Кіріспе
Британдық ғалым Майкл Биллиг (1947 жылы туған) – британдық ғалым. Қазір Лофборо университетінде әлеуметтік ғылымдардың зейнеткер профессор қызметін атқарады, негізгі жұмысын заманауи әлеуметтік психология саласында жүргізеді, алайда оның көптеген еңбектері әлеуметтік ғылымдардың түрлі салаларын қамтиды.
Michael Billig (born 1947) is a British academic. He is Emeritus Professor of Social Sciences at Loughborough University, working principally in contemporary social psychology although much of his work crosses disciplinary boundaries in the social sciences.
Ерте өмір және білім
Биллиг 1947 жылы Лондондағы еврей отбасында дүниеге келді және философия мен психологияны оқу үшін Бристоль университетіне түсті. Бристольде ол белгілі әлеуметтік психолог, профессор Анри Таджфелден сабақ алды, ол Биллигке ұзақ және терең әсер етті. Биллиг 1968 жылы бакалавр дипломын алғаннан кейін, Таджфел оны Бристольде қалып, топтар аралық қарым-қатынастар бойынша эксперименталды жобада Таджфелдің ғылыми жұмысына көмектесуге шақырды. Биллиг сондай-ақ Таджфелдің жетекшілігімен докторлық диссертацияға тіркелді және 1972 жылы Бристоль университетінен доктор ғылымының дәрежесін алды.
Мансап
Таджфелдің ғылыми көмекшісі ретінде Биллигтің міндеті адамдар өз тобының мүшелеріне қалай артықшылық беретінін және басқа топтың мүшелерін қалай кемсітетінін зерттеген алғашқы минималды топтық эксперименттерді жобалауға, жүргізуге және талдауға көмектесу болды. Бұл топтар қасақана жасалған, мағынасыз болған кезде де. Осы тәжірибелер әлеуметтік сәйкестік теориясының негізіне айналды. 1973 жылы Биллиг Бирмингем университетінде психологиядан дәріс берді. Бристольден кетпес бұрын ол тәжірибелік жұмыстан күш, саяси экстремизм және идеология мәселелерін қарастыруға көшті. Ол осы тақырыптарды зерттейтін маңызды кітаптар сериясын жазды. Оның «Әлеуметтік психология және топаралық қатынастар» (1976) еңбегінде психологиядағы көзқарастарды зерттеуге қатысты дәстүрлі тәсілдерді сынап, жеке тұлғаларға назар аударып, топтық контексті ескермейтін тәсілдерді қанағаттандырмайтындықтарын айтты. Биллиг оңшыл экстремистерді зерттеуге қызығушылық танытты және тәжірибелік тәсілдің тиімсіз екенін түсінді. «Фашистер» (1978) кітабы Ұлыбританияның Ұлттық майданы саяси қолдау алуға тырысқан кездегі оның классикалық фашистік және антисемиттік идеологиясын ашты. Биллиг сондай-ақ антифашистік Searchlight журналы жариялаған «Психология, расизм және фашизм» (1979) атты памфлет жазды. Бұл памфлетте ол оңшыл топтар мен кейбір психологтардың арасындағы байланысты көрсетті, олар әртүрлі «жарыстардың» зиякерлік қабілеттері арасында биологиялық айырмашылықтар бар екенін дәлелдеуге тырысты. Бұл памфлет толыққанды кітапқа айналды, «L'Internationale Raciste» (1981), ол сонымен қатар психология мен экстремалды оңшылдық арасындағы еуропалық байланыстарды қарастырды. «L'Internationale Raciste» француз және неміс тілдерінде жарық көрді, бірақ ағылшын тілінде жарияланбады. 1980 жылдары Биллигтің назары күнделікті ойлауға және идеология мен салауатты ақыл арасындағы қарым-қатынасқа ауысты («Идеология және әлеуметтік психология», 1982). Бұл бағыттағы жұмысы 1985 жылы Лофборо университетіне ауысып, әлеуметтік ғылымдар кафедрасының профессоры болғаннан кейін одан да айқын болды. Ол классикалық риториканы әлеуметтік мәселелер контекстінде ойлауды зерттеу үшін пайдалануды ерекшелендіруге және жандандыруға қызығушылық танытты. Мысалы, ол көзқарастарды тақырыптар бойынша жеке ұстанымдар ретінде емес, пікір таласы контекстіндегі риторикалық ұстанымдар ретінде түсінуге болады деп санайды. Бұл көзқарас оның «Аргументтеу және ойлау» (1987; 2-ші басылым, 1996) кітабында ұсынылды. «Идеологиялық дилеммалар» (1988) кітабы Лофбородағы әріптестері Кондор, Эдвардс, Гейн, Миддлтон және Радлимен бірлесіп жазылды. Онда егер адамдардың әділдікке және сынға қалай қарайтынын мұқият қарасаңыз, жалпы ақыл мен күнделікті ойлаудың дәйектілігімен емес екенін көруге болады. Лофборо университетінде ол Дерек Эдвардс және Джонатан Поттер сияқты тұлғаларды қамтитын ықпалды Дискурс және риторика тобының негізін қалаушы мүшесі болды. Психологтардың тілді қалай қолданатынын егжей-тегжейлі қарастыруы керек екенін атап өткен бұл топ дискурсивті психологияның құрылуының маңызды бөлігі болды. Биллигтің жұмысының бір ерекшелігі - ол жұмыс істеген тақырыптардың алуан түрлілігі. Мысалы, ол британдық корольдік отбасы туралы пікірлерді зерттеді («Корольдік отбасы туралы әңгіме», 1998, 2-ші басылым). «Банальды ұлтшылдық», Білігтің ең танымал және, әрине, ең көп сілтеме жасалған кітабы, ұлт мемлекеттерінің әдетте қайта жаңғыртылатын тәсілдерінің кішкентай және көзден жасырылған егжей-тегжейлерін зерттей отырып, ұлтшылдық тақырыбына жаңа жарық түсірді. Оның «Фрейдтік репрессия» (1999) кітабы психоаналитикалық теорияны әңгіме тұрғысынан қайта қарастырды, ал «Күлкі мен қысым» (2005) әзілдің, қысым түрінде, қоғамда маңызды, тәртіптік функциясы бар екенін көрсетті. «Саяси мерекелердің саясаты мен риторикасы» кітабы Кристина Мариньомен бірлесіп жазылды және Португалия парламентінде қолданылатын тілді зерттеді. Биллигтің жұмысы көбінесе тарихи және мәдени аспектілерді қамтиды. «Сыншыл психологияның жасырын тамырлары» (2008) кітабы психологияның дәстүрлі тарихын кеңейтуге тырысты, ол XVIII ғасырда Шафтсберидің үшінші графы және Томас Рид қазіргі сыншыл психологтар ұсынатын ойларды ойлап тапқандығын айтты. «Rock'n'Roll Jews» (2000) кітабы рок-н-роллдың алғашқы жылдарындағы яһудилердің маңызды, шығармашылық үлесіне назар аударды. Биллигтің айтуынша, рок музыкасының тарихын зерттеушілер осы ерекше яһудилік өлшемді көбінесе елемейді. Соңғы кезде Биллиг әлеуметтік ғалымдардың жазу әдістерін сынап қарастырып жатыр. «Жаман жазуға үйреніңіз» (2013) кітабы әлеуметтік ғалымдардың тым көп жаргон қолдануын сынады. Биллиг адамның іс-әрекеттерін сипаттағанда, ауыр техникалық сөздер қарапайым тілге қарағанда көбінесе дәл емес екенін айтты. Ол бұл ойларын «Көбірек мысалдар, аз теория» (2019) кітабында дамытты, ол психологтар мен басқа әлеуметтік ғалымдардың қазіргі уақытта теорияға тым көп мән беретінін айтады. Биллиг зерттеушілердің теорияның тым қарапайымдылығы арқылы емес, нақты өмірлік мысалдарды тікелей зерттеуге тырысуы керек екенін ұсынады. Осы кітабында Биллиг Мари Жаходаны психологтардың бүгін оның айқын жазуы, әлеуметтік міндеттемесі, теорияға күдікпен қарауы және таңдалған мысалдарды пайдалануы үшін үлгі алуға тиіс тұлға ретінде ұсынды. Биллиг 2017 жылы зейнетке шықты және Лофборо университетінде құрметті профессор болып тағайындалды.
Жеке өмір
Оның тәтесі доктор Ханна Биллиг, МБЕ.