу жетіспегендіктен, өндірісте қалған жоқ. Shark Catamaran да өндіріліп, Ұлы көлдер аймағында кеңінен танылды. Hobie 14/16 және Prindle 16/18 «эрасынан» кейін жағажай катамарандарын жасаушылар жағажайға оңай кіріп-шығуға мүмкіндік беретін асимметриялық конструкциялардан бас тартып, теориялық түрде жылдам симметриялық үлгілерге көшті, олардың ішінде жоғарыда аталған Prindle 19, Hobie 18, Nacra 5.2 және Boston Whaler "SuperCat 20" катамарандары бар еді. 1984 жылдан бастап Олимпиада классы болған Торнадоның симметриялық, кескіш тақтаға негізделген модельдерге баса назар аударудағы ықпалы зор болды. Тридцать түйінге дейін жылдамдыққа жете алатын және Олимпиаданың мәртебесіне ие Торнадо, теориялық түрде толқындарға кіріп-шыға алатын, бірақ шындығында бір үлгідегі жарыстарда жақсы көрсетілетін, жылдамдауға және жылдамдауға мүмкіндік берді. Осыдан кейін F (Formula) 18 классының сертификаты пайда болды.