Кіріспе

XIX ғасырдағы американдық пейзаж суретшісі Джордж Иннесс (1 мамыр 1825 – 3 тамыз 1894) – көрнекті американдық пейзаж суретшісі. Қазір тоғызыншы ғасырдың ең ықпалды американдық суретшілерінің бірі саналатын Иннесс мансабының бастапқы кезеңінде Гудзон мектебінің ықпалында болды. Ол сондай-ақ Еуропаға жасаған кезеңдік сапарларында Ескі шеберлерді және Барбизон мектебінің суретшілерін зерттеді. Онда ол Эммануэль Шведенборгтың діни-философиялық көзқарастарымен танысты, бұл оның үшін маңызды болды; ол өзінің пісіп жетілген кезеңіндегі (1879–1894) туындыларында осы руханилықты бейнеледі. Иннесс өзінің қырық жылдан астам уақытқа созылған және 1000-нан астам картинаны қамтыған өнімді мансабында әртүрлі кезеңдерден өтті, бірақ оның туындылары көңіл-күйдің, атмосфераның және эмоцияның тереңдігін шығаруға бағытталған күшті және үйлесімді әрекеттері үшін үнемі мақтауға ие болды. Инесс таза реалист те, импрессионист те емес, ол – кезеңдік суретші. Ол жер мен әсемдікті біріктіру арқылы жердің толық мәнін өз туындыларында бейнелеуге тырысты. Жарық, түс және көлеңкенің шебері болған ол жоғары деңгейде ұйымдастырылған және күрделі көріністер жасау арқылы танымал болды, олар көбінесе тұманды немесе бұлыңғыр элементтерді өткір және нақты егжей-тегжейлі элементтермен қатар қойып, физикалық және рухани тәжірибенің өзара байланысын тудырды. Иннесс өзінің өнері арқылы «көрінбейтіннің шынайылығын» көрсетуге және «көрінетінді көрінбейтінмен» байланыстыруға тырысты. Өміріндегі өнер сыншылары Иннесті Американың ең ұлы суретшілерінің бірі деп мойындады. Көбінесе «американдық пейзаж суреттерінің әкесі» деп аталатын Иннесс ең алдымен тонализм қозғалысын ғана емес, сонымен қатар түпнұсқа және ерекше американдық стильді көрсеткен пісіп жетілген туындыларымен танымал.

Жастық шақ

Джордж Иннес Нью-Йорк штатының Ньюбург қаласында дүниеге келді. Ол фермер Джон Уильям Иннес пен оның әйелі Кларисса Болдуиннің он үш баласының бесіншісі еді. Ол шамамен бес жасқа толғанда отбасымен Ньюаркқа (Нью-Джерси штаты) көшті. 1839 жылы ол бірнеше ай бойы көшпелі суретші Джон Джесси Баркерден сабақ алды. Осы кезеңде ол француз пейзаж суретшісі Режи Франсуа Гиньоның назарын аударды және кейіннен оның шәкірті болды. Ол 1844 жылы Ұлттық академияда алғашқы туындыларын көрсетті.

Ерте мансап

1851 жылы Огден Хаггерти есімді демеуші Иннестің сурет салу және оқу үшін Еуропаға алғашқы сапарын қаржылады. Иннес Римде он бес ай бойы француз суретшілері Клод Лоррен мен Николя Пуссеннің пейзаждарын зерттеді. 1853 жылы ол Ұлттық дизайн академиясының қауымдас мүшесі болып сайланды, ал 1868 жылы толық академик атағын алды. 1850-ші жылдардың басында Париж сапарлары кезінде Иннес Франциядағы Барбизон мектебінің суретшілерінің ықпалына түсті. Барбизон пейзаждары бос түсті жұмыстарымен, қараңғы палитрасымен және көңіл-күйді баса көрсетуімен ерекшеленді. Иннес тез арада Барбизон стиліндегі сурет өнерінің жетекші американдық өкіліне айналып, оны өзінің ерекше стиліне жетілдірді. 1854 жылы осы сапарлардың бірінде оның ұлы Джордж Иннесс кіші, ол да танымал пейзаж суретшісі болды, Парижде дүниеге келді. 1850-ші жылдардың ортасында Иннес Делавэр, Лакаванна және Батыс темір жолынан (DLWRR) Американың алғашқы өнеркәсіптік дәуіріндегі дамуын көрсететін суреттер салуды тапсырды. Шамамен 1855 жылы салынған «Лаккавана аңғары» суреті Пенсильвания штатының Скрантон қаласындағы теміржолдың алғашқы дөңгелек депосын бейнелейді. Ол технология мен жабайы табиғатты бір-бірімен үйлестіріп, байқалатын ландшафтты жасайды. Уақыт өте келе Иннес өнеркәсіптік көріністерден бас тартып, шабытты ауылдық немесе егістік жерлерден алды, сонымен қатар көптеген жұмыстарын студияда жасап, визуалды есте сақтау арқылы нақты орындардан шабыттанған көріністерді шығарды. Алайда, суретші формальды мәселелерге көбірек мән берді.

Карьерасының ортасы

Иннесс 1860 жылы Нью-Йорк қаласынан Массачусетс штатының Медфилд қаласына көшіп келді, онда ол қораны студияға айналдырды. 1862–63 жылдары ол Калифорния туындыларымен танымал болған Чарльз Дормон Робинсонға өнер сабақтары берді. Иннесс 1864 жылы Нью-Джерси штатының Иглсвуд қаласына көшіп барды. «Кэтскилл таулары, 1870» (Чикаго өнер институты), сондай-ақ Италия мен Францияға жасаған көптеген шетелдік саяхаттарынан шабыттанған көріністер («Монах», 1873, Addison Gallery of American Art; «Этретат», 1875, Wadsworth Atheneum) оның туындыларында көрінеді. Композициясының шеберлігі, сурет салудың дәлдігі және түстерді эмоционалды түрде қолдану арқасында Иннесс Америкадағы ең көрнекті және сәтті пейзаж суретшілерінің қатарына қосылды. 1877 жылы Иннесс Флорида штатының Тарпон-Спрингс қаласында үй мен студия салды. Ол суретшілерге тән пальма ағаштарына мән бермей, кейбіреулер көңілсіз деп санайтын қарағай ормандарын суреттеді. Оның «Тарпон-Спрингстегі таң» атты суреті осы ортаны көрсетеді. Соңында Иннесс өнері Эммануэль Шведенборгтың діни-теологиялық көзқарастарының ықпалына түсті. Иннесс үшін табиғаттағы барлық нәрселер рухани әлеммен байланысты және Құдайдан «ағып түсу» арқылы мәңгілік өмір сүреді деген ой өте қызығушылық тудырды. Уильям Джеймс, Шведенборгшылдықты қолдайтын адам, Иннесс ойлауына әсер етті. Атап айтқанда, Иннесс Джеймстің сананы «ой ағыны» ретінде қарау тұжырымынан, сондай-ақ мистикалық тәжірибе табиғатқа деген көзқарасты қалай қалыптастыратыны туралы идеяларынан шабыт алды. 1884 жылы Америка өнер қауымдастығы Иннесске арналған үлкен ретроспективті көрме ұйымдастырды, ол оған АҚШ-та үлкен даңқ әкелді. Өмірінің соңғы он жылдығында ол бұл мистикалық компонентті пішіннің абстрактілігі, жиектердің жұмсақтығы және түстердің қанықтығы арқылы («Қазан», 1886, Лос-Анджелес округінің өнер мұражайы), аспан мен жердің терең және драматизмге толы үйлесімі («Күздің басы», Монтклэр, 1888, Монтклэр өнер мұражайы), пейзажға жақындықтың баса назарда болуы («Ормандағы күн бату», 1891, Коркоран өнер галереясы) және бояуды жеке, спонтанды және көбінесе күшті қолдану арқылы білдірді. Осы соңғы ерекшелік Иннесс пен Luminists деп аталатын суретшілердің арасындағы айырмашылықты анықтайды. Жарияланған сұхбатында Иннесс «Өнердің нағыз мақсаты – ең алдымен суретшінің рухани табиғатын жетілдіру» деп мәлімдеді. Оның рухани және эмоционалдық мәселелерге деген ұзақ қызығушылығы Иннесске түстерді ғылыми тұрғыдан зерттеуге және композицияға математикалық, құрылымдық көзқараспен қарауға кедергі келтірмеді: «Поэтикалық сапа фактілердің немесе Табиғаттың кез келген шындығынан бас тартпай қол жеткізіледі. Поэзия – шындықтың көрінісі». Иннесс 1894 жылы Шотландиядағы Бридж-оф-Аллан қаласында қайтыс болды. Оның қатысуымен Ұлттық дизайн академиясында қоғамдық жерлеу рәсімі өтті. Нью-Йорктегі Fine Arts Building ғимаратында оның естелігіне көрме ұйымдастырылды.