Кіріспе

Селинда тауы – Зимбабведегі Маникаленд провинциясының шығыс тауларындағы ауыл және миссионерлік станция. Мозамбик шекарасына жақын орналасқан, табиғаты ерекше әдемі аймақта жатыр. Селинда тауы шығысқа қарайтын беткейде, Африканың ең оңтүстіктегі тропикалық орман – Чиринда орман-ботаникалық қорығының шетінде орналасқан. Аймақтың негізгі халқы – Ндау тайпасы, олар Оңтүстік Африканың Зулу тайпасымен тығыз байланыста екенін айтады. Олардың тілі – чиНдау. Көпшілігі көрістік шаруашылықпен айналысады.

Атауы

Ғасырлар бойы жергілікті ндау халқы Селинда тауының аймағын "Чиринда" деп атаған, бұл "көзқарас" немесе "қолайлы нүкте" деген мағынаны білдіреді. Әрине, осы атаудың этимологиясы Селинда тауының батыс беткейінде тұрғанда, айналаға шалқап жатқан көріністермен бірден анық көрінеді. Оңтүстіктегі шангани халқы Чиринданы "Силинда" деп айтқан, ал "Селинда" атауы шангани сөзінің ағылшын тілінде бұрмалануы болып табылады. "Селинда тауы" атауы алғаш рет он тоғызыншы ғасырдың соңында, еуропалық қоныс аударушылар бұл аймақты иеленген кезде айтылған. Америкалық шетелдік миссиялар жөніндегі комиссиясы Британдық Оңтүстік Африка компаниясының Сесил Джон Родске келіп, миссиясын құру үшін жер сұрады. Родс өзі оларға Чиринда аймағындағы жер берді, оның көп бөлігі бұрыннан бар "Селинда тауы" деп аталатын фермада орналасқан. Мүлік кеңсесінде оны растайтын құжаттар болмаса да, сол кезде аталған ферманы Стейн мырза иеленгенін және оны миссияға 300 фунт стерлинг (үш жүз фунт) сатқанын көруге болады. 1892 жылы Уайлдер, Бункер және Томпсон мырзалар "Силинда тауы" миссиясын құруға кірісті (тарихи тұрғыдан алғанда, миссия "Силинда" атауын қабылдады, ал "Селинда" атауы фермаға тиесілі болды). Бірақ 1901 жылға дейін ғана Америкалық миссионерлік кеңесі "Селинда тауы" фермасын пионерлік құқық бойынша заңды түрде иеленді.

География

Селинда тауы Зимбабве мен көршілес Мозамбикті бөліп тұратын тау тізбегінің оңтүстік шетінде орналасқан. Бұл жүздеген шақырымдық тау жотасы солтүстік-оңтүстік бағытында созылып жатыр, ал Ньянга таулары оның солтүстік шегінде жатыр. Селинда тауының өзі тау үстіртінде биіктеп тұрған екі ірі, тығыз орманды төбеден тұрады, екі төбе арасында жұмсақ, бірақ айқын қырат бар. Селинда тауы мен 400 шақырым қашықтықтағы Үнді мұхиты арасында басқа биік жерлер жоқ – бұл Селинда тауының ылғалды климатына әсер ететін маңызды фактор. Чиринда орманның солтүстік-шығысында Нгугуньюнана орманы мен эвкалипт плантациясы орналасқан. Селинда тауының шығысында жер Мозамбикке қарай біртіндеп төмендейді, ал Селинда тауының батысында география кенеттен және күрт өзгеріске ұшырайды. Шамамен 30 км өткен соң таулар Саби өзені аңғарының жазық, шөлейтті жазықтарына құлайды, онда 40 °C және одан жоғары қызуда ыстыққа төзімді баобаб, акация және мопане ағаштары көптеп өседі. Аймаққа тек бір тас жол, бір бағытты, шұңқырлы және нашар күйде кіреді, ал қалған тас жолдар көп бұрын қирап кеткен. Сансыз топырақ жолдар барлық бағыттан кіруге мүмкіндік береді.

Климат

Селинда тауының климаты ылғалды субтропиктік, Үнді мұхитынан бастау алып, Мозамбик арқылы батысқа қарай жылжып, Зимбабвенің Шығыс жоталарына көтерілгенде конденсацияланатын жылы, ылғалды ауаның күшті әсерінен туындайды. Жыл бойы ылғалдылықтың болуы Селинда тауын мәңгі жасыл қылып сақтайды және Оңтүстік Африканың басқа аймақтарындағы құрғақ қыстарды бастан өткермейді. Селинда тауының ауа райына Чиринда орманға жақындығы да әсер етеді – орман ылғалдылықты сіңіріп, үлкен мөлшерде сақтайды. Жазда ауа жылы әрі ылғалды, ал қыста салқын әрі ылғалды болады. Жаз айларында температура көбінесе 30 градус Цельсийден аспайды, ал қыста төмен жатқан аймақтарда жеңіл аяз болуы мүмкін. Селинда тауының климатын нақты және дәл сипаттауға болатындықтан, бірақ тауға қатысты ауа райының толық деректері жоқ. Дегенмен, қолда бар мәліметтерден келесі деректерді алуға болады.

Жаңбыр жауған

1911 жылдан бастап (1970-жылдардағы үзіліспен) сақталған тарихи жазбалар орташа жылдық жауын-шашын мөлшерінің шамамен 1500 миллиметрге жететінін көрсетеді. Осы кезеңде тіркелген ең жоғары жылдық жауын-шашын 1917-1918 жылдар аралығындағы он екі айда 3699 миллиметрді құрады, ал ең төменгі көрсеткіш 1940-1941 жылдар аралығындағы он екі айда 757 миллиметр болды. Бұл деректер жауын-шашын мөлшерін ғана көрсететінін, сондықтан Селинда тауына тұман, көлігір, төменгі бұлттар және ауыр түнгі шық түрінде жауатын жауын-шашын мөлшерін қамтымайтынын атап өткен жөн. Чиринда орманында жаңбыр өлшегіш (өкінішке орай, орман ағаштарының көлеңкесінде орналасқан) пайдаланылып жүр, сондай-ақ Селинда тауындағы жоғары мектепте қарапайым метеорологиялық бөлімше бар. Бірақ, соңғы жылдары Селинда тауындағы ауа райы туралы нақты деректер құжатталған немесе жұртшылыққа ұсынылған-ұсынылмағаны белгісіз. 2013 жылдан бастап Зимбабве елiнiң барлық аймақтарына, Селинда тауына да әсер еткен ауыр құрғақшылық 2016 жылдың соңында жаңбыр маусымының басталуымен аяқталды.

Геология

Филлиттік балшық тастар (филлит – ұсақ түйірлі метаморфты тау жынысы) және ұсақ, орташа түйірлі фелдспатты құмтастар долериттердің жанартаулық негізінің үстінде орналасқан, және осы долериттер аймақтағы топырақтың көп бөлігінің пайда болуына себеп болады. Бұл топырақтар бай қызыл қоңыр түсті, ұсақ түйірлі, құмды сазды топырақтар, ал олардың асты ферралитті сазды топырақтармен жабылады. Селинда тауы аймағының топырақтары әдетте терең және құнарлы болады.

Флора мен фауна

Селинда тауының аумағында Африканың керемет әртүрлі түпнұсқалық флорасы, саңырауқұлақтары, құстары, көбелектері, жәндіктері мен бауырымен жорғалаушылары мекендейді. Бұл, негізінен, заңмен қорғалатын Чиринда орман ботаникалық қорығымен іргелес орналасқандығының нәтижесі. Селинда тауында қызыл магонь, қоңыр магонь, Наталь магоні, Альбизия, ормандық Ньютония (Newtonia buchananii), Үлкен жапырақ, ақ иісті ағаш, Чиринда иісті ағашы, темір ағаш және тұншықты инжирдің алып үлгілері сияқты жүздеген жергілікті ағаштар кездеседі. Оңтүстік Африкадағы ең үлкен қызыл магонь ағашы – діңінің диаметрі шамамен 6 метр болатын, 1000-2000 жылдық алып құлпынай Селинда тауында өседі. Басқа да кішкентай флоралардың ішінде Dracaena fragrans сияқты мыңдаған юкаға ұқсас өсімдіктер, көптеген папоротниктер, көгершіндер, жүзімдер, эпифиттер, монбртия, орхидеялар және жалын лилиялары бар. Ботаникалық қорыққа жақындығының арқасында Селинда тауында құстардың әртүрлі және жарқын түрлері кездеседі, олардың ішінде Трумпетер мүйізділер, Ливингстон туракосы, Африкалық пигмей балықшыл, отты құстар, күн құстары, Африкалық жасыл көгершіндер, сұрғырлар, түнгі құстар, Нарина трогоны, бүркіттер және ара жегіштер бар. Аймақтағы көбелектердің әртүрлілігі мен жарқын түстері де ерекше атауға лайық. Самаңко маймылдары осы аймақта жиі кездеседі. Бауырымен жорғалаушылардың құрамында питон, кобра, у, мамба, гадда, хамелеон, гекон, скинк және кесірткелер бар. Эндемикалық хамелеон – Маршаллдың жапырақты хамелеоны (Rhampholeon marshalli) орман ішінде және орман шетінде кездеседі, сондай-ақ Шығыс таулы аймақтарындағы қолайлы орман жағдайында сирегірек таралған.

Ауыл шаруашылығы

Авокадо, шай, банан, тәтті картоп, таро, цитрус жемістері, ананас, қант қамысы, кофе, макадамия жаңғағы және коммерциялық мақсатта өсірілетін ағаштар (эвкалипт, ваттл және қарағай) осы аймақта өсіріледі. Соңғы жылдары сүт шаруашылығы төмендеді.

Мекемелер

Ресми білім беру мекемелерін Маунт Селинда бастауыш мектебі, Маунт Селинда орта мектебі және Маунт Селинда ауруханасындағы медбикелер мектебі ұсынады. Маунт Селинда тауының батысына қарай екі шақырым қашықтықта Шако деген кішкентай қалашық орналасқан. Шако – пошта бөлімі, қарапайым азық-түлік дүкендері, жалпы сауда орындары, шағын базар, ет дүкендері, ағаш шеберлері және алкоголь сататын дүкендерді қамтитын ең жақын сауда орталығы. Чиринда орман табиғат қорығында үш сабаннан төселген, жабдықталған коттедждер мен кемпинг алаңы бар. Чипинге қаласынан солтүстікке қарай соқпақ, асфальтталған жол Маунт Селинда тауында аяқталады, ал Маунт Селинда шекаралық бекетіне дейін топырақ жол сегіз шақырымға созылады. Бұл бекетте Мозамбикке кіру және шығу ниетіндегілер үшін көші-қон және кедендік қызметтер көрсетіледі.

Миссия тарихы

1919 жылы Эмори Алворд Селинда тауындағы миссионерлік қызметке келіп, жергілікті халыққа батыс шаруашылық әдістерін үйретті. Ол сондай-ақ Зимбабведегі ыстық, жазық аймақта Ньяньядзі суару жүйесін құрды. Зимбабведегі Мәсіхтің Біріккен шіркеуі (UCCZ) да Ньяньядзі суару жүйесін құруға көмектесті. Миссиялық шіркеу Америка Миссиясы Басқармасымен құрылып, басқарылды және оның Бейкон Хилл, Эмеральд Хилл және Музитте серіктес шіркеулері болды. Селинда тауы институты Чикоре миссиясымен (Селинда тауынан солтүстік-батысқа қарай шамамен 30 км қашықтықта) туыс институт болып табылады.

Институт жергілікті халық "Гандапаси" деп атаған "катапилла" типті жер қазу машинасы, кірпіш құю машинасы және Маникалендтің Мельсеттер ауданында кірпіш пен плиткадан салынған алғашқы ғимарат сияқты тарихи ескерткіштерге ие. Бүгінде Миссиялық станцияға шіркеу, бастауыш мектеп, интернатпен орта мектеп, ферма, ұн тартатын диірмен және Уиллис Ф. Пирс ескерткіш ауруханасы (сонымен қатар Селинда тауы ауруханасы деп те аталады) кіреді. Интернатта ұлдар мен қыздардың екеуі де оқиды. Миссия ауруханасы акушерлер мен алғашқы медициналық көмек медбикелерін даярлайды. Оның аумағында Дейзи Дуб есімді жетімдер үйі орналасқан.