Кіріспе

Австралиялық меншік құқығы немесе Австралиядағы меншік құқығы – жеке тұлғалардың "заттарға" (мүлікке) қатысты құқықтарын, мүдделерін және міндеттерін реттейтін және басымдық белгілейтін заңдар. Бұл заттар – мүліктің немесе оны иеленуге немесе меншікке ие болуға құқықтың түрлері. Меншік құқығы құқықтарды реттейді және басымдық береді, сондай-ақ мүлікті нақты және материалдық, мысалы, жер, немесе материалдық емес, мысалы, автордың әдеби еңбектеріне құқығы, немесе жеке, бірақ материалдық, мысалы, кітап немесе қарындаш ретінде жіктейді. Қандай нәрсенің мүлік ретінде жіктелуі мүмкін екендігінің шегі және жеке тұлға немесе заңды тұлға бір затқа қатысты қандай мүдделерге басымдық алатыны заң ғылымында философиялық деңгейде кеңінен талқыланды.

Жер құқығы

Жер – батыс және австралиялық меншік құқығының басым нысаны болып табылады. Осы саладағы құқықтық дамулар мүліктік құқықтың басқа түрлерінің дамуын басып өтеді, бұл негізінен жердің жылжымалы мүлік сияқты басқа меншік түрлерімен салыстырғанда жоғары құнына байланысты. Австралияның әр штатында жерді реттеу және бюрократиялық рәсімдеудің өзгеше жүйесі бар. Мүліктік құқық көбінесе заңға негізделген, бірақ маңызды жайттарда Австралияның британдық колония ретіндегі тарихынан бастау алған ортақ құқық пен қағидалардың ықпалында қалады, онда жер және меншік құқығы феодализм шеңберінде дамыды. Мүліктік құқық жерге құқықтарды куәландыру, тану және беру жүйесін құру арқылы оны экономикалық құрал ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Жерді жеке және коммерциялық мақсатта айналымға салуға көмектесетін мүліктік құқықтың басқа да құралдарына ипотека, жалдау, міндеттеме және жеңілдік жатады.

Торренс атағы

Барлық Австралия отарлары (қазіргі штаттар мен аумақтар) 1857 және 1875 жылдар аралығында Торренс жерді тіркеу жүйесін қабылдады. Торренс жүйесін алғаш рет Оңтүстік Австралияда 1858 жылғы Жылжымайтын мүлік туралы заң арқылы актілердің бас тіркеушісі сэр Роберт Ричард Торренс енгізді. Виктория 1862 жылғы Жылжымайтын мүлік туралы заңмен, ал Жаңа Оңтүстік Уэльс 1862 жылғы 1 қаңтарда Жылжымайтын мүлік туралы заңның күшіне енуімен бұл жүйені қабылдады. Қазір Австралиядағы жердің көп бөлігі Торренс жүйесі бойынша ұсталады, бірақ жер құқығының ескі жүйесінің қалдықтары әлі де бар, олар "жалпы құқық жері" деп аталады. Австралия астанасының барлық жері жалға берілген (фактически Торренс бойынша еркін меншік), ал Солтүстік территорияның көп бөлігі Корольдік жалға берілген. Жерге иелік құқығы – жер иелігінің бір түрі ретінде мойындалған. Кейбір жерлер мемлекеттік жер ретінде (яғни, Австралиядағы қоғамдық жер) қалады. Торренс жүйесінің қағидаларына сәйкес, әрбір юрисдикция жүйе бойынша тіркелген жердің тізілімін жүргізеді. Тізілімде жердің иесі де көрсетіледі. Бұл жүйе жерді жалған құжаттар арқылы сатуға байланысты алаяқтықты азайту үшін жасалды. Ол мүлікті тіркеу арқылы ғана жердің "меншігін" растау арқылы жұмыс істейді. Яғни, "бұл меншік құқығын тіркеу жүйесі емес, тіркеу арқылы меншік құқығын құру жүйесі". Бұл сатып алушыға "көптеген кепілдіктер, тіпті сенімділік" береді. "Қатыспаушылық" принципі бойынша, егер құқық тізілімге енгізілген болса, кейінірек туындаған құқықтар оны жоққа шығара алмайды, бірақ бұл Торренс құқығының иесін одан әрі қорғайды. Торренс жүйесі сондай-ақ ипотека сияқты жерге басқа да құқықтарды тіркеуді қарастырады, оның арқасында жер несиеге кепіл ретінде пайдаланылады.

Тауарлар мен жылжымалы мүлік

Австралияның жылжымалы мүлікке және заттарға (жер немесе интеллектуалдық меншік емес нәрселер) қатысты заңдары Ұлыбритания заңдарымен үйлеседі.

Зияткерлік меншік

Австралия зияткерлік меншік саласында ағылшын дәстүрлерін ұстанады және Әдеби және көркем шығармаларды қорғау жөніндегі Берн конвенциясына қол қойған, сондай-ақ автоматты авторлық құқық жүйесін пайдаланады. Австралияның зияткерлік меншігіне патенттер, өрнектер (дизайндар) және өсімдіктерді жақсартушылардың құқықтары да кіреді.