Австриядағы ғылыми және қоғамдық кітапхана: Грац университеті кітапханасының тарихы
University of Graz Library
Грац университеті кітапханасы – Австриядағы ең ірі ғылыми және қоғамдық кітапхана. Заңды сақтау құқығы бар, барлығына ашық. Тарихы 1571 жылға дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриядағы ғылыми және қоғамдық кітапхана.
Scientific and public library in Austria
Грац университетінің кітапханасы (Universitätsbibliothek Graz) Австрияның Грац қаласында орналасқан. Ол Штириядағы ең ірі ғылыми және қоғамдық кітапхана және Австриядағы үшінші ірі кітапхана болып табылады. Кітапхана заңмен бекітілген міндетті сақтау құқығына ие. Ол Грац университетінің құрамына кіреді және негізгі кітапханадан, екі факультет кітапханасынан (құқық және әлеуметтік-экономикалық ғылымдар, сондай-ақ теология) және бірнеше филиалдық кітапханалардан тұрады. Кітапхананың қызметінен барлық қауым пайдалана алады.
The University of Graz Library (Universitätsbibliothek Graz) in Graz, Austria is the largest scientific and public library in Styria and the third largest in Austria. It holds the right of legal deposit. It is part of the University of Graz and consists of the main library, two faculty libraries (for law and social and economic sciences, and for theology) and several branch libraries and is open to the public.
Иезуит университетінің кітапханасы
Грац университетінің кітапханасы қарсы реформацияның нәтижесінде пайда болды. 1571 жылдан бастап иезуиттер Австрияның Карл II еркiгерiнiң қалауымен, басым бөлігі протестанттардан тұратын Грац қаласында қайта католиктеуді ілгерілетуге тырысты. Осы себепті 1573 жылы собордың жанында мектеп және кітапханасы бар иезуит колледжі құрылды. 1585 жылы бұл мектеп Папа Григорий XIII-тің бекітуімен иезуит университеті мәртебесін алды, соның салдарынан кітапхана университет кітапханасы деңгейіне көтерілді. Көптеген кітаптар монастырлардан Грацқа көшiрiлiп, сондай-ақ сыйлықтар мен тұрақты сатып алулар арқасында кітапхана жылдам дамыды. Университет көбінесе теологиялық факультет болды, кітапхананың кітаптарды сатып алудағы басты назары теологияға қадалып, бірақ ол міндетті түрде католиктік теология емес еді. Математик Пол Гулдин, университет профессорларының бірі болғандықтан, табиғи ғылымдардың жақсы дамыған болуына ықпал етті. 1773 жылы иезуиттер ордені таратылғанда университет мемлекеттік университет болып қайта құрылды.
The University of Graz Library owes its origin to the Counter Reformation. Since 1571 the Jesuits had been pushing the re catholization in the predominantly Protestant city of Graz according to the wishes of the Archduke Charles II of Austria. For that reason a Jesuit college with a school and a library were founded next to the cathedral in 1573. In 1585 this school was confirmed by Pope Gregory XIII as a Jesuit University, thus the library came into the status of a university library. It grew rapidly because many books got transferred from monasteries to Graz and because of donations and continuous purchases. The university was more or less a theological faculty, and the library's main focus in purchasing books was also theology – but not necessarily Catholic theology. Natural sciences were well represented due to the influence of the mathematician Paul Guldin, who was one of the university professors. When the Jesuit order was abolished in 1773 the university became a state university.
Мемлекеттік университет кітапханасы
1775 жылы университет декрет арқылы ресми түрде қайта құрылды және кітапханасымен бірге мемлекеттік басқаруға берілді. Бірақ, университетті және кітапхананы басқарған императорлық шенеуніктердің көпшілігі бұрынғы иезуиттер еді. 1781 жылы кітапхана жаңа ғимараты бірнеше рет жөнделгеннен кейін қайта ашылды және алғаш рет халыққа қолжетімді болды. 28 томдық кітапхана каталогы табылмай қалды, оны кейбір ашулы иезуиттер алып кеткен немесе жойған болуы мүмкін, және ол күні бүгінге дейін табылмады. Монастырлардан көптеген кітаптардың келуі жағдайды одан әрі ушықтырды.
In 1775 the university was officially founded again by a decree and was put under national control together with its library. However, most of the imperial officials who administrated the university as well as the library were former Jesuits. In 1781 the library was re opened after several adjustments of its new premises and became open for the public for the first time. The 28 volume library catalogue was untraceable, it might have been taken away or destroyed by some glowering Jesuits and has never been detected until today. The considerable increase of books from monasteries aggravated the chaos.
Лицей кітапханасы
Басқа бірнеше университеттермен қатар, Грац университеті 1782 жылы император Иосиф II-нің бұйрығымен лицей деңгейіне төмендетілді. Дегенмен, оның коллекциялары арта берді.
As well as several other universities the University of Graz was downgraded to the status of lyceum in 1782 by the emperor Josef II. Its collections increased nonetheless.
Университет кітапханасының қайта құрылуы
19 сәуірде 1827 жылы, 45 жылдан кейін, Австрия императоры Франциск I бұрынғы құқықтарды қайта бекітті. Содан бері университет өзінің атында екі негісқалаушының есімін сақтап, "Карл Франценс Университеті Грац" деп аталады. Университетті қайта құру шарттарының бірі: университет мемлекетке қосымша қаржылық жүктеме келтірмеуі керек еді. Сондықтан ол қайырымдастықтар мен мұраларға тәуелді болды. 1870 жылы штат саны 3-тен 6-ға, ал қаржылай қолдау 830-дан 4000 гульденге дейін артқанда ғана университет өз міндеттерін толыққанды орындай алды.
On the 19. April 1827, after 45 years, the old rights were re confirmed by the emperor Francis I of Austria. Since then the university mentions both founders in its name "Karl Franzens Universität Graz". Adjunctive to the re installation was a requirement: the university must not cause any additional costs to the state. Therefore, it stayed dependent on donations and bequests. Only when the number of personnel was raised from 3 to 6 and the endowment from 830 to 4000 guilder in 1870, the university could again accomplish its tasks properly.
Көшіруден Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін
Қала орталығындағы орынның шектеулі болуына байланысты 1891 жылы қала шетінде (қазіргі Геидорф) жаңа ғимараттар кешені салынды. Әрбір ғимарат әртүрлі уақытта ашылды. 1895 жылдың 9-22 қыркүйегі аралығында кітапхана жаңа университеттің бас ғимаратына 135 000 том кітапты көшірді. Оның одан әрі дамуы, кітап қорының өсуі және басқару салалары екі дүниежүзілік соғыста ауыр зардаптарға ұшырады. 1944 жылы әуе шабуылынан сақтау үшін 60 000 том эвакуацияланды. 1945 жылдың 22 қазанында кітапхана қайта ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыс барысында 4 500 том (оның ішінде 200 инкунабула) жойылды.
Due to the limited space at the city centre, a new complex of buildings was erected in the periphery (present day Geidorf) in 1891. The various buildings were opened at different times. Between 9 and 22 September 1895 the library moved 135.000 volumes to the main building of the new university. Its further development in stock increase and administration suffered heavy setbacks in both world wars. 60.000 volumes were evacuated to save them from air raids in 1944. On 22 October 1945 the library was re opened. 4.500 volumes (including 200 incunabula) had been destroyed during World War II.
Соңғы жаңалықтар
ХХ ғасырдың екінші жартысы негізінен құрылыс өзгерістерімен және прогрессивті орталықсызданумен сипатталады. 1950 жылы оқу залының артында орналасқан екі қоймаға оңтүстік-шығыс жағынан қосымша үй-жайлар салынды. 1970 жылы ескі ғимаратқа жаңа кіреберіс пен залмен архитектуралық құндылығы жоқ жаңа ғимарат қосылды. 1994-1996 жылдары Заң және әлеуметтік-экономикалық ғылымдар кітапханаларын камтитын ReSoWi кітапханасы салынды. Сонымен қатар, кітапхананың бастапқы фасадына тікелей жапсырылған тағы бір ғимарат салынды, ол өзгеріссіз қалды. Бұл қосымша ғимаратты тек кітапхана пайдаланады. Бұған қоса, негізгі кітапханадан біршама қашықтықта бірнеше филиалдық кітапханалар ашылды, мысалы, Мерангассе 70-те орналасқан Universitätszentrum Wall ішінде. 1996 жылы бейнематериалдарға арналған медиа кітапхана құрылды. 2004 жылы университет бөлінгеннен кейін медициналық факультеттердің кітапханасы дербес университет кітапханасы болып құрылды. Вена және Инсбрук университеттерімен бірге Граз университеті 1998 жылдан бастап электрондық журналдар мен кітаптарды бірлесіп, тиімді пайдалану үшін ұлттық және халықаралық консорциумдар құруға қатысты. 2005 жылдың 1 шілдесінде «Австриядағы электрондық медиа ынтымақтастығы» құрылды. Граз университетінің кітапханасы австриялық әдебиетті цифрландыру жобасы – «Австрия әдебиеті онлайн» жобасына белсенді қатысады.
The second half of the 20th century is predominantly characterized by constructional changes and progressive decentralisation. In 1950 both stacks situated edgeways behind the reading room got an annex in the south east. 1970 a new building (of no architectural value whatsoever) was added on to the old house with a new entrance and hall. From 1994 to 1996 the ReSoWi Library which accommodates the Law and Social and Economic Sciences Libraries was built. At the same time another building was erected directly attached to the library's original front leaving it unaltered. This addition is exclusively used by the library. Additionally, there were several branch libraries opened in some distance to the main library, e. g. in the Universitätszentrum Wall situated in Merangasse 70. In 1996, a media library for visual media was installed. As a consequence of the university splitting in 2004, the medical branches became an autonomous university library. Together with the University Libraries of Vienna and Innsbruck Graz has been assuming control of the establishment of national and international consortia installed in order to use electronic journals and books in cooperation and thus more cost effectively in 1998. On 1 July 2005 the "Cooperation of e media in Austria" was constituted. The University of Graz Library authoritatively participates in the Austrian Literature Online project, the digitisation of Austrian literature.
Шаруашылықтар
Ескі кітапханадағы кітаптардың саны тарихи тұрғыдан нақты емес. Бір дереккөзге сәйкес, 1773 жылы 10 000 том, ал екінші дереккөзге сәйкес, 1776 жылы 42 000 том болған. Тағы бір сенімсіз дерек 1839 жылы 50 000 том немесе одан да аз кітап болғанын көрсетеді. 1860 жылы жасалған сараптамада 38 000 баспа түрі көрсетілген, олардың көпшілігі бірнеше томдық еді. 1879 жылы кітапханада шамамен 100 000 том, ал 20 ғасырдың басында 200 000 кітап болды. Мыңжылдық шегінде кітапхана қорында 3 миллионға жуық басылған кітап, 2000-нан астам қолжазба, 1200 инкунабула, көптеген ғалымдардың қалдырған мұралары және 1400-ге жуық мерзімді басылымдар тіркелді.
The number of books in the old library is historically uncertain. According to one source there were 10.000 volumes in 1773, and according to another one 42.000 in 1776. Another similarly unreliable source counts 50.000 volumes or fewer for the year 1839. A survey in the year 1860 states 38.000 printed works, many of them had more than one volume. In 1879 the library owned about 100.000 volumes, in the first year of the 20th century 200.000. At the turn of the millennium, the actual stocks were almost 3 million printed books, more than 2000 manuscripts, about 1200 incunabula, bequests of many scholars and about 1400 current periodicals.
Арнайы жинақтар
Арнайы жинақтар бөлімі 1900 жылға дейінгі барлық қолжазбалар мен басылған еңбектерді сақтайды. Ең маңызды пергамент қолжазбаларының ішінде Синай тауының етегіндегі Әулие Екатерина монастырында табылған ең көне грузин жазуының бес данасы (7-11 ғасырлар) бар. Ең құнды қағаз қолжазбаларының бірі – Иоганн Кеплердің Пол Гулдинге жазған хаттары. 2023 жылы Тереза Замит Лупи б.з.д. 260 жылға жататын Оксиринхос папирусының 42 қолжазбасының бірінде байлауға арналған жіпті тапты, ол кодекс түрінде жасалғандығын көрсетеді. Бұл – кітаптар пайда болғанға дейінгі осындай форманың ең ерте дәлелі. Папирустарды 1896 мен 1907 жылдар аралығында Британдық Египеттік зерттеу қоғамы тапқан, ал кітапхана оларды қоғамның қазба жұмыстарын қаржылық тұрғыдан қолдағандығы үшін алған. Бүгінде осы табылған заттардың көп бөлігі Оксфордтағы Эшмолеан мұражайында, Лондондағы Британ мұражайында және Каирдегі Египет мұражайында сақталуда.
The Special Collections Department holds all manuscripts and works printed up to 1900. Some of the most notable parchment manuscripts are the five oldest Georgian scripts (7th to 11th century) found in the Saint Catherine's Monastery at the foot of Mount Sinai. Some of the most important paper manuscripts are Johannes Kepler's letters to Paul Guldin. In 2023, Theresa Zamit Lupi discovered a thread in one of 42 papyrus manuscripts from Oxyrhynchos dating from 260 BC, which is an indication of a binding in codex form. It is the oldest evidence to date of this pre book form. The papyri were found by the British Egypt Exploration Society between 1896 and 1907 and entered into the library's possessions as quid pro quo for the city's financial support of the Society's excavations. Today, the greatest part of these findings is located in the Ashmolean Museum in Oxford, the British Museum in London and the Egyptian Museum in Cairo.