Кіріспе

Хорватиядағы арал Ластово, Римнің Далмация провинциясының қалған бөлігі сияқты, иллирийліктермен қоныстанған. Римдіктер бүкіл аймақты жаулап алып, 7 ғасырда аварлардың шапқындары мен славян көші-қонына дейін оны бақылауда ұстады. Хорваттар мен олар бағындырған басқа славян тайпалары Далмация жағалауының көп бөлігін басып алды, бірақ кейбір қалалар мен аралдар (мысалы, Лагоста) романдық Далмациялықтар византиялықтардың номиналды билігінде тәуелсіздігін сақтап қалды. 1000 жылы Венециялықтар Адриатика теңізіндегі қарақшылыққа қатысқандығы үшін аралды шауып, қиратты. Венециялық үстемдіктен кейін, 13 ғасырда Лагоста Рагуза Республикасына қосылды, онда бірнеше ғасыр бойы республика Наполеонның басшылығымен француздар басып алғанға дейін белгілі бір автономияға ие болды. Содан кейін аралға Австрия келесі ғасыр бойы, ал Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Италия 30 жыл бойы билік етті, соңында Югославияның құрамына енді, және тәуелсіз Хорватия Республикасының бөлігі болды. Арал 15 және 16 ғасырлардағы венециялық сәулетімен танымал. Ондағы көптеген, салыстырмалы түрде кішкентай шіркеулер аралдың ұзаққа созған Рим-католик дәстүрінің куәсі болып табылады. Басты мәдени шара – Покладе, яки карнавал. Аралдың табиғи ортасы әр маусымда туристерді тартуға себін тигізеді. 2006 жылы Хорватия үкіметі арал мен оның архипелагын табиғат паркі деп жариялады.

География

Ластово аралы орталық Далмация архипелагына жатады. Корчуладан оңтүстікке қарай 13 шақырым жерде орналасқан бұл арал Адриатика теңізіндегі ең шалғай орналасқан аралдардың бірі. Бұл топтағы басқа аралдарға Вис, Брач, Хвар, Корчула және Млет кіреді. Аралдың өлшемдері шамамен ұзындығы және ені бойынша. Ластово архипелагы 46 аралдан тұрады, оның ішінде үлкен аралдар Сушац, Преžба, Мрчара және шығыс жағында Ластовняци деп аталатын аралдар тобы бар. Преžба негізгі аралға Пасадур ауылындағы көпір арқылы қосылған ("алтын жол" жергілікті диалектте, итальян тілінен "passo d'oro"). Арал күн сайын гидрофойлмен және пароммен Сплиттегі құрлықпен байланыстырады және жол бойымен Корчула мен Хварда тоқтайды. Ластово қаласы теңізге қарамай, құнарлы далаға қарап тұрған табиғи амфитеатрдың тік жағалауында орналасқан. Бұл, әдетте порт жағында орналасқан басқа Адриатика аралдарымен салыстырғанда ерекше. Аралдағы басқа елді мекендерге Убли (Свети Петар деп те аталады), Заклопатика, Скривена Лука және Пасадур ауылдары жатады. 1971, 1998 және 2003 жылдары болған ірі өрттерге қарамастан, Ластовоның шамамен 60% орманымен жабылған, негізінен Холм емендерімен, Алеппо қарағайларымен және Жерорта теңізінің бұталарымен. Бұл жерде бүркіттер мен сұңқарлардың көптеген ұялары бар. Бұрын оларды Дубровник Республикасы сұңқарлыққа пайдаланған және басқа патшалықтарға, әсіресе Неаполь Корольдығына саудалаған. Су астындағы өмір Адриатиканың барлық бөлігіндегі ең бай, оның ішінде лобстерлер, рактар, сегіз аяқты жәндіктер және Джон Дори мен групер сияқты көптеген құнды балықтар бар. Аралда улы жыландар жоқ.

Жер бедері мен жағалау сызығы

Ластово 46 төбе және 46 карсттік алаңнан тұратын, көбінесе қызыл топырақ пен кварц құмының қабаттарын қамтитын динамикалық ландшафтқа ие. Ең биік нүктелері – Хум тауындағы Хум және Плешиво Брдо, екеуі де Хум тауынан жоғары. Сонымен қатар, Сузань тауындағы әдемі Созань сияқты бірнеше шыңдар бар. Оның доломиттік жартастары әктелген төбелер мен құыстарға толы қальциелі беткейлердің арасында орналасқан. Аралда бес үңгір бар: Рача (ең ірісі), Пузавица, Позалица, Грапчева және Медвидина. Жағалауы көбінесе тік, ал айналасындағы теңіз терең. Оңтүстік жағалауда Скривена-Лукадағы үлкен, терең шығанақ бар, ол бура және батыс желдерінен қорғайды. Басқа маңызды терең порт аралдың батыс жағындағы Ублиде орналасқан, ол аралдың негізгі паром терминалы болып табылады.

Климат

Ластово Жерорта теңізі климатының барлық негізгі сипаттамаларына ие, оның ішінде жұмсақ, ылғалды қыстар мен жылы, ұзақ және құрғақ жаздар басым. Аралға жылына шамамен 2700 сағат күн сәулесі түседі, бұл оны Адриатика теңізіндегі ең күнге толы аралдардың біріне айналдырып, туристер үшін тартымды етеді. Оның дереккөзі – б.з.б. 4 ғасырғы грек тарихшысы Теопомп. Жағалау бойындағы көптеген иллириялық елді мекендердің аттарындағы «est» жұрнағы оның иллириялық тегін көрсетеді. Римдіктер Далмацияны басып алғаннан кейін аралға «Augusta Insula» – «Император аралы» деген латынша ат берді. Орта ғасырларда бұл ат «Augusta», «Lagusta» немесе «Lagosta» деп жазылған. «Ласта» деген римдік түрімен біріккен славян тіліндегі «ovo» жұрнағы аралдың қазіргі «Ластово» атауын құрады. 998 жылы Венеция дожы Пьетро Орсеоло II Адриатика және оның аралдарындағы хорват және неретвиялық қарақшыларға қарсы ірі әскери операциялар жүргізді, бұл 1000 жылы Ластово қаласын қиратумен аяқталды. Осыдан кейін арал тұрғындары (Ластовци немесе Ластовчани) жағалаудан алыс, ішкі төбеде қала салуға шешім қабылдады, бұл қаланың қорғанысын арттырды. Келесі екі ғасыр бойы тұрғындар көбірек егіншілікпен айналысып, бұрынғы теңізшілік дәстүрін ұмытты. Алайда, Рагуза Сербия патшасы Стефан Урош I-ден Ластовоны сатып алды, ол Хумның бір бөлігін билеуші ретінде аралға құқық иеленген болатын. 1310 жылы Ластово алғашқы жазбаша заңнамасын – Ластово статутын қабылдады, ол заңның барлық белгілеріне ие болды. Аралдағы жоғары билікке 20 мүшеден тұратын кеңес басшылық етті, олар өмір бойы қызмет етті. 1486 жылы Кеңестің өкілеттігі Республика Парламентіне берілді, нәтижесінде арал автономиясының көп бөлігінен айрылды. Аралдың автономиясын шектеу және салықтардың өсуі 1602 жылы қысқа мерзімді көтеріліске әкелді. Арал тұрғындарының тілегі бойынша, Венеция келесі жылы аралды басып алып, 1606 жылға дейін иеленді, содан кейін ол Рагузаға қайтарылды. Келесі көтеріліс 1652 жылы болды, ол аралдың автономиясын жоюмен аяқталды.

Экономика

Жерорта теңізіндегі көптеген аралдар сияқты Ластово экономикасы да ауыл шаруашылығы мен туризмге негізделген. 2003 жылғы ауыл шаруашылығы санағы бойынша, муниципалитетте ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жердің көлемі шамамен 8 миллион га болды. Оның ішінде жүзден астам гектары жүзімдіктер еді және Ластовода 9000-нан астам зәйтүн ағашы өсті. Югослав Халық Армиясының әрекеттері және Хорватия Тәуелсіздік соғысы (1991–1995) салдарынан шетелдіктерден ондаған жылдар бойы оқшауланғаннан кейін, арал көбінесе дамылмаған қалпында болғандықтан туристер үшін тартымды болды; тіпті аралды тұщы сумен қамтамасыз ету де қиындық тудырды.

Поклад

Аралдың ең маңызды оқиғасы – жергілікті тұрғындар "Поклад" деп атаған шын карнавал. Барлық арал тұрғындары халықтық костюмдер киіп қатысады. Ластово карнавалының бастауы тарихи оқиғаға саяды. Аңыз бойынша, каталондық қарақшылар көршілес Корчулаға шабуыл жасап, Ластовоға түрік елшісін жіберіп, арал тұрғындарына бағынуларын немесе келесі кезекте болатынын ескертіп айтты. Ластово тұрғындары қорқытуға бойын бітірмей, қаруланып, қарсы шабуылға шықты. Әйелдер мен балалар Әйя Георгийге (Св. Юре) көмек сұрап дұға етті, және олардың дұғалары қабыл болды: дауыл қарақшылардың кемелерін қиратты, ал Ластово тұрғындары елшіні қолға түсірді. Оны қызықтау үшін есекке мінгізіп, ауылдың ішінде алып жүріп, содан кейін соттап, өртпен жазалады. Осы оқиға жыл сайын үш күн бойы "Поклад" арқылы тойланады. Шара ақпан айының ортасында өтеді және 2006 жылдың жазынан бері туристердің басты тартылыс орынына айналды. Жергілікті тұрғындар бұл шараны өте жақсы көреді, ал Хорватияның түкпір-түкпірінен Ластовкалықтар карнавалға қатысу үшін Ластовоға оралады.

Шіркеулер

Негізгі шіркеу – Әулие Косма мен Дамиан шіркеуі (Crkva sv. Кузьме и Дамжана). Ол Ластово қаласындағы алаңның ең көне бөлігінде орналасқан және 14 ғасырға дейін салынған. Бас алтарьда Әулие Косма мен Дамианның суреті орналасқан. Қалған суреттердің ішінде 1545 жылғы анонимді венециялық суретшінің «Пиета» картинасы ерекше көзге түседі. Оның орнында 5 немесе 6 ғасырға жататын кішкентай шіркеу болған. Елді мекенге кіре берісте 12 ғасырлық Св. Влахо (Блаза) шіркеуі орналасқан. Оның қасында 1607 жылы Әулие Жан шіркеуі салынды, ал шіркеудің төңірегінде қорғаныс қабырғасы мен мұнара тұрғызылды. Оңтүстік жағындағы зиратта 14 ғасырдан бері Әулие Марияның шағын шіркеуі орналасқан және ол аралдағы ең әдемі шіркеулердің бірі саналады. Ублидегі паром портының жанында 6 ғасырлық Св. Петар (Әулие Петір) шіркеуінің қалдықтары табылған археологиялық орын орналасқан. Басқа да қызықты шіркеулер бар: хорваттың дәстүрлі 11 ғасырлық сакральдық архитектурасында салынған Св. Лука (Әулие Лука) және Прежбадағы Св. Юрье (Әулие Георгий), ол екі дүниежүзілік соғыс аралығында бұзылған. 11-13 ғасырларда салынған Ублидегі Санкт-Петр шіркеуі 1933 жылы италиялықтар тарапынан қосымша балық аулау шатырларын салу үшін бұзылған. Тони Шантич – Австралияның ең беделді ат жарысы – Мельбурн кубогының үш мәрте жеңімпазы болған «Макиб Дива» атты жылқының иесі. Тони Шантич сонымен қатар Оңтүстік Австралия мен Хорватияда ірі кәсіпорындармен айналысатын табысты тунец балықшысы.