Кіріспе

Armeria maritima, теңіз қызғылт, жағажай қызғылт немесе теңіз гүлі – Plumbaginaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Бұл тығыз, мәңгі жасыл, көп жылдық өсімдік, төменгі шоғырлармен өседі және жарқын қызғылт гүлдері бар ұзын сабақтар шығарады. Кейде күлгін, ақ немесе қызыл гүлдер де кездеседі. Бұл өсімдік кеңінен бақшаларда өсіріледі және әлемнің көптеген жерлерінде бақша және кесілген гүл ретінде таратылады. Ол ксерискейп немесе тасты бақшалар ретінде жоспарланған бақшаларда жақсы өседі. Латынша epithet maritima – теңіз немесе жағалаумен байланысты деген мағынаны білдіреді.

Кіші түрлер

Armeria maritima subsp. azorica, Франко
Armeria maritima subsp. californica, синонимі: California Seapink
Armeria maritima subsp. elongata, синонимі: Tall Thrift, Гастон Бонье. Armeria maritima subsp. maritima
Armeria maritima subsp. purpurea, синонимі: Armeria purpurea W. D. J. Koch, (W. D. J. Koch) Á. Löve және D. Löve
Armeria maritima subsp. sibirica, синонимі: Сибір теңіз құлдырауы, Турчанинов ex Boissier

Таралуы және мекендейтін ортасы

Armeria maritima sensu lato айналалық таралуға ие, оны Солтүстік жарты шардың жағалау аймақтарында жабайы күйде кездестіруге болады. Ол құрғақ, құмды, тұзды жағдайларда, мысалы, жағалаудағы тік жарларда, далаларда, тұзды батпақтарда, тұздалған жол жиектерінде және ішкі тау жыныстарында өсе алады. Бұл өсімдік Ұлыбританияның тұзды батпақтарында көптеп кездеседі, сәуірден қазанға дейін гүлдейді. Armeria maritima мысқа жоғары төзімді және 6400 мг/кг дейін мыс концентрациясы бар топырақта өсе алады. Ұсынылған бір механизм – мыстың көп бөлігі өсімдіктің сабасына жеткізілмейді және шіріген жапырақтар арқылы шығарылады. Бұл түрдің физиологиясы мен метаболизмінің кейбір аспектілері сипатталған, атап айтқанда атмосфералық көмірқышқыл газының жоғары концентрациясы осы түрдің метаболизмін қалай өзгертетіні ерекше атап көрсетілген.

Экология

Аңғалдандыруды аралар мен көбелектер сияқты әр түрлі жәндіктер жасайды. Бұл Phoma herbarum патогенді саңырауқұлағының таралған түрі болып табылады.

Қорғау

Armeria maritima Ұлыбританияда көп кездесетін түр, алайда бірнеше төңкерілген түрлері бар. Англияда elongata (Tall Thrift) төңкерілген түрі осал қорғау статусына ие және NERC заңы (2006) бойынша биологиялық әртүрлілікті сақтау үшін ең маңызды түр ретінде белгіленген.

Өсіру

"Виндиктив" сорты Корольдік бау-бақша қоғамының Бағбандарындағы еңбегі үшін сыйлығымен марапатталды.

Танымал мәдениетте

1937-1952 жылдар аралығында шығарылған британдық үш пенс монетасының артқы жағында шаруашылдық бейнесі бейнеленген. Британдық сленгте «шаруашыл» дегеніңіз, аз ақшаға көп нәрсе сатып алуды білдіреді, және осы тіркес үш пенс монетасының символы ретінде шаруашылдық таңдалған себебі деп саналады (өйткені бұл монетаның құны жоғары емес еді). 2002 жылы өсімдіктерді қорғаумен айналысатын Plantlife қайырымдылық қоры, Силли аралдарының облыстық гүлі ретінде теңіз шаруашылығын таңдады.