Кіріспе

Боверчалки – Уилтширдегі ауыл және азаматтық округ, Англия, Солсбериден оңтүстік-батысқа қарай 9 миль (14 км) жерде орналасқан. Ол округтің оңтүстігінде, Дорсет шекарасынан шамамен 2 км, ал Гэмпшир шекарасынан 3 км қашықтықта жатыр. Округ құрамына Мед-Энд, Мисселфор және Вудминтон кішкентай елді мекендері кіреді. Боверчалки Кранборн Чейз және Батыс Уилтшир төбелерінің көрнекті табиғи сұлулық аймағында орналасқан, бұл Оңтүстік Англияның борлы тақтасының бір бөлігі. Чалке өзені, классикалық борлы су ағыны, осы ауылдан бастау алып, Брод Чалкеде Эббл өзенімен қосылып, Солсбериден оңтүстікке қарай Хэмпшир Эйвонына құяды. ІІ санаттағы* Қасиетті Үштік шіркеуі 13 ғасырдан бастап салынған, ал Нобель сыйлығының иегері, жазушы Уильям Голдинг осы шіркеудің қорымында жерленген.

Тарих

Боверчалк алғаш рет қашан мекенделгені немесе оның бұрынғы аты қандай болғаны белгісіз. Алайда, саксон дәуірінен қалған шашыраңқы жазбалар Чалке алқабының барлық аймағы гүлденгенін көрсетеді, ал Эббл өзені де Чалке өзені деп аталған.

Тарихқа дейінгі дәуір

Тұрғын ошақтарының ең ерте белгісі – Марликомб Дауындағы дөңгелек оба, ол, шамасы, неолит немесе қола дәуірінде (б.з.д. 3300–1200 жылдары) салынған. 1925 жылы доктор Р. Клей осы жерден Бовершалки баррелдік құмырасын қазып шығарды, ал жөнделген құмыра Вилтшир мұражайының коллекциясында сақталады.

4 ғасыр

20 және 21 ғасырларда Боверчальке маңында металл іздеушілер алтын және күміс монеталар мен сақиналардан тұратын екі қор тапты. Бұл қорлар Дуротригтер тайпасына тиесілі болған, олар римдіктер басып алғанға дейін Оңтүстік Уилтшир мен Дорсет аймақтарында өмір сүрген кельт тайпасы. Олар шамамен 79 жылға қарай римдік мәдениетіне сіңіп, Дорсетке өздерінің атын берді. Алғашқы табылған қор 17 алтын статерден (монетадан) тұрды, олардың мысалдары қазір Солсбери мұражайында көрсетілуде. Екінші қор – 2 алтын сақина мен 5 күміс монета – 2002 жылы бірінші қорға жақын жерден, 380 жылға дейін дауланған күйде табылды.

9 ғасыр

826 жылғы аңглосаксондық шартта Боверчальке және Бродчальке кіретін аймақтың атауы «Цеалькан гемре» деп тіркелген. 974 жылғы шартта бұл атау «Cheolca» немесе «Cheolcam» деп жазылған. «Боверчальке – «Қарғысқа ұшырағандар» ауылы емес» деген мақаланы 2009 жылдың 30 тамызында «Дейли телеграф» газетінің пікір бөлімінің көмекші редакторы Уилл Хевен жазған. 2010 жылы Чалке аңғары крикет клубы крикет алаңын Чалке аңғары спорт орталығынан Бродчалькеден Боверчалькедегі Баттс-филдке, Марликомб төбесіндегі шіркеудің артына көшірді, бұл ұзақ маусым мен жақсы жағдайларға мүмкіндік берді. 2011 жылы Боверчалькедегі жаңа крикет алаңы жергілікті автор Джеймс Холландтың бірлесіп ұйымдастырған бірінші жылдық Чалке аңғары тарих фестивалінің негізгі орнына айналды.

Қауымдық шіркеу

Бовершалькеде шамамен 1300 жылы шіркеу салынды. Певснер мен Орбах трансепт аркаларының стилін, сондай-ақ неф пен ғибадатханадағы ланцет терезелерін сол кезеңмен сәйкес деп бағалайды, бұл ғимараттың крест тәрізді жоспары бұрыннан қалыптасқан екенін көрсетеді. Солтүстік мұнарасы, астында кіреберісі бар, 15 ғасырда салынды; мұнараның жоғарғы қабаты 19 ғасырда биіктеп қайта жаңартылды. 1886 жылы Т. Х. Уайт жасаған қалпына келтіру жұмыстарына ғибадатхананың қайта құрылысы және оңтүстік қанаттың (aisle) қосылуы кірді. Мұнда 1735 жылы қайтыс болған Элис Гудқа арналған тас ескерткіш және сол отбасының 17-шы және 18-ші ғасырлардағы басқа да ескерткіштері бар. Шіркеу салынғанға дейін және кейін бұл аймақ үлкен Брод-Чалке приходының құрамында болды. 1506 жылға дейін Брод-Чалкеде жерлеу рәсімдері жалғасты. 16 ғасырдан бастап, приход Брод-Чалке, Боуэр-Чалке және Альведистонның біріктірілген викариясы болды; 1880 жылы Боуэршальке үшін жеке тұрақты пасторлық (curacy) құрылды. 1972 жылы бірлескен діни қызмет (group ministry) құрылды; қазіргі күні бұл приход Чалке аңғары тобының (Chalke Valley group) бір бөлігі болып табылады, оған тағы он екі приход кіреді.

Баптист шіркеуі

Кішкентай шапел 1863–1864 жылдары шіркеуге жақын тастан салынды. 1897 жылы оның қасына қызыл кірпіштен үлкен шапел салынды, ал ескі ғимарат мектеп бөлмесіне айналдырылды. Шапел 2007 жылы әлі де пайдаланылып келді.

Ыңғайлылықтар

Марликомб Даун, Ноул Даун және Вудминтон Даун – ауылдың оңтүстік жағының барлық көрінісін құрайтын бор тас шалғындықтары. Олар бірлесіп Бовершалки Даунс деп аталады, бұл – көптеген өсімдік, жәндік және көбелек түрлеріне ие, ерекше ғылыми маңызы бар аумақ. Марликомб Даунның еңістері дельтапланмен және парашютпен ұшуға пайдаланылады. RSPB-нің Гарстон Вуд табиғат қорығы, ауылдық округтің оңтүстік шекарасынан бірден кейін орналасқан.

Геология

Қазіргі кезде көрінетін Бовершальке таулары 120 мен 70 миллион жыл бұрын (мя) су астында шөгіп, теңізден көтерілгенге дейін, соңғы 1 миллион жылда перигляциалдық ауа райы мен эрозияның әсерінен қалыптасқан. Бовершальке тауларының көрінбейтін негізгі жыныстары 1000 миллион жыл бұрын (протерозой дәуірінде) жанартаулық аралдарды қоршаған терең емес теңіздерде, экватордан оңтүстікке қарай 60-70 градус ендікте, қазіргі Аргентинаның орналасқан жерінде пайда бола бастады. «Proto Bowerchalke» және Англия мен Уэльстің қалған бөлігі Авалонияның бөлігі, ол оңтүстік құрлықтан бөлініп шыққан микроконтинент. Шамамен 500 миллион жыл бұрын ол экватордан оңтүстікке қарай 50 градусқа дейін орналасқан. 400 миллион жыл бұрын Балтикамен қосылып, экваторға жақын (Варискан орогенезі) Балтика, Лавразия (Солтүстік Америка) және Гондваналенд (Африка, Австралия, Антарктида және Оңтүстік Америка) арасында қысылып қалды. 270 миллион жыл бұрын Авалония Пангеяның ішінде экватордан солтүстікке қарай шектеліп, 230 миллион жыл бұрын солтүстік тропиктегі шөлдің бөлігіне айналды. Ақырында, 120 миллион жыл бұрын Америка бөлініп, Атлант мұхитын құрағанда, ол Еуразияның батыс жағалауын қалыптастырды. Бовершальке содан кейін 70 миллион жыл бұрын Африка Еуропа тақтасына соқтығыса бастаған кезде (Альпілік орогенезі), жылы шайыр теңіздерде жатты, ал салқындаған, терең емес су өзендерінің саз шөгінділері шайырды жапты. Соңғы миллион жылда перигляциалдық ауа райы бірнеше жүз фут шайырды толықтай алып тастады. Ауылдың басым бөлігі бірегей «Bowerchalke greensand inlier» (жас қабаттармен толық қоршалған ескі тау жыныстарының аймағы) аймағында орналасқан, ол көршілес картада жасыл түспен көрсетілген. Бұл нүктені жалаңаш көзбен немесе стандартты Ordnance Survey карталарында 10 метрлік контурмен байқау қиын, бірақ шыңы Эндрюс пен Дьюридің 1773 жылғы картасындағы «арал» арқылы ерекше сипатталады. Оның болуын ауылдың ортасындағы құмды топырақтан анықтауға болады. Greensand – бұл қатты, ірі ұсақ, зәйтүн жасыл құмтас тау жыныстарынан тұратын дөңгелек пішіндес аймақ, оның үстіндегі жұмсақ шайыр 60 миллион жылдық ауа райының әсерінен эрозияланған. Креда кезеңінің жоғарғы Greensand шамамен 120 миллион жыл бұрын пайда болған, Бовершальке экватордан солтүстікке қарай 35 градусқа орналасқан кезде, шамамен Оңтүстік Испания және Португалияға тең болған, тұзды, оттегісіз суға шөгіп кеткен. Сол кезде ол Атлант мұхитын құру үшін бөліне бастаған Пангея суперконтинентінің бөлігі болды. Ең жақын үздіксіз жоғарғы Greensand экспозициясы А30 бойында, Наддер аңғарында, Фовантта орналасқан. Ең жақын «жасалма Greensand inlier» Гэмпширдегі Андовердің жанында орналасқан. Greensand-ты қоршап тұрған жас төменгі кредалық шақ сақинасы шамамен 100 миллион жылдық (көршілес картада қараңғы көк түс). Шақ жылы, терең емес, жақсы тотықтандырылған суларда микроорганизмдердің (кокколитофорлардың) қалдықтарынан миллиондаған жылдар бойы пайда болды. Осы кезде Атлант мұхитының ені шамамен 100 мильді құрады, ал Ирландия, Шотландия, Уэльс және Сомерсет өзендері арқылы қоректік заттарды Уилтшир, Гэмпшир, Англияның шығысы, Солтүстік Франция, Дания және Солтүстік Германияны қамтыған жылы теңізге құятын бір арал болды. Төменгі шақты қоршап тұрған сақина тәрізді аймақ әлі де жас Орта кредалық шақтан (шамамен 80 млн жыл) тұрады (көршілес картада ақшыл көк түс). Бүкіл аймақ Бовершальке шамамен солтүстікке қарай 45 градусқа орналасқан кезде, шамамен Францияның Бордо немесе Дордоньемен тең болған кезде қалыптасқан жоғарғы кредалық шақтың «кең кеңістігімен» (көршілес картада ақ түспен көрсетілген) шектеледі. Ол әлі де жағалаудың астында болды, бірақ Сомерсет, Ирландия және Шотландия бөлек аралдарға айналды. Бовершальке Шафтсбери мен Дорчестер арасындағы «жағалаудан» шамамен 15-30 миль қашықтықта болды. Марликомбтың ашық кредалық шақ беткейлерінің үстіндегі төбелер Плейстоценнің «көк таспен балшығының» өте жас қабатымен жабылған, ол шамамен 1-10 миллион жыл бұрын суық терең емес судағы аллювиалды шөгінділер арқылы қалыптасқан (көршілес картада қызғылт). Кремнийлер саз шөгіндісі жинақталғанда бірнеше қабатта пайда болды, содан кейін соңғы миллион жылдағы мұздық астындағы ауа райының кішкентай саз бөлшектерін шайып тастауымен бір тығыз қабатқа шоғырланды. Марликомб Даунға қараған солтүстіктің тік тұруы Эббсборн Уэйкке қарай жеңіл ауыспалы беткейлермен қарама-қарсы келеді. Бұл негізінен көптеген мұз дәуірлерінің перигляциалдық аймақтарындағы тұрақты мұздық және тундра сияқты жағдайлардағы эрозияға байланысты. Негізгі мұзданудың оңтүстік шекарасы Солтүстік Уилтшир арқылы өтетін және M4 дәлізіне сәйкес келетін сызық болса да, күн Марликомб Даунындағы солтүстікке қараған қар қалталарын сирек ерітетін, осылайша олар жұмсақ шақ пен сазды эрозиялап, тік беткейлерді қалдырды. Қар мен мұздың эпизодтық еруі кейдегі жаз айларында Чалк және Эббл өзендерінің бағытымен солтүстік-шығысқа қарай ағып, қазір құрғақ арнаны құрады, ол Шіркеу көшесі мен Костерс көшесін құрайды. Greensand пен шақтың оңтүстік шекарасы Марликомб Даунының төменгі жағында жиналған ауыр саз қабатымен жасырылған, перигляциалдық соліфлюкцияға байланысты. Бұл эрозия Чалк өзенін қамтамасыз ететін табиғи бұлақты да құрды, онда қоршаған суайдырынан жауған жаңбыр мөлдір шақ арқылы сүзіліп, «Mead End» табиғи бұлағындағы жер астындағы су өткіргіш емес Greensand қабатында көтеріледі.