Кіріспе

Калмықтар – Еуропадағы моңғол тілінде сөйлейтін жалғыз халық, олардың ұлттық діні буддизм. 2016 жылы сауалнамаға қатысқан халықтың 53,4% өзін буддист деп атады. Олар Ресейдің оңтүстік-батысындағы Калмыкияда тұрады. Калмыкияның оңтүстігінде Дағыстан, оңтүстік-батысында Ставрополь өлкесі, батысында Ростов облысы, солтүстік-батысында Волгоград облысы, ал шығысында Астрахан облысы жатыр. Каспий теңізі Калмыкиямен оңтүстік-шығыстан шектеседі. Калмықтар – 17-шы ғасырдың басында Еуропаға көшіп келген ойраттардың ұрпақтары. Тибеттік буддистер ретінде калмықтар Далай-ламаны өздерінің рухани көшбасшысы деп есептейді. Калмықтардың Шажин-ламасы – Филадельфияда туған, калмық тегінен шыққан Ердне Омбадыков. Ол жеті жасынан бастап Үндістандағы тибет монастырында буддалық монах ретінде тәрбиеленді және 14-ші Далай-лама оны буддалық қасиетті Тело Ринпоченің реинкарнациясы (тулку) деп таныды.

Өмірбаян

Ораттар – қалымықтардың тарихи ата-бабалары. Ресей империясы 18-ші ғасырдың ортасына дейін Қалымық хандығының ішкі істеріне араласпады, бірақ Волга даласын орыс шаруаларымен мекендетуді бастады, бұл экономикалық дағдарысқа және хандық халқының шамамен 70%-ының Жоңғарияға көшіп кетуіне себеп болды. 1771 жылы Екатерина Ұлы Қалымық хандығының тәуелсіздігін жойды. Қалымыкияда буддизмнің қайта жаңғыруына үлкен үлес қосқан – Қалымыкияның Дхарма орталығы. Ол 1991 жылы Элиста қаласында «монах емес буддизмді дамыту және буддизмнің негізгі философиясы, тарихы және тәжірибесі бойынша халыққа білім беру» мақсатымен құрылды. 1990 жылдары орталықта тибет тілі және буддалық логика курстары ұйымдастырылып, түрлі тибет дәстүрлерінің шеберлері шақырылды. Олардың тырыстықтарының нәтижесінде ғасыр сотына қарай бірнеше буддалық қауымдастықтар құрылды. 1962 жылы АҚШ-тағы қалымықтардың саны шамамен 700-ге жетті.

Бабушки мацигі

Бабушки мацсик (матцг), "ежелгі әйелдер ұстаздар тобы" деген мағынаны білдіреді. 1943 жылы Калмык халқының Сібірге күштеп жер аударылуы кезінде олар дәстүрлі Тибет буддалық тәжірибелерін сақтап қалған қарт әйелдердің тобы болды. Осы кезеңде барлық Калмық буддалық киелі орындары мен ғибадатханалары бұзылды. Бабушки мацсиктер Тибет буддалық киелі мәтіндердің аудармаларын сақтаудағы үлкен рөлі үшін көбірек танылуда. Олар "саяси маңызы жоқ" қарт әйелдер екендігін пайдаланып, діни бостандық кезеңінде жазылып, таратылатын қол тигізбейтін діни материалдар жасады.