Османдық империяның Косово вилаяты: тарих, әкімшілік бөлініс, географиясы. Косово, Солтүстік Македония аймақтары, халықтары мен діндері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман империясының әкімшілік бөлінісі
Administrative division of the Ottoman Empire
Косово вилайеті (Vilâyet i Kosova; Kosova Vilayeti; Косовски вилает; Косовски вилајет) – Балқан түбегіндегі Осман империясының бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі (вилайеті), құрамына қазіргі Косово аумағы және Солтүстік Македония Республикасының солтүстік-батыс бөлігі кірген. Бүгінгі Сербия мен Черногорияның Санджак (Рашка) аймағын құрайтын жерлер, де-юре Османдық билік астында болғанымен, 1878 жылдан 1909 жылға дейін Берлин шартының 25-бабына сәйкес, іс жүзінде Австро-Венгрияның оккупациясында болды. Скуб (Скопье) провинцияның астанасы және Стамбул мен оның еуропалық провинциялары арасындағы аралық нүкте болды. 32 000 халқы бар Ускюб провинцияның ең ірі қаласы болды, одан кейін 30 000 халқы бар Призрен қаласы келді. Вилаят Осман қоғамының шағын үлгісі болды; оның шекарасында түрлі халықтар мен діндердің өкілдері болды: албандар, сербтер, босниялықтар; мұсылмандар және христиандар, соның ішінде православие және католик діндерінің жатқындары. Облыс шеберлермен және маңызды қалаларымен, мысалы, Ипек (қазіргі Пежа) қаласымен танымал болды, онда ерекше Осман сәулетімен салынған және қазірге дейін сақталған қоғамдық моншалар бар. Албан ұлттық санасының қалыптасуы алғаш рет 1878 жылы Призренде, Призрен лигасының мүшелері арқылы айтылды. Осының нәтижесінде, алдымен 1878 жылғы Сан-Стефано келісімі, содан кейін сол жылғы Берлиндегі келісім Осман империясын бөліп, Косово Осман империясының алдыңғы шебіне айналды, провинцияда Осман әскерлерінің ірі гарнизондары орналасты. 1912 жылғы Бірінші Балқан соғысына дейін провинцияның орналасуы Сербия мен Черногорияның ортақ құрлық шекарасына ие болуына мүмкіндік бермеді. Соғыстан кейін вилаяттың басым бөлігі Черногория мен Сербия арасында бөлісті. Бұл шекаралардың барлығы 1913 жылғы Лондон шартында ратификацияланды. Осман империясы 1914 жылдың 14 наурызында Сербия патшалығымен бейбіт келісімге қол қойғаннан кейін жаңа шекараларды мойындады.
The Vilayet of Kosovo (, Vilâyet i Kosova; Kosova Vilayeti; ; , Kosovski vilaet; , Kosovski vilajet) was a first level administrative division (vilayet) of the Ottoman Empire in the Balkan Peninsula which included the modern day territory of Kosovo and the north western part of the Republic of North Macedonia. The areas today comprising Sandžak (Raška) region of Serbia and Montenegro, although de jure under Ottoman control, were de facto under Austro Hungarian occupation from 1878 until 1909, as provided under Article 25 of the Treaty of Berlin. Üsküb (Skopje) functioned as the capital of the province and the midway point between Istanbul and its European provinces. Üsküb's population of 32,000 made it the largest city in the province, followed by Prizren, also numbering at 30,000. The vilayet stood as a microcosm of Ottoman society; incorporated within its boundaries were diverse groups of peoples and religions: Albanians, Serbs, Bosniaks; Muslims and Christians, both Eastern Orthodox and Catholic. The province was renowned for its craftsmen and important cities such as İpek (today's Peja, ), where distinct Ottoman architecture and public baths were erected, some of which can still be seen today. The birthplace of the Albanian national identity was first articulated in Prizren, by the League of Prizren members in 1878. As a result, firstly of the Treaty of San Stefano in 1878, then of the modified Treaty of Berlin the same year which split the Ottoman Empire, Kosovo became the first line of defense for the Ottoman Empire, with large garrisons of Ottoman troops being stationed in the province. Before the First Balkan War in 1912, the province's shape and location denied Serbia and Montenegro a common land border. After the war, the major part of the vilayet was divided between Montenegro and Serbia. These borders were all ratified at the Treaty of London in 1913. The Ottoman Empire finally recognised the new borders following a peace deal with the Kingdom of Serbia on 14 March 1914.
Консолидация және дағдарыс 18791913
1880 және 1902 жылдары екі маңызды әкімшілік өзгеріс болды. Нови-Пазар санжағының батыс бөлігіндегі австро-венгр әскери күшіне қарсы тұру мақсатында 1880 жылы жаңа санжақ құрылды: Плевля (Ташлица) санжағы, оған Плевля, Прейполье және Прибой қазалары кірді. 1902 жылы Митровица және Нови-Пазар қазалары Приштина санжағына, ал Беране және Рожае қазалары Ипек санжағына қосылды. Осымен бірге, Сеница (Сениче) санжағы құрылды, оған Сеница, Нова Варош, Биело Полье және Төменгі Колашин қазалары енді. 1910 жылы Приштинада ұйымдасқан албандық көтеріліс басталып, тез арада Косово вилайетінің барлық аймағына тарады, ол үш айға созылды. Осман сұлтаны 1911 жылғы маусымда Косовоға бейбіт келісімдерді талқылау үшін келді, бұл келісімдер албан халқы қоныстанған барлық аймақтарды қамтыды.
Two major administrative changes happened in 1880 and 1902. In order to counter Austro Hungarian military presence in western parts of the Sanjak of Novi Pazar, a new province was created in 1880: the Sanjak of Pljevlja (Taşlica) with kazas: Pljevlja, Prijepolje and Priboj. In 1902, kazas of Mitrovica and Novi Pazar were transferred to Sanjak of Pristina, and kazas of Berane and Rožaje to Sanjak of Ipek. In the same time, Sanjak of Sjenica (Seniçe) was created with kazas: Sjenica, Nova Varoš, Bijelo Polje and Lower Kolašin. In 1910, an Albanian organised insurrection broke out in Pristina and soon spread to the entire vilayet of Kosovo, lasting for three months. The Ottoman sultan visited Kosovo in June 1911 during peace settlement talks covering all Albanian inhabited areas.
Демографиялық және әлеуметтік ұйым
Косово вилайеті әртүрлі халықтарды қамтитын, діни және этникалық тұрғыдан бөлінген аймақ болатын, ал албандар, болгарлар, босниялықтар және сербтер оның халқының көп бөлігін құрады. Якова (Гяков) таулы аймағында негізінен мұсылман болған 8 тайпа, ал Призренге жақын Лума аймағында 5 тайпа, көбінесе мұсылман тайпалары орналасқан. Косоволық албандық малэсорлар өздерінің тау заңдары арқылы дауларды шешкен, ал Османдық шенеуніктер олардың тәуелсіздігіне қарсы болды. 1880 жылдары албандардың пікірінше, Косово вилайетінің ішіндегі Ипек, Призрен, Приштина, Ускуп және Йенипазар санджақтары Гегенья аймағына жатты. Ана тілі славян тілі болған мұсылман босниялықтар Косово вилайеті халқының маңызды бөлігін құрады және негізінен Йенипазар санджағында шоғырланған, онда бірнеше белгілі босниялық жер иелері болды.
Kosovo vilayet contained a diverse population that was split along religious and ethnic lines, with Albanians, Bulgarians, Bosniaks, and Serbs making the bulk of its population. The Yakova (Gjakovë) highlands contained 8 tribes that were mainly Muslim and in the Luma area near Prizren there were 5 tribes, mostly Muslim. Kosovar Albanian Malësors settled disputes among themselves through their mountain law and Ottoman officials disapproved of the autonomy they exercised. In the 1880s from an Albanian point of view the sanjaks of İpek, Prizren, Priştine, Üsküp and Yenipazar within Kosovo vilayet belonged to the region of Gegënia. Muslim Bosniaks whose native language was Slavic formed a sizable number of Kosovo vilayet's population and were concentrated mainly in Yenipazar sanjak that contained several prominent Bosniak landowners.
Демографиялық статистика
Гетерогендік провинцияның этникалық және діни құрамына қатысты бірнеше бағалаулар жасалды.
There have been a number of estimates about the ethnicity and religious affiliation of the population of the heterogeneous province.
1887 жыл
1887 жылғы Османдық провинциялық тізімдері Косово вилайетінің халқының жартысынан астам бөлігін албандықтар құрағанын, олардың Ипек, Призрен және Приштина санджактарында шоғырланғанын көрсеткен. 182 650 албандық (47,88%) 166 700 серб (43,7%)
Ottoman provincial records for 1887 estimated that Albanians formed more than half of Kosovo vilayet's population concentrated in the sanjaks of İpek, Prizren and Priştine. 182,650 Albanians (47.88%)
166,700 Serbs (43.7%)
1901 жыл
Османдық жылнамаларға сәйкес, 1901 жылы бес санджақты қамтитын Косово вилайеті – Скопье, Приштина, Призрен, Нови-Пазар және Плевльяда 964 657 тұрғын болды; олардың үштен екісі мұсылман, ал үштен бірі – христиан. Мұсылмандардың көп бөлігі албандар, ал христиандардың көп бөлігі – сербтер еді. Алайда, бұл жылнамалар сенімді дереккөздер саналмайды, себебі олар кейбір аудандарда әйелдерді тіркемеген, бірақ ерлер санына қарай есептеу жасаған. Бірақ, бұл кезеңде тек осы жерлерде ғана емес, тіпті Сербияның өзінде де ерлер саны әйелдер санынан артық болғандығы мәлім факт.
According to Ottoman yearbooks, in 1901, the Kosovo vilayet which encompassed five sanjaks: Skopje, Pristina, Prizren, Novi Pazar, and Pljevlja had 964,657 inhabitants; two thirds were Muslims and one third was Christian. The Muslims were primarily Albanians and the Christians were mostly Serbs. The yearbooks, however, are deemed unreliable sources as they, in some districts, did not register the female population, but balanced the numbers against the male population, though it is a well known fact that the number of male heads exceeded the number of female heads throughout this period not only in those lands but in Serbia Proper as well.
1906 жыл
Британдық журналист Х. Брейлсфорд 1906 жылы Косово халқының үштен екісі албан, үштен бірі серб екенін бағалаған. Гьякова мен Пежаның ең халыққа толы батыс аудандарында 20 000-нан 25 000-ға дейін албан отбасы, ал сербтерде шамамен 5 000 отбасы болған. Альфред Стидтің 1909 жылы жарияланған картасы, аталған аумақта сербтер мен албандардың шамамен бірдей саны өмір сүргенін көрсетеді.
British journalist H. Brailsford estimated in 1906 that two thirds of the population of Kosovo was Albanian and one third Serbian. The most populous western districts of Gjakova and Peja were said to have between 20,000 and 25,000 Albanian households, as against some 5,000 Serbian ones. A map of Alfred Stead, published in 1909, shows that similar numbers of Serbs and Albanians were living in the territory.