Кіріспе
Корей генералы (1330–1395) Ч'ое Му сён (최무선; 1330–1395) – ортағасырлық корей ғалымы, өнертапқышы және Горё әулетінің соңы мен Жосон әулетінің басындағы әскери қолбасшы. Ол Кореяға қытайлық саудагерден оқ-дәрі жасау рецептін алып, осы арқылы елде оқ-дәрі өндірілуіне мүмкіндік бергенімен, сондай-ақ Корея түбегінің жағалау аймақтарын тонаған вокуу пираттарына қарсы тұру үшін оқ-дәріге негізделген түрлі қарулар ойлап тапқанымен белгілі.
Ch'oe Mu sŏn (최무선; 1330–1395) was a medieval Korean scientist, inventor, and military commander during the late Goryeo Dynasty and early Joseon Dynasty. He is best known for enabling Korea to domestically produce gunpowder by obtaining a recipe for the Chinese commodity from a Chinese merchant, as well as inventing various gunpowder based weapons in an attempt to repel the wokou pirates that plundered coastal regions of the Korean Peninsula.
Өмір
Чхое Йонгчхон қаласында, Кёнсан провинциясының бай отбасында дүниеге келді; оның әкесі әкімшілікте жоғары лауазымды адам болған. Ол мемлекеттік емтихан арқылы әскери шенеунік болуға лайық болды. Сол кезде Горёо билігі күйреп бара жатқан еді, сонымен бірге Корея бұғазынан келіп жатқан қарақшылар жағалау аймақтарын тонап, қиратып жатты. Елдің оңтүстік бөлігінде қарақшылар тіпті ішкі аймақтарға дейін басып кіріп, зор қиындықтар тудырды. Горёо үкіметі генералдар И Сонг Ге мен Чхое Ённың бар күштерімен қауіпсіздікті қамтамасыз ете алмады. Бала кезінде әкесімен бірге патша сарайында болғанда, патшаға қызмет ететін әкесі арқылы Чхое монғолдар мен қытайлар жасаған фейерверктерді көрді (сол кезде олар Горёоны тікелей басқармағанмен, ықпалы болған, бірақ король Гонгмин олардың ықпалын жойды). Кейіннен Чхое Кореяға оқ-дәрі жасау рецептін әкелуді мақсат етті. Ол сол кезде Юань әулеті билеген Қытайға сапарлады. Жалпы алғанда, аймақтың технологиясы, мысалы мақта өсіру және оқ-дәрі жасау сияқты салалар құпия сақталды. Чхое құпия заттардың үлгілерін контрабандалық жолмен әкелуге тырысты және, ақырында, оқ-дәрінің үш негізгі компоненті – күкірт, көмір және калий нитраты туралы білім алды. Дегенмен, калий нитратының минералды түрі – нитерді алу қиын болды, сондай-ақ ол шикізаттан оқ-дәрі жасауды білмейтін. Көптеген тәжірибелер сәтсіз аяқталғаннан кейін Чхое жобадан бас тартуды ойлады, бірақ оқ-дәрі туралы көп білетін Ли Юань есімді бай қытай саудагері туралы естіді. Чхое Лиге Горёода іссапармен келгенде барады және оған оқ-дәрі рецепті үшін пара берді, бұл монғол және қытай заңдарын бұзу болды. Кореяда оқ-дәрінің ішкі өндірісі 1374 және 1376 жылдар арасында басталды. Чхое король У және көптеген сарай кеңесшілерінің алдында жаңа қарудың күшін көрсетті; олардың көпшілігі Кореяда бұрыннан бар қарулармен салыстырғанда оның құлдірауына таң қалды. Үкімет 1377 жылы оқ-дәрі зертханасы мен зауытын құрып, оған үлкен қолдау көрсетті. Оның өнертабыстарының арасында сингиджон және хвача болды, хвача – алғашқы көп ракеталық атқыштарға ұқсайтын құрылғы. Содан кейін ол өзінің өнертабыстарын жапондықтарға қарсы шайқаста сынады, Джинпо шайқасына корей командирлерінің бірі ретінде қатысты. Ол сонымен қатар, қарақшыларды қуу үшін әскери кемелер жасауды бастады. Оның өнертабыстары елге үлкен үлес қосқандықтан, ол жоғары лауазымға көтеріліп, саясатқа қатыса алды. Алайда, ол саудагерден оқ-дәрі рецептін алған кезде жасы ұлғайған еді, ал оның соңғы жылдары Горёо әулетінен Жосон әулетіне өтті. Жаңа Жосон әулеті құрылғаннан кейін көп ұзамай Чхое әскери және саяси істерден зейнеткерлікке шықты және 1395 жылы қайтыс болды. Оның өлімінен кейін король Тэджон оған вице-премьер атағын берді. Ол Кореяда көптеген ғалымдар үшін үлгі және патриот ретінде есте сақталады. Оның ұлы Чхое Хесан болды.