Кіріспе

Америкалық генетик Уильям Кертис Фараби (1865–1925) Гарвард университетінен физикалық антропология саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғалаған екінші адам. Ол Гарвард университетінде профессор болып жұмыс істеген және кейін Филадельфия университеті мұражайында зерттеуші ретінде антропологиялық зерттеулердің кең спектрімен айналысты, бірақ ең бастысы адам генетикасы және Оңтүстік Америкадағы этнографиялық және географиялық жұмыстарымен танылды.

Ерте өмір және білім

Уильям Кертис Фараби 1865 жылдың 7 ақпанында Пенсильвания штатының Вашингтон округінде дүниеге келген. Ол мемлекеттік мектептерде оқыды және 1885-1887 жылдары Калифорния штатының нормалды мектебіне қабылданды. 1894 жылы Уэйнсбург колледжін бітірді. 1897 жылы Сильвия Манилла Холдренге үйленді. Стерннің айтуынша, "Менделизмнің уақыты жеткен еді". Оның зерттеулерінің көп бөлігі адамдардың қолына әсер ететін, Брахидактилия деп аталатын тұқым қуалайтын жағдайға қатысты болды. Брахидактилия – саусақтардың және бойдың қысқаруымен сипатталатын үстемдік ететін генетикалық белгі. Фараби бұл белгінің отбасылар арасында таралғанын байқады. Диссертациялық зерттеу үшін Фараби осы белгіге шалдыққан отбасыны таңдап, олардың әулетін бес буынға дейін зерделеді. Осылайша ол, Брахидактилиясы бар және жоқ адамдардың арақатынасы Мендельдің мұрагерлік заңдылықтарымен түсіндірілетін үлгіге сәйкес келетінін көрсетті. Аномальды (А) және қалыпты (N) индивидтердің балаларының шамамен елу пайызы аномальды болуы мүмкін. Фараби аномальды индивидтердің әдетте АN генотипіне ие екенін, ал отбасының экзогамия дәстүрі олардың жұбайының NN генотипіне ие екенін айтты. АN x NN комбинациясынан туған балалардың қалыпты немесе аномальды болу ықтималдығы тең. Өйткені бұл белгі үстемдік етеді, егер индивид бұл белгіні тасымалдамаса, ол гомозиготта қалыпты болады және оны балаларына беру қаупі жоқ, бұл Farabee өз әулеттерінде де зерттеді. Фараби адамдардағы төмендеуші белгілердің пайда болуы туралы да жариялаған. Оңтүстікте жүргенде ол бірнеше альбинос афроамерикандықтармен кездесті және олардың отбасы тарихын зерттегеннен кейін альбинизм белгісінің екінші буында төмендеуші генотиптерге тән 3:1 арақатынасын ұстанғанын байқады.

Оңтүстік Америкадағы саяхат

Генетика саласындағы жұмысынан кейін Фараби Оңтүстік Америкада жұмыс істей бастады. Оның мақсаты – мәдени әртүрлілікті тіркеу және Филадельфиядағы Пенн археология және антропология мұражайы үшін зерттеуші және куратор ретінде жұмыс істей отырып, экспонаттар алу болды. Ол Амазонка бассейніне үш рет сапар шекті, әр сапары бірнеше жылға созылды. Оңтүстік Америкада жүргенде Фараби өте қашық аймақтарға саяхат жасады. Ол бұрын зерттелмеген жерлердің картасын жасауға көмектесті. Көптеген жағдайларда ол жергілікті тұрғындар еуропалық текті алғаш көрген адам болды. Басқа жерлерде ол құл сатушылардың жасаған зұлпымдықтарына куә болды, мысалы, экспедицияның аудармашысы Симасиридің оқиғасы – ол өзінің отбасының құлдыққа сатылуына немесе саудагерлердің қолынан қаза табуына куә болды. Фараби жасаған жазбалар ол кездескен мәдениеттердің би, космология, неке, киім-кешек және әсіресе олардың әртүрлі тілдері сияқты алуан түрлі аспектілерін қамтиды. Бұл егжей-тегжейлі есептер, көбінесе ауыл тұрғындарынан алынған. Этнографиялық зерттеулерде жазылатын мәліметтердің белгілі бір жоспары болғанмен, оған қарамастан, адамдар туралы жеке егжей-тегжейлі мәліметтер мен бай сипаттамалар көптеп кездеседі. Оңтүстік Америкада жүргенде Фараби сонымен қатар кездескен археологиялық орындарды да жазып алды. Ол мұражайға лайықты деп ойлаған артефакттарды жинап, Филадельфияға жіберді. Оның қыш ыдыстардан, әшекейлерден, киім-кешектерден, зергерлік бұйымдардан және басқа да артефакттардан құралған жиынтығы – мәдени әртүрліліктің керемет мысалы. Фараби саяхаттарының нәтижесінде жарық көрген томдардың ішінде 1906–1908 жылдардағы алғашқы сапары негізінде жазылған «Шығыс Перудің үнді тайпалары» кітабы бар. Оның 1913–1916 жылдардағы екінші сапары «Орталық арауактар» және «Орталық карибтер» кітаптарында баяндалған. Оның соңғы сапары 1921–1923 жылдарда болды. Бұл кітаптардың әрқайсысы ол кездескен және зерттеген адамдар мен олардың жататын мәдени топтар туралы мәліметтер береді. Фараби Амазонкада тұратын халықтарға қатысты өте заманауи көзқарастарға ие болды. Ол барлық мәдениеттердің қоршаған ортаның өнімі екенін және мәдениет пен оған қоршаған әлемнің әсерін ажырату мүмкін емес деп санайды. Ол «алғашқы адамдар да, алғашқы мәдениет те жоқ» деді.

Мұра

Академиялық қоғамда Фараби – құрметті антрополог болды. Гарвардта оқыту кезінде ол физикалық антропология саласынан докторлық диссертация қорғаған жоқ, бұл оған сын тудырды, мұның саяси себептері болуы мүмкін. Фараби оқытудан гөрі зерттеулерге көбірек қызығушылық танытқандықтан, студенттерді көп тартпаған болуы мүмкін, алайда, сол кездегі Путнамның кафедраға тигізген кері әсері де болған болуы мүмкін. Студенттердің жетіспеуімен қатар, Фараби баспа беттерінде жеке шабуылдарға да ұшырады, мысалы, аравак халқы туралы есебі үшін сынға түскенде, ол қарсылық білдірді. Фараби бірнеше маңызды сыйлықтар мен наградаларға ие болды. Ол Перудің Лима қаласындағы Сан-Маркос университетінің құрметті профессоры болып тағайындалды. Президент Хейстингс оны Перудің жүз жылдығына арналған американдық комиссия мүшесі ретінде, ерекше өкіл статусымен таңдады. 1911 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Сонымен қатар, 1918-1919 жылдары Парижде бейбіт келісімдерді жүргізу жөніндегі американдық комиссияда этнограф ретінде жұмыс істеді. Уильям Фараби антропологиялық қауымдастықтың көрнекті өкілі болды. Оның генетика саласына қосқан үлесі келешек зерттеулерге негіз салды. Оңтүстік Америкадағы саяхаттары аймақтың мәдениеттері туралы деректерді, шетелдіктердің ықпалына дейін, жазбаға түсірді.