Кіріспе

Алексей Степанович Суэтин (Алексе́й Степа́нович Суэ́тин; 16 қараша 1926 – 10 қыркүйек 2001) – кеңестік және ресейлік шахмат гроссмейстері және автор. 1996 жылдан 1997 жылға дейін әлемнің қарттар арасындағы шахмат чемпионы атанды.

Өмірбаян

Минск қаласының тұрғыны (1953-1968), мамандығы бойынша инженер-механик, 1961 жылы Халықаралық шебер, ал 1965 жылы гроссмейстер атанды. Оның философиясы әрқашан "шеберлік жеткіліксіз; батыл болуға, тәуекелге баруға тиіс" болды. Бұл аксиома оны қатал және қызыл сызықты бәсекеге қабілетті ойыншы етіп қалыптастырды және оған сәттіліктердің лайықты үлесін сыйлады. Оның алғашқы маңызды жетістігі 1955 жылы болды, ол студенттер командасының әлем чемпионатында кеңес командасының құрамында 80% ұпай жинап, жеке және командалық алтын медальдарды жеңіп алды. 1960 және 1970 жылдардағы белсенді турнирлік ойыншы ретінде ол көптеген жарқын нәтижелерге қол жеткізді, соның ішінде Сараево 1965, Копенгаген 1965, Титово Ужице 1966, Гастингс 1967/68, Гавана 1969, Альбена 1970, Кецскемет 1972, Брно 1975 (Чехияның бірінші ашық чемпионаты – чемпион атағы тең түскен жағдайда Властимил Хортқа берілді), Люблин 1976 және Дубна 1979. 1961 жылы Дебреценде және 1968 жылы Берлинде (Ласкер еске алу турнирі) үшінші орын алғаны да ерекше атап өтуге лайық. Сюэтин 1958-1966 жылдары КСРО чемпионатында 7 рет қатысты, оның ең жақсы нәтижелері 1963 жылы 4-6 орындар (Штейн, Спасский және Холмовтан кейін) және 1965 жылы 4-6 орындар (Штейн, Полугаевский және Таймановтан кейін) болды. 1971 жылға дейін ол Тигран Петросянның ең маңызды матчтарының көптеген кездесулерінде, соның ішінде 1963 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жету үшін оның көмекшісі және жаттықтырушысы болды. Ол көп жыл бойы Мәскеудің бас жаттықтырушысы болып жұмыс істеді, Василий Иванчук және Андрей Соколов сияқты жас дарынды ойыншылардың дамуын бақылады. Оның ойыншылық карьерасы 1990 жылдарға дейін созылды, бірақ бұрынғыдай айқын болмады. Ол 1990/91 жылғы «Гастингс Челленджерс» турнирінде жеңіске жетті, бірақ Эфим Геллер сияқты, темекіге тәуелді болды және 1990 жылы турнир залдарында темекі шегуге тыйым салған FIDE директивасына бейімделу қиын болды. Ойынды танымал талдаушы ретінде, ол 1965 жылдан бастап «Правда» газетіне тілшілік жасады және оның дауысы 1970 және 1980 жылдары Мәскеу радиосы мен теледидарынан жиі естілді. Қарлы шағында ол 1996 жылы әлем чемпионатында жеңіске жетті. Ол шахмат туралы көптеген кітаптар жазды, олардың көпшілігі орта ойынға немесе дебютке арналған. Олардың ішінде: «Заманауи шахмат дебюттері теориясы», «Шахмат шеберлігіне үш қадам» (оның бұрынғы еңбектерін біріктіретін трактат, «Шахматшының зертханасы» және «Шеберлікке жол»), «Гроссмейстер сияқты жоспар жасау», «Орта ойынға қазіргі заманғы көзқарас», «Француз қорғанысы», «Толық Грунфельд» және «Толық Испан». Оның соңғы кітабы «Шахмат уақыт призмасы арқылы» 1998 жылы Мәскеуде жарық көрді. Алексей Суэтин әйел гроссмейстер Кира Зворикинаға үйленген және олардың 1951 жылы туған ұлы Александр болды. Олар бірнеше жыл бойы Беларусьте тұрды және Суэтин ұлттық чемпионатта жиі қатысты. Суэтин бұл жарыста алты рет жеңіске жетті (1953 жылы Владимир Сайгинмен бірге; кейін 1955, 1957, 1959, 1960, 1961). 1960 жылдардың басында Суэтин Зворикинадан ажырасып, екінші рет үйленді. Ол 74 жасында Ресейдің ағалар чемпионатынан оралғаннан кейін жүрек талмасынан қайтыс болды.