Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Анте Павелич қолданған «Поглавник» аталымы серб-хорват тілінде «жетекші» немесе «басшы» мағынасын білдіреді. Саяси атақ ретінде ол 1929 жылы «Усташе» деп аталатын фашистік ұйымның басшысы Анте Павеличпен тығыз байланысты, және 1941-1945 жылдар аралығында нацистік Германия мен фашистік Италия билігі бақылауындағы Югославияның бөліктерінен құрылған, Екінші дүниежүзілік соғыстағы фашистік марионеттік мемлекет – Хорватия Тәуелсіз Мемлекетінің диктаторы болды.
Title used by Ante Pavelić
Poglavnik is a Serbo Croatian word meaning "leader" or "guide". As a political title, it is strongly associated with Ante Pavelić, head of the fascist organization known as the Ustaše in 1929 and served as dictator of the Independent State of Croatia, a World War II fascist puppet state built out of parts of Axis occupied Yugoslavia by the authorities of Nazi Germany and Fascist Italy, between 1941 and 1945.
Этимологиясы мен қолданылуы
Бұл сөз алғаш рет 16 ғасырда Фаусто Веранцио құрастырған сөздікте латынша "princeps" сөзінің серб-хорват тіліндегі термині ретінде тіркелген. Қазіргі хорват тілінде этимологиялық жағынан жақын байланысты басқа сөздер де қолданылады: "поглавар" ("мемлекет басшысы" немесе "бастық" деп аударылады, мемлекет басшыларына қатысты қолданылады) және "поглавица" ("бастық" деп аударылады, тайпа басшысы мағынасында).
The word was first recorded in a 16th century dictionary compiled by Fausto Veranzio as a Serbo Croatian term for the Latin word princeps. Other etymologically closely related words used in modern Croatian are "poglavar" (translated as "head of state" or "chief", used for heads of state) and "poglavica" (translated as "chief", in the sense of tribal leader).
Саяси рөлі мен контексі
Анте Павелич алғаш рет «Поглавник» атағын 1930 жылы Италияда эмиграцияда болғанда, Ұсташе қозғалысының жоғарғы басшысының ресми атағы ретінде бекітілген кезде қолданды. Ұйым (сол кездегі атауы хорват тілінде жай ғана «көтерілісшілер» деген мағынаны білдірген, бірақ қазіргі қолданыста бастапқы мағынасын жоғалтқан) Хорватия Югославия Корольдігінің құрамында болған кезде қарулы күрес арқылы тәуелсіз хорват ұлттық мемлекетін құруды мақсат тұтқан қозғалыс ретінде құрылды. 1941 жылы Югославияға жасалған шапқышылықтан кейін және «Тәуелсіз Хорватия мемлекеті» (NDH) деп аталатын марионеттік мемлекет құрылғаннан кейін, бұл атақ Павеличке қатысты қолданыла берді және оның мағынасы «жоғарғы басшы» ретінде қалыптасты. Сондықтан бұл атақ сол кездегі этникалық-саяси басшылықтың басқа да атақтарымен, мысалы, Адольф Гитлер қолданған Фюрермен (өзі Бенито Муссолинидің Дуче атағының үлгісімен жасалған) салыстырылып, теңдес деп есептелді. Осы себепті, «Поглавник» атағы кейде ағылшын тіліндегі дереккөздерде «Фюрер» деп аударылады. Заң тұрғысынан, атақтың иесінің нақты рөлі мен функциясы NDH-ның өмір сүрген кезеңінде конституцияда немесе басқа да заңнамаларда ресми түрде айқындалмаған. 1941 жылдың мамырынан 1943 жылдың қазанына дейін NDH патшалық болуға тырысты, ал Анте Павелич де-факто елдің премьер-министрі болды. Ол Аоста герцогы (Томислав II атымен белгілі) принц Аймонены мемлекет басшысы ретінде көрсетті, бірақ ол ешқашан билік жүргізбеді. Кейіннен ол Далмация аймағын Италияның аннексиясына наразылық білдіріп, патшалық тақты қабылдаудан бас тартты, сондықтан дереккөздерде оны патша деп атайды. Дегенмен, басқа дереккөздер оны 1941-1943 жылдар аралығындағы NDH-ның алғашқы екі жылында патша Томслав II және номиналды басшы деп сипаттайды. 1943 жылдың 25 шілдесінде Муссолини қызметтен алынғаннан кейін, 31 шілдеде Виктор Эммануэль III-нің бұйрығымен Аймоне тақтан бас тартты. Италияның 1943 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыстан шығуынан кейін Павелич мемлекет басшысының функциясын өзіне алды, ал Никола Мандич NDH премьер-министрі болып тағайындалды. Осылайша, 1943 жылдың қыркүйегінен бастап 1945 жылдың 8 мамырында мемлекет тарағанға дейін бұл атақ Мемлекет басшысы деген мағынаны білдіруі мүмкін. Атақтың ресми мәніне қарамастан, Павелич NDH-ның барлық өмір сүру кезеңінде жарлықтар шығаруға және үкімет министрлерін тағайындауға шексіз өкілеттікке ие болды. 1945 жылы мемлекет таратылғаннан кейін, бұл атақ ешкімге тиесілі болған жоқ. Ол Павеличтің соғыстан кейінгі эмиграциясы кезінде, 1959 жылы Мадридте қайтыс болғанға дейін бейресми лақап аты ретінде қолданыла берді және содан бері оның синониміне айналды.
Ante Pavelić first began using the title of "Poglavnik" when it was prescribed as the official title for the supreme leader of the Ustaše movement in the organization's founding charter in 1930, while he was in exile in Italy. The organization (whose name at the time meant simply "rebels" in Croatian but which also lost its original meaning in modern usage), was organized as a movement which sought to create an independent Croatian nation state by means of armed struggle at the time when Croatia was part of the Kingdom of Yugoslavia. Following the 1941 invasion of Yugoslavia and the establishment of the puppet state called Independent State of Croatia (commonly referred to by its Croatian language initialism NDH), the title continued to be used for Pavelić, and its meaning was taken to have evolved into "the supreme leader". The title is therefore usually compared and considered equivalent to other titles of ethno political leadership used at the time such as Führer (used by Adolf Hitler, which was itself modeled after Benito Mussolini's title Duce). As a result, "Poglavnik" is sometimes translated as "Führer" in English language sources. Legally, the exact role of the person carrying the title and its function were never officially stipulated in the constitution or in any other piece of legislation passed during NDH's existence. From May 1941 to October 1943 NDH attemped to be a kingdom and Ante Pavelić de facto the country's Prime Minister. It embodied Prince Aimone, Duke of Aosta (named Tomislav II) as a head of state, though he never ruled there. Later, he refused to assume the kingship in protest of the Italian annexation of the Dalmatia region, and is therefore referred to in sources as king designate. However, other sources refer to him as King Tomislav II and the nominal head of the NDH during its first two years (1941–1943). After the dismissal of Mussolini on 25 July 1943, Aimone abdicated on 31 July as king on the orders of Victor Emmanuel III. Following Italy's exit from World War II in September 1943, Pavelić took on the role equivalent to head of state, while Nikola Mandić was officially appointed Prime Minister of NDH. Thus, from September 1943 until the state's dissolution on 8 May 1945, the title can be taken to mean Head of State. Regardless of the official role of the title, Pavelić had unlimited authority to pass decrees and appoint government ministers throughout the existence of NDH. Since the state ceased to exist in 1945, the title was never claimed by any successor. It continued to be used informally as a nickname for Pavelić during his post war exile until his death in Madrid in 1959, and has become synonymous with him ever since.