Кіріспе
Фредерик Эдвин Черч (1826 жылғы 4 мамыр – 1900 жылғы 7 сәуір) – Коннектикут штатының Хартфорд қаласында туған американдық пейзаж суретшісі. Ол американдық пейзаж суретшілерінің Гудзон мектебінің маңызды өкілі болды және көбінесе таулар, сарқырамалар мен күн батуларын бейнелейтін үлкен пейзаждармен танымал. Черчтің суреттерінде шынайы егжей-тегжейге, эффектілі жарыққа және панорамалық көріністерге ерекше назар аударылады. Ол Нью-Йорк қаласындағы төлемді және әсерлі көрермендерге арналған жеке көрмелерде өзінің маңызды туындыларын таныстырды. Ең жақсы кезеңінде ол АҚШ-тың ең танымал суретшілерінің бірі болды.
Frederic Edwin Church (May 4, 1826 – April 7, 1900) was an American landscape painter born in Hartford, Connecticut. He was a central figure in the Hudson River School of American landscape painters, best known for painting large landscapes, often depicting mountains, waterfalls, and sunsets. Church's paintings put an emphasis on realistic detail, dramatic light, and panoramic views. He debuted some of his major works in single painting exhibitions to a paying and often enthralled audience in New York City. In his prime, he was one of the most famous painters in the United States.
Басталуы
Фредерик Эдвин Черч – Ричард Черчтың тікелей ұрпағы, ол Англиядан шыққан пуритандық пионер, Томас Хукермен бірге Массачусетстен Коннектикут штатының Хартфорд қаласына дейінгі шөл дала арқылы жасалған алғашқы саяхатқа қатысқан. Черч – Элиза (1796–1883) мен Джозеф Черчтың (1793–1876) ұлы. Фредериктің екі әпкесі болған, ал ағаларының ешқайсысы тірі қалмаған. Оның әкесі күміс және зергерлік бұйымдар жасау ісінде табысқа жеткен, сондай-ақ бірнеше қаржы фирмасының директоры болды. Оның анасының інісі Адриан Дженс болды, ол АҚШ Капитолийінің күмбезін салған темір қорыту зауытының иесі еді. Отбасының байлығы Фредерикке өнерге деген қызығушылығын ерте жасынан қанағаттандыруға мүмкіндік берді. 1844 жылы, 18 жасында Черч Нью-Йорк штатының Кэтскилл қаласында пейзаж суретшісі Томас Коулдың шәкірті болды, осы кезде отбасының көршісі және Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Уодсворт атенаеумының негізін қалаушы Дэниел Уодсворт екеуін таныстырды. Черч онымен екі жыл оқыды, осы уақытқа дейін оның таланты айқын болды. Коул Черчтың "дүниедегі сурет салудағы ең жақсы көзі" бар екенін жазды. Коулмен бірге оқыған кезінде ол Жаңа Англия мен Нью-Йоркке сапар шегіп, Эст-Хэмптон (Коннектикут), Лонг-Айленд, Кэтскилл тау үйі, Беркширлер, Нью-Хейвен (Коннектикут) және Вермонтқа барып, эскиздер жасады. Оның алғашқы сатылған туындысы 1846 жылы Уодсворт атенаеумына 130 долларға сатылды, ол Хукердің 1636 жылғы саяхатын бейнелейтін пасторальдық картина болды. 1848 жылы ол Ұлттық дизайн академиясының ең жас мүшесі болып сайланды. Келесі жылы ол толық мүше болып, Уолтер Лаунт Палмер, Уильям Джеймс Стиллман және Джервис МакЭнти сияқты өз шәкірттерін қабылдай бастады. Романтизм XIX ғасырдың басында Ұлыбритания мен Францияда Ағарту дәуірінің рационализміне қарсы бағыт ретінде қалыптасты. Романтизм дәуірінің суретшілері табиғаттың байлығы мен сұлулығын, кейде оның ұлы масштабын көрсететін идеалданған көріністерді бейнеледі. Бұл дәстүр Черчтың туындыларында жалғасты, ол бұзылмаған табиғатты идеалдандырды, оның егжей-тегжейлі суреттері арқылы көрініс тапты. Табиғатқа баса назар төменгі көлденең сызықтармен және аспанның басымдығымен күшейтіледі. Черч әдетте бояу бетінің тегіс болуын қамтамасыз ету үшін қылқалам соққандарын "жасырып" қоятын, суретшінің "жекелігін" көзге көрсетпеуге тырысты. Черч – оның ұстазы Томас Коул құрған американдық ландшафт өнеріндегі Хадсон мектебінің екінші буынының өкілі. Коул мен Черч екеуі де дінге берілген протестанттар болды, соңғысының сенімдері оның суреттерінде, әсіресе оның ерте туындыларында маңызды рөл атқарды. Хадсон мектебінің суреттері дәстүрлі шабынды далаларға, әсіресе Кэтскилл тауларына және олардың романтикалық ерекшеліктеріне назар аударғандығымен ерекшеленді. Олар жылдам жоғалып бара жатқан Американың жабайы реализмін және табиғи сұлулыққа деген құрметті бейнелеуге тырысты. Оның американдық шекаралық пейзаждары "XIX ғасырдың ортасында АҚШ-тың экспансионистік және оптимистік көзқарасын" көрсетеді. Черч суреттерінің тақырыптары бойынша Коулдан ерекшеленді: ол Коулдың аллегорияға бейімділігіне қарағанда табиғи және көбінесе салтанатты көріністерді артық көреді, бірақ Черчтың туындылары тақырыптар мен мағыналар тұрғысынан қайта қаралып жатыр. Пруссиялық саяхатшы және ғалым Александр фон Гумбольдт Черчқа үлкен әсер етті. Гумбольдт өзінің "Космос" еңбегінде ғылымның, табиғат әлемінің және рухани мәселелердің өзара байланысын көрсетті. Черчке тиесілі "Космос" пейзаж суретіне арналған тарауды арнады, Гумбольдт Жаңа әлемдегі табиғаттың әртүрлілігін "ғылыми" тұрғыдан бейнелеуде суретшіге маңызды рөл берді. 1860 жылдары Чарльз Дарвиннің эволюция теориясы Гумбольдттың бірлік туралы идеяларын жоққа шығара бастаған кезде, өнер тарихшылары Черчтың суреті Чиркінің дүниетанымының осы бұзылуына қалай жауап бергенін зерттеді. Ағылшын өнер сыншысы Джон Раскин Черчқа тағы бір маңызды әсер еткен тұлға болды. Раскин "Заманауи суретшілер" еңбегінде табиғатты мұқият бақылауға баса назар аударады: "ландшафт суретшісінің міндеті – ең кішкентай бөлшектерге де азайған назармен қарау. Тастардың әр түрі, жердің әр түрі, бұлттың әр түрі бірдей еңбекқорлықпен зерттелуі және бірдей дәлдікпен бейнеленуі керек". Бұл егжей-тегжейге назар суретшінің түсіндіруімен, әсерлерімен және қиялымен біріктіріліп, ұлы өнерді жасауға тиіс. Черчтың суреттері 1850 және 1860 жылдары кеңінен мақталған болса да, кейбір сыншылар оның егжей-тегжейлі панорамаларында қиял немесе поэзия жоқ деп тапты. Джордж У. Шелдон өзінің 1879 жылғы "Американдық суретшілер" еңбегінде Черчтың туындылары туралы былай деп жазды: "Олардың басты кемшілігі неде екенін түсіндірудің қажеті шамалы, өйткені осы уақытқа дейін ол кемшілікке әрбір білімді американдық өнер сүйгісі көз жеткізгені анық. Ол егжей-тегжейді толықтырудың бірлігі мен сезім күші есебінен жасалған. Олар адал және әдемі, бірақ олар өнердің поэзиясы мен хош иісімен толыққандай емес. Табиғаттың жоғары және рухани шындықтары – ландшафт өнерінің нағыз үйі". Дегенмен, Черчті негізгі люминист суретші деп есептемейді.
Мансап
Чёрч өзінің мансабын Нью-Йорк пен Жаңа Англияның классикалық Хадсон мектебінің пейзаждарын суреттеп бастады, бірақ 1850 жылы Нью-Йоркте қоныстанды. Ол өнерін Америкалық өнер одағында, Бостондық өнер клубында және (жас суретші үшін ең әсерлісі) Ұлттық дизайн академиясында көрсетті. Оның әдісі студиясында табиғатта жасаған эскиздеріне негізделген суреттер салудан тұрды. Мансабының алғашқы жылдары Чёрчтың стилі оның ұстазы Томас Коулді еске түсірді және Хадсон мектебінің негізін қалаушы стильдерін бейнеледі. Стилі дамыған сайын ол Коулдың тәсілінен айырылды: ол егжей-тегжейлі суреттер салды және композициялары форматында, кейде драмалық жарық эффекттерімен, көбірек тәжірибелік болды. Чёрч тез арада саяхатшы суретші ретінде танымал болды, ертедегі ішкі сурет салу және эскиздер жасау үшін Ақ тауларға, Массачусетс штатының батысына, Кэтскиллге, Хартфордқа (Коннектикут штаты), Ниагараға, Вирджинияға, Кентуккиге және Мэнге сапарлады. Ол 1853 және 1857 жылдары Оңтүстік Америкаға екі рет сапар шекті және негізінен Китода тұрып, қазіргі Колумбия мен Эквадордың жанартаулары мен қалаларын аралады, Панама аралшасын кесіп өтті. Бірінші сапарында ол бизнесмен Сайрус Уэст Филдпен бірге болды, ол сапарды қаржыландырып, Чёрчтың суреттерін Оңтүстік Америкадағы кәсібіне инвесторларды тарту үшін пайдалануды үміттенеді. Чёрч 1800 жылдардың басында Александр фон Гумбольдттың құрлықты зерттеуінен шабыт алды; Гумбольдт суретшілерді Анд тауларының «физиогномиясын» бейнелеуге шақырды. 1852 жылы Гумбольдттың «Американың экваторлық аймалдарына саяхаттар» атты жеке баяндамасы жарық көргеннен кейін, Чёрч Гумбольдттың ізімен саяхаттап, зерттеу мүмкіндігін пайдаланды. 1857 жылы Чёрч суретші Луи Реми Миньотпен бірге Оңтүстік Америкаға оралғанда, ол аймақтың эскиздерін толықтырды. Екі сапардан кейін Чёрч Эквадор мен Анд тауларының бірқатар пейзаждарын жасады, мысалы «Эквадордың Анд таулары» (1855), «Кайамбе» (1858), «Анд тауларының жүрегі» (1859) және «Котопакси» (1862). Чёрчтың ең танымал суреті – «Анд тауларының жүрегі» табиғаттың кең, идеалистік бейнесіне біріктірілген бірнеше топографиялық элементтерді бейнелейді. Сурет өте үлкен, бірақ өте егжей-тегжейлі: өсімдіктер мен жануарлардың әрбір түрі анықталады және көптеген климаттық аймақтар бірден көрінеді. Бұрын Ниагарамен болғандай, Чёрч 1859 жылы Нью-Йорктегі бір сурет көрмесінде «Анд тауларының жүрегі» картинасын таныстырды. Мыңдаған адам суретті көру үшін ақша төледі, суреттің үлкен еденге орнатылған рамасы Анд тауларына қарап тұрған терезе рөлін атқарды. Көрермендер пьесаны көру үшін орындықтарға отырды, кейде опера көзілдігін жақын қарау үшін пайдаланды, ал Чёрч бөлмені аспан терезелерінен түскен жарықпен суретті жарықтандыру үшін стратегиялық түрде орналастырды. Бұл жұмыс бірден сәттілікке жетті. Кейін ол оны 10 000 долларға сатты, бұл сол кездегі тірі американдық суретшінің ең жоғары бағасы еді. Чёрчтың арктикалық аймақтарды зерттеуге қызығушылығын танымал зерттеуші Айзек Исраэль Хейзбен достығы оятты. 1859 жылы Чёрч және оның жақсы досы пастор Луи Легран Нобль Ньюфаундленд пен Лабрадорға саяхат жасады. Саяхат Ноблдің «Суретшімен мұз тауларынан кейін» (1861) атты кітабында баяндалды, ол Чёрчтың «Мұз таулары» картинасы көрініске шыққанға дейін жарық көрді. 1860 жылы Чёрч ең танымал американдық суретші болды. Өзінің ең жақсы кезінде Чёрч коммерциялық және көркемдік жағынан табысқа жетті. Чёрчтың өнері өте табысты болды; ол 1900 жылы қайтыс болған кезде жарты миллион долларлық көмекке ие болды. 1861 жылы Азамат соғысы басталған кезде, Чёрч қызыл, ақ және көк түстегі күн батуын бейнелейтін «Біздің туымыз көкте» суретін салуға шабыттанды, ол «көктер Америка Құрама Штаттарын қолдап, күн батуда ұлттың түстерін көрсетеді» дегенді білдіреді. Одан литографиялық сурет жасалып, Одақ әскерлерінің отбасыларына сатылды. 1863 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды.
Отбасы, кейінгі сапарлар және Олана
1860 жылы Чёрч Нью-Йорк штатының Хадсон қаласына жақын жердегі ферманы сатып алып, Нью-Йорктегі «Андерс жүрегі» көрмесінде танысқан Изабел Мортимер Карнсқа (1836 жылы туған, Дейтон, Огайо штаты) үйленді. Көп ұзамай олар отбасын құрды, бірақ екі жасар ұлы Герберт пен бес айлық қызы Эмма 1865 жылғы наурыз айында дифтериядан қайтыс болды. Әлі қайғыға батқан Чёрч, әйелі және олармен дос болған жас суретші Ямайкаға сапар шекті. Чёрч суреттер салды, ал Изабел ямайкалық папоротниктердің қысылған жинағын жасады. Ол әйесімен 1866 жылы Фредерик Джозефтің дүниеге келуімен жаңа отбасын құрды, одан кейін 1869 жылы Теодор Уинтроп, 1870 жылы Луис Палмер және 1871 жылы Изабел Шарлотта («Дауни») дүниеге келді. Чёрчтер 1869 жылдың мамыр айында Римнен шығып, Париж және Англия арқылы үйлеріне қайтты, маусымның соңына дейін жетті. АҚШ-тан сапарға шыққанға дейін Чёрч өзінің Хадсон өзені мен Кэтскилл тауларының тамаша көрінісі үшін көптен бері армандаған Хадсон төбесіндегі егістік жерін сатып алды. 1870 жылы ол төбеде парсылық стильдегі сарай салуды бастады, ал отбасы 1872 жылдың жазында үйге көшіп келді. Бүгінде бұл үй Олана мемлекеттік тарихи орны ретінде сақталған. Олладағы сарай жоспарлары бойынша Ричард Моррис Хантпен кеңесіп, бірақ Чёрчтердің сапарынан кейін жобаны аяқтау үшін ағылшын текті американдық сәулетші Кальверт Вокс жалданып алынды. Ол соңғы жиырма жылының көп бөлігін Оланаға арнады. Чёрч суретші ретінде үлкен жетістікке жетті. Соңғы онжылдықтарында ауру Чёрчтің сурет салу қабілетін шектеді. 1876 жылы Чёрчқа ревматоидты артрит диагнозы қойылды, бұл сурет салуды қиындатты. Соңында ол сол қолымен сурет салып, жұмысын жалғастырды, бірақ бұрынғыдан әлдеқайда баяу. Ол бұрынғыдай Коул сияқты сурет салуды оқытты. Оның екі шәкірті – жақын досы Эрастус Доу Палмердің ұлы Уолтер Лаунт Палмер және Говард Рассел Батлер болды. Өмірінің соңғы жылдары ол көбінесе Мексикада қыстады, онда Батлерге сабақ берді. Оланада және Мексикада уақыт өткізгендіктен, Чёрч Нью-Йорктегі жаңа үрдістерден алыс болды. Ол 1880-жылдарға дейін студиясын сақтап келді, бірақ көбінесе ол Мартин Джонсон Хедке жалға берілді. Оның әйелі Изабель көп жылдар бойы ауырып, 1899 жылдың 12 мамырында Нью-Йорктегі Парк-авенюдегі олардың досы және демеушісі Уильям Х. Осборнның үйінде қайтыс болды. Бір жылдан аспайтын уақыттан кейін, 1900 жылдың 7 сәуірінде 73 жасында Чёрч Осборнның жесірінің үйінде қайтыс болды. Фредерик пен Изабель Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Спринг-Гроув зиратындағы отбасылық жерлеу орнына жерленді.
Мұра
Оның өмірінің соңғы онжылдықтарында Черчтың даңқы төмендеді, ал 1900 жылы қайтыс болған кезде оның туындыларына қызығушылық азайды. Оның картиналары «ескі және құрдымға кеткен» мектептің бір бөлігі ретінде қарастырылды, ол егжей-тегжейге тым көп мән берді. 1960 жылы өнер тарихшысы Дэвид К. Хантингтон Черчтың ықпалдары мен ортасын зерттеген диссертациясын аяқтады. 1966 жылға қарай ол Черч туралы монография жазып, Ұлттық Көркемөнерлер Жинағы үшін оның өлімінен кейін Черчке арналған алғашқы көрмені ұйымдастырды. Хантингтон Черчтың мүлігін оның ең ұлы туындысы деп мойындады және мүлік, отбасының келесі буындары Черч оны жасағандай сақтап келгендіктен, жойылу қаупі туғанда Олананы сақтауға жетекшілік етті. Ол Фредерик Черчтың Оланасын құтқару үшін екі жылдық науқанды бастады, нәтижесінде Олана Мемлекеттік Тарихи Орыны құрылған мемлекеттік-жеке серіктестік пайда болды. Черчтың мұрасы қайта жанданды; американдық мұражайлар оның туындыларын сатып ала бастады, ал 1979 жылы Черчтың «Мұзтаулар» картинасы 2,5 миллион долларға сатылды, ол кез келген өнер туындысы үшін үшінші ең жоғары аукциондық баға болды. Келесі жылы Ұлттық Өнер Галереясы «Американдық Жарық: Люминистік Қозғалыс, 1825–1875» атты маңызды көрмені өткізді, ол Черчты оның заманының жетекші американдық суретшісі ретінде көрсетті. Черчтың картиналары, замандастарының картиналарынан гөрі сенімді және үлкен масштабта, Жаңа Әлемнің пейзажын тағдырмен байланыстырған оптимистік американ халқының рухын ерекше бейнеледі. Өнер тарихшысы Барбара Новак Черчты «мәдениеттің қоғамдық дауысына айналған, оның сенімдерін жинақтаған, идеяларын бейнелеген және болжамдарын растаған суретшінің үлгісі» деп жазды. Олана Мемлекеттік Тарихи Орыны қазір Нью-Йорк штатының Парктер, Демалыс және Тарихи Сақтау Офисінің, Таконик аймағының меншігінде және басқаруында. Оның кураторлық жұмысы, келушілерге қызмет көрсету және сыртқы қатынастар The Olana Partnership жеке, коммерциялық емес ұйымы арқылы жүзеге асырылады. 1999 жылы, Черчтың өлімінің жүз жылдығына дейін, The Olana Partnership американдық өнер мен мәдениетке ерекше үлес қосқан жеке тұлғалар мен ұйымдарды марапаттау үшін Фредерик Черч сыйлығын тағайындады.