Кіріспе

Американдық суретші Томас Уортингтон Уиттредж (22 мамыр 1820 - 25 ақпан 1910) – Хадсон өзені мектебінің американдық суретшісі. Уиттредж өз заманында өте беделді суретші болды және Альберт Биерстадт және Санфорд Робинсон Гиффорд сияқты Хадсон өзені мектебінің басқа да көрнекті суретшілерімен достық қарым-қатынаста болды. Ол көп саяхат етті және пейзаж жанрында шеберлік танытты, оның көптеген туындылары қазір ірі музейлерде сақталуда. 1874-1875 жылдары Ұлттық дизайн академиясының президенті қызметін атқарды, сондай-ақ 1876 жылғы Филадельфиядағы жүз жылдық көрме мен 1878 жылғы Париж көрмесінің іріктеу комиссияларының құрамына кірді, бұл сол кездегі суретшілер үшін маңызды шаралар болды.

Балалық шақ

Уиттредж 1820 жылы Огайо штатының Спрингфилд қаласынан солтүстік-шығысқа қарай елу шақырымдай жердегі Кіші Майами өзенінің жанында, әкесі капитан Джозеф Уиттреджтің шаруашылығындағы ағаш үйінде дүниеге келді. Огайоға көшіп келгенге дейін және Уортингтон туылмас бұрын, оның отбасы Жаңа Англияда тұрған, онда оның әкесі теңіз капитаны болған. Бала кезінде Уортингтон құмар аңшы болған және он алты жасқа келгенде аң аулаудан, терілерін дайындаудан және сатудан 400 доллар (шамамен 2020 жылы 11 200 доллар) тауып алған. Ол өз еңбектерін еске алып, өмірбаянында былай деп жазады: «Мен осы соманы әбден лайықты түрде таптым. Көптеген рет, қыстың ең суық түндерінде, жаңбыр, қар мен қырауда, жылы төсегімнен тұрып, кейде үш шақырымға дейін жол тартқанмын, тұзақтарыма қарап, таңға дейін үйге оралып, әкемнің шаруашылығындағы күнделікті жұмыстарымды бастағанмын». Үйлерді бояумен айналыса бастағаннан кейін көп ұзамай, ол түнгі уақытта өзіне-өзі үйреткен белгілерді салуға көшті. Ол қысқа мерзімге даггерротиптер жасады және бірнеше жыл бойы елді аралап портреттер салды, бірақ көп ұзамай көңілі толмады. Уиттредж өзінің суреттерін «түссіз, қараңғы, жаман және өмір сүруге лайықсыз» деп тапты. Ол портреттерге көп суретшілік қабілет керек екенін, ал өзінде оның жетіспейтінін түсінді. Оның күшті жақтары сол кездегі ландшафттардың стильдік талаптарына сай келетін түс пен қарапайымдылықта болды. Ол салған портреттердің ішіндегі ең жақсысы деп, «жаман емес» деп есептеген Генри Уорд Бичермен достық қарым-қатынаста болған джентльменнің портретін санады. 1843 жылы Уиттредж Цинциннатиге оралды, онда ландшафт суретшісі ретінде көп нәрсені үйренді, сонымен қатар сол жерде тұратын немесе жай ғана өтіп бара жатқан басқа суретшілерден тәжірибе алды. 1840 жылдары ландшафттарға зор сұраныс болды, Уиттредж осы кезеңде көптеген ландшафттарды салды және жергілікті тұрғындар арасында жақсы беделге ие болды, олармен әңгімелесіп уақытын өткізді, сондай-ақ оның жұмысын демеушілік еткен бай жомарттар да болды. 1846 жылы ол Нью-Йорктегі Ұлттық дизайн академиясына өзінің ландшафтының бірін жіберді, ол қабылданды. Академия президенті Ашер Б. Дюран Уортингтонға оның еңбегі үшін алғыс айтқан хат жолдады.

Жас кезі

Уортингтон Еуропаға саяхат жасауды қалап, көптеген картиналарға алдын ала тапсырыс алды, осылайша шетелге келгеннен кейін жұмысы болуы үшін. Еуропаға саяхаттаудың үш мақсаты болды: өнер шеберлігін жетілдіріп, жақсы суретші болу, Еуропада жұмыстары бар замандас суретшілердің туындыларын зерттеу және өнердің қазіргі шеберлерінен сабақ алу. Еуропаға жолда, 1849 жылдың 22 мамырында 29 жасқа толған күні Лондонда тоқтады. Германияға келген соң, сол кездегі маңызды өнер мектебі – Дюссельдорф академиясында орналасып, Эммануэль Лютцеден оқыды. Дюссельдорфта Уиттредж Биерштадтпен дос болып, Лютце үшін Джордж Вашингтон және Лютценің әйгілі «Вашингтон Делавэрді кесіп өтуі» картинасындағы рульші рөлінде суретшінің моделі болды. Бұл картина қазір Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайының қорында сақталуда. Ол Дюссельдорф мектебінің суретшілерімен байланысты. Уиттредж Еуропада он жылға жуық уақыт өткізіп, Санфорд Гиффордты қоса алғанда, тағы басқа да маңызды суретшілермен кездесіп, бірге саяхаттады. 1859 жылы ол АҚШ-қа оралып, Нью-Йоркке қоныс аударды, онда өзінің ландшафт суретшісі мансабын бастады, Гудзон мектебінің стилінде сурет салды. 1865 жылы Уиттредж Санфорд Гиффорд пен Джон Фредерик Кенсеттпен бірге Ұлы жазықтардан Роки тауларына сапар жасады. Сапардың нәтижесінде Уиттредждің ең маңызды туындылары – жазықтардың ерекше кеңдігі мен сызықты горизонтін бейнелейтін, сопақ, азат пейзаждар дүниеге келді. Уиттредж кейіннен автобиографиясында былай деп жазды: «Мен ешқашан жазықтарды немесе оған ұқсас жерді көрген емеспін. Олар маған терең әсер етті. Мен таулардан гөрі жазықтарды артық жақсы көремін. Сол кезде жазықтарды кесіп өткен адам, оның бұқалар мен антилопалардың топтарына, жабайы жылқыларына, бұғыларына және жылдам қояндарына қарамастан, оның ұлылығына, тыныштығына және барлық жердегі күнәсіз, табиғи өмірге таң қалмауы мүмкін емес». Уиттредж 1880 жылы Нью-Джерси штатының Саммит қаласына көшіп, өмірінің соңына дейін сурет салуын жалғастырды. Ол 1910 жылы 89 жасында қайтыс болды және Спрингфилд, Нью-Джерси зиратында жерленді.

Шығармалары

Уиттреджтің суреттері көптеген мұражайлардың қорындарында сақталады, оның ішінде Нью-Йорк қаласындағы Метрополитен өнер мұражайы, Солт-Лейк-Ситидегі Ютаның Көркем өнер мұражайы, Вашингтон қаласындағы Смитсоновтың американдық өнер мұражайы және Францияның Париж қаласындағы Лувр мұражайы бар.