Леон Фестингер: Әлеуметтік психологияның көрнекті тұлғасы

Кіріспе

Американдық әлеуметтік психолог Леон Фестингер (8 мамыр 1919 – 11 ақпан 1989) – когнитивтік диссонанс теориясы мен әлеуметтік салыстыру теориясын жасаған американдық әлеуметтік психолог. Оның теориялары мен зерттеулері адам мінез-құлқының себеп-салдар байланысы арқылы түсіндірудің жеткіліксіздігін көрсету арқылы әлеуметтік психологиядағы бұрынғы басым мінезшілдік көзқарасты жоққа шығарды. Фестингер сонымен қатар әлеуметтік психологияда зертханалық тәжірибелерді дамытуға үлкен үлес қосты, бірақ ол бірқатарда нақты өмірлік жағдайларды зерттеудің маңыздылығын атап өтті, және осы қағиданы өзі қолданып, ақырет күні сектасына жеке өзі кірді. Ол әлеуметтік желілер теориясында жақындық эффектісі (немесе пропинквити) үшін де танымал. Фестингер қазіргі заманғы әлеуметтік психологияның маңызды тұлғасы Курт Левиннің басшылығымен Айова университетінде психологияны оқып, 1941 жылы бітірді; алайда ол 1945 жылы Массачусетс технология институтындағы Левиннің Топтық динамика орталығында жұмыс істегенге дейін әлеуметтік психологияға қызығушылық танытқан жоқ. Әлеуметтік психологиядағы жоғары беделіне қарамастан, Фестингер 1964 жылы көру қабілетін зерттеуге, ал 1979 жылы археология, тарих және адам эволюциясы ғылымдарына бет бұрды, содан кейін 1989 жылы қайтыс болды. Б. Ф. Скиннер, Жан Пиаже, Зигмунд Фрейд және Альберт Бандурадан кейін Фестингер 20 ғасырдағы ең көп сілтеме жасалған бесінші психолог атанды.

Ерте өмір және білім

Фестингр 1919 жылғы 8 мамырда Нью-Йорк, Бруклинде Ресейден келген еврей иммигранттары Алекс Фестингр мен Сара Соломон Фестингрдің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, кесте тігу шебері, "Ресейден радикал және атеист ретінде кетіп, өмір бойы осы көзқарастарына адал болды". Фестингер Бруклиндегі Boys' High School-де оқыды және 1939 жылы Нью-Йорк қалалық колледжінен психология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол Айова университетінде Курт Левиннің жетекшілігімен оқыды, онда 1940 жылы балалар мінез-құлқы саласында магистрлік, ал 1942 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Өзінің мойындауынша, ол Айоваға келген кезде әлеуметтік психологияға қызығушылық танытпады және онда оқыған жылдарының ішінде бірде-бір әлеуметтік психология курсын тыңдамады; керісінше, ол Левиннің кернеу жүйелері туралы бұрынғы жұмысына қызығушылық танытты, бірақ Фестингер Айоваға келген кезде Левиннің назары әлеуметтік психологияға ауысқан еді. Дегенмен, Фестингер өзінің бастапқы қызығушылықтарын жалғастыра берді, ұмтылыс деңгейін зерттеді, статистикамен айналысты, шешім қабылдаудың сандық моделін жасады және тіпті егеуқырлар туралы зертханалық зерттеу жариялады. Сол кездегі әлеуметтік психологияға деген қызығушылығының болмауын түсіндіре келгенде, Фестингер: "Әлеуметтік психологиялық зерттеулердің еркін әдістемесі және деректердің Левиннің тұжырымдамалары мен теорияларымен байланысының анық еместігі, менің жастық шағымдағы қатаңдыққа деген құштарлығымда маған ұнамайтын сияқты көрінді" деді. Фестингер өзін еркін ойлаушы және атеист санады. Бітіргеннен кейін Фестингер 1941 жылдан 1943 жылға дейін Айовада ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді, содан кейін 1943 жылдан 1945 жылға дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рочестер университетіндегі Ұшқыштарды іріктеу және даярлау комитетінде статистик ретінде қызмет етті. 1943 жылы Фестингер пианист Мэри Оливер Баллуға үйленді, олардан Кэтрин, Ричард және Курт деген үш бала дүниеге келді. Кейіннен Фестингер мен Баллу ажырасып, Фестингер 1968 жылы Нью-Йорк университетінің әлеуметтік жұмыс профессоры Труди Брэдлиге үйленді.

Мансап

1945 жылы Фестингер Левиннің жаңа құрылған Топтық динамиканы зерттеу орталығына Массачусетс технология институтында профессордың көмекшісі болып қосылды. Фестингер өзінің сөздерімен, МТИ-де “әлеуметтік психолог болып, осы саланың барлық қиындықтарымен, түсініксіздіктерімен және сынақтарымен бетпе-бет келдім”. Дәл сол МТИ-де Фестингер әлеуметтік қарым-қатынас пен топтардағы қысымды зерттеуге кірісті, бұл оның ғылыми еңбегіндегі маңызды өзгеріс болды. Фестингердің өзі еске түсіргендей, “М.И.Т. [sic] -дегі жылдар бәрімізге тарихи, жаңаша ойлауға жетелеуші, маңызды жаңалықтардың бастауы болды”. Шын мәнінде, сол кезде Фестингердің студенті және ғылыми көмекшісі болған Стенли Шахтер: “Мен осы уақытта Фестингермен жұмыс істеуге мүмкіндік алдым және оны ғылыми өмірімнің ең жарқын сәттерінің бірі деп санаймын” деді. Алайда, бұл жұмыс “дегенге жақын кездейсоқ оқиға” ретінде басталды, себебі Фестингер университет үшін студенттердің тұрғын үйге қанағаттануына әсер ететін архитектуралық және экологиялық факторларды зерттеумен айналысып жатқанда осыған тап болды. Зерттеудегі маңызды нәтиже – жақындық эффектісі болғанымен, Фестингер және оның әріптестері тұрғындар тобындағы достық деңгейі мен топ ішіндегі пікірлердің ұқсастығы арасындағы байланысты да байқады. Осылайша, әлеуметтік топтардағы қарым-қатынас, топтық көзқарастар мен мінез-құлықтың қалыптасуы туралы күтпеген сұрақтар туды. Шын мәнінде, Фестингердің 1950 жылғы бейресми әлеуметтік қарым-қатынас туралы мақаласында топтың біркелкілігіне бағытталған қысымның нәтижесі ретінде осы көрінеу байланыссыз тұрғын үй қанағаттану зерттеуінен алынған деректер көп рет келтірілген. 1947 жылы Левин қайтыс болғаннан кейін, 1948 жылы Фестингер зерттеу орталығын Мичиган университетіне көшірді. Содан кейін 1951 жылы Миннесота университетіне, ал 1955 жылы Стэнфорд университетіне ауысты. Осы кезеңде Фестингер әлеуметтік салыстыру теориясы бойынша маңызды мақаласын жариялады, ол әлеуметтік топтардағы көзқарастарды бағалауға қатысты бұрынғы теориясын әлеуметтік топтардағы қабілеттерді бағалауға дейін кеңейтті. Осыдан кейін, 1957 жылы Фестингер когнитивтік диссонанс теориясын жариялады, бұл әлеуметтік психология саласындағы ең танымал және ықпалды еңбегі саналады. Кейбіреулер бұл теорияны Фестингердің әлеуметтік топтардағы көзқарастар мен қабілеттердегі қарама-қайшылықтарды шешуге бағытталған топтық қысымдар туралы бұрынғы жұмысының жалғасы ретінде қарастырады. Осы уақыт ішінде Фестингер өзінің еңбегі үшін көптеген марапаттар алды, оның ішінде 1959 жылы Америка психологиялық қауымдастығының Ерекше ғылыми үлесі сыйлығы және Fortune журналының оны әлеуметтік салыстыру теориясын жариялағаннан кейін Американың ең перспективті он ғалымының бірі деп тануы. Мұндай танылуларға қарамастан, Фестингер 1964 жылы әлеуметтік психология саласын тастап кетті, бұл шешімін “өз жеке күйзеліске ұшырағанымды және жаңа көздерден зихилықты сезіну үшін жаңаша ойлау қажеттігіне” байланыстырды. Ол назарын көру жүйесіне, яғни адамның көзінің қозғалысы мен түстерді қабылдауына аударды. 1968 жылы Фестингер туған Нью-Йорк қаласына оралып, сол кездегі Әлеуметтік зерттеулер жөніндегі жаңа мектеп деп аталған The New School-де қабылдау зерттеулерін жалғастырды. 1979 жылы ол “көптеген шағын техникалық мәселелермен” айналысқанына қанағаттанбағанын айтып, зертханасын жапты.

In 1945, Festinger joined Lewin's newly formed Research Center for Group Dynamics at the Massachusetts Institute of Technology as an assistant professor. It was at MIT that Festinger, in his own words, "became, by fiat, a social psychologist, and immersed myself in the field with all its difficulties, vaguenesses, and challenges." It was also at MIT that Festinger began his foray into social communication and pressures in groups that marked a turning point in his own research. As Festinger himself recalls, "the years at M. I. T. [sic] seemed to us all to be momentous, ground breaking, the new beginning of something important." Indeed, Stanley Schachter, Festinger's student and research assistant at the time, states, "I was lucky enough to work with Festinger at this time, and I think of it as one of the high points of my scientific life." Yet, this endeavor "started as almost an accident" while Festinger was conducting a study on the impact of architectural and ecological factors on student housing satisfaction for the university. Although the proximity effect (or propinquity) was an important direct finding from the study, Festinger and his collaborators also noticed correlations between the degree of friendship within a group of residents and the similarity of opinions within the group, thus raising unexpected questions regarding communication within social groups and the development of group standards of attitudes and behaviors. Indeed, Festinger's seminal 1950 paper on informal social communication as a function of pressures toward attitude uniformity within a group cites findings from this seemingly unrelated housing satisfaction study multiple times. After Lewin's death in 1947, Festinger moved with the research center to the University of Michigan in 1948. He then moved to the University of Minnesota in 1951, and then on to Stanford University in 1955. During this time, Festinger published his highly influential paper on social comparison theory, extending his prior theory regarding the evaluation of attitudes in social groups to the evaluation of abilities in social groups. Following this, in 1957, Festinger published his theory of cognitive dissonance, arguably his most famous and influential contribution to the field of social psychology. Some also view this as an extension of Festinger's prior work on group pressures toward resolving discrepancies in attitudes and abilities within social groups to how the individual resolves discrepancies at the cognitive level. Festinger also received considerable recognition during this time for his work, both from within the field, being awarded the Distinguished Scientific Contribution Award by the American Psychological Association in 1959, and outside of the field, being named as one of America's ten most promising scientists by Fortune magazine shortly after publishing social comparison theory. Despite such recognition, Festinger left the field of social psychology in 1964, attributing his decision to "a conviction that had been growing in me at the time that I, personally, was in a rut and needed an injection of intellectual stimulation from new sources to continue to be productive." He turned his attention to the visual system, focusing on human eye movement and color perception. In 1968, Festinger returned to his native New York City, continuing his perception research at The New School, then known as the New School for Social Research. In 1979, he closed his laboratory, citing dissatisfaction with working "on narrower and narrower technical problems."

Жақындық әсері

Фестингер, Стэнли Шахтер және Курт Бэк MIT-те үйленген студенттер арасындағы достық таңдауларын зерттеді. Зерттеушілер тобы байланыстардың қалыптасуын жақындық – студенттердің тұрған жерлерінің физикалық жақындығы арқылы болжауға болатынын көрсетті, бұл дәстүрлі пікірге қарамастан, тек ұқсас талғамдар мен сенімдерге байланысты емес. Яғни, адамдар көбінесе көршілерімен дос болады. Сонымен қатар, функционалдық қашықтық та әлеуметтік байланыстарды болжайды. Мысалы, екі қабатты үйдің тұрғындары үшін, баспалдаққа жақын төменгі қабатта тұратын адамдар, сол төменгі қабаттағы өзгелерге қарағанда, жоғарғы қабаттағы тұрғындарға функционалдық жағынан жақын болады. Баспалдаққа жақын тұратын төменгі қабаттағы тұрғындар, олардың көршілеріне қарағанда, жоғарғы қабаттағы тұрғындармен дос болуға бейім. Фестингер және оның әріптестері осы нәтижелерді достық қарым-қатынастардың көбінесе пассивті байланыстар негізінде қалыптасатынының (мысалы, студенттік жатақхана ішінде үйге қарай және кері жолда кездесулер) және мұндай пассивті байланыстар адамдар арасындағы физикалық және функционалдық қашықтыққа байланысты болуы мүмкін екенінің куәсі деп қарады.

Бейресми әлеуметтік байланыс

1950 жылы Фестингер өзінің мақаласында қарым-қатынас жасауға ықпал ететін негізгі факторлардың бірі – топ ішіндегі біркелкілік екенін айтты, ал бұл екі нәрседен туындайды: әлеуметтік шындық және топтың қозғалысы. Фестингер адамдардың өз көзқарастары мен пікірлерінің субъективті дұрыстығын анықтау үшін әлеуметтік шындыққа сенеді және әлеуметтік шындықты орнату үшін өзінің анықтамалық тобына жүгінеді деп мәлімдеді; демек, пікір немесе көзқарас анықтамалық топқа қаншалықты ұқсас болса, соғұрлым дұрыс болады. Ол сондай-ақ, топ мүшелері арасында пікірлер мен көзқарастардың өзгешеліктері болған кезде қарым-қатынас жасау қажеттілігі туындайды деп атап өтті және топ мүшелерінің қашан қарым-қатынас жасайтыны, кіммен қарым-қатынас жасайтыны және қарым-қатынас алған адамдардың қалай реакция жасайтыны туралы бірқатар гипотезалар ұсынды, өз аргументтерін қолдау үшін қолданыстағы тәжірибелік деректерді келтірді. Фестингер мұндай біркелкілікке ұмтылудан туындайтын қарым-қатынасты "құралдық қарым-қатынас" деп атады, себебі мұндай қарым-қатынас өзінің мақсаты емес, қарым-қатынас жасаушы мен топтағы басқалар арасындағы айырмашылықтарды азайту құралы болып табылады. Құралдық қарым-қатынас "иемденушілік қарым-қатынаспен" қарама-қарсы, онда қарым-қатынас – мақсат, мысалы, эмоциялық білдіріс.

Әлеуметтік салыстыру теориясы

Фестингердің 1954 жылғы әлеуметтік салыстыру теориясы қабілеттер саласындағы көзқарастар мен пікірлерді бағалау үшін әлеуметтік шындыққа сүйенуді қарастырған оның бұрынғы теориясының жалғасы болып табылады. Адамдар өз пікірлері мен қабілеттерін дұрыс бағалауға ие болатын табиғи қажеттілігі бар деген тұжырымнан бастап, Фестингер адамдардың өз пікірлерін және қабілеттерін басқалармен салыстыру арқылы бағалауға ұмтылатынын айтты. Атап айтқанда, адамдар салыстыру үшін өз пікірлері мен қабілеттеріне жақын адамдарды іздейді, себебі басқалардың пікірлері тым өзгеше болғанда нақты салыстыру қиынға соғады. Мысал ретінде, шахматқа жаңа бастаған адам өзінің шахмат шеберлігін танымал шахмат шеберлерімен салыстырмайды, ал колледж студенті өзінің зиялылық қабілетін нәрестемен салыстырмайды. Сонымен қатар, адамдар көзқарастардағы келіспеушілікті азайту үшін, оларды өзіне жақындату арқылы немесе өз көзқарастарын басқаларға жақындату арқылы әрекет етеді. Олар қабілеттердегі келіспеушілікті азайту үшін де шаралар қолданады, осы үшін қабілеттерін жақсартуға бағытталған жоғары талпыныс бар. Осылайша Фестингер «әлеуметтік ықпал ету процестері мен бәсекелестік мінез-құлықтың кейбір түрлері – өзін-өзі бағалауға деген қажеттілік және мұндай бағалаудың басқа адамдармен салыстыруға негізделгендігінен туындайтын бірдей әлеуметтік-психологиялық процестің көрінісі» деген тұжырым жасады. Фестингер сондай-ақ әлеуметтік салыстыру теориясының қоғамға тигізетін әсерін талқылады, адамдар өз пікірлерімен келісетін және оларға жақын қабілеттері бар топтарға өтуге бейімділігі қоғамды салыстырмалы түрде ұқсас топтарға бөлетінін болжады. 1954 жылғы мақаласында Фестингер бірқатар гипотезаларды, салдарларды және туындыларды жүйелі түрде баяндады және бар тәжірибелік деректерді келтірді. Ол өзінің негізгі гипотезаларын былайша тұжырымдады:

Festinger's influential social comparison theory (1954) can be viewed as an extension of his prior theory related to the reliance on social reality for evaluating attitudes and opinions to the realm of abilities. Starting with the premise that humans have an innate drive to accurately evaluate their opinions and abilities, Festinger postulated that people will seek to evaluate their opinions and abilities by comparing them with those of others. Specifically, people will seek out others who are close to one's own opinions and abilities for comparison because accurate comparisons are difficult when others are too divergent from those of oneself. To use Festinger's example, a chess novice does not compare his chess abilities to those of recognized chess masters, nor does a college student compare his intellectual abilities to those of a toddler. People will, moreover, take action to reduce discrepancies in attitudes, whether by changing others to bring them closer to oneself or by changing one's own attitudes to bring them closer to others. They will likewise take action to reduce discrepancies in abilities, for which there is an upward drive to improve one's abilities. Thus Festinger suggested that the "social influence processes and some kinds of competitive behavior are both manifestations of the same socio psychological process [namely,] the drive for self evaluation and the necessity for such evaluation being based on comparison with other persons." Festinger also discussed implications of social comparison theory for society, hypothesizing that the tendency for people to move into groups that hold opinions which agree with their own and abilities that are near their own results in the segmentation of society into groups which are relatively alike. In his 1954 paper, Festinger again systematically set forth a series of hypotheses, corollaries, and derivations, and he cited existing experimental evidence where available. He stated his main set of hypotheses as follows:

1. Адам организмінде өз пікірін және қабілеттерін бағалауға деген қажеттілік бар. 2. Объективті, әлеуметтік емес құралдар қолжетімді болған жағдайда, адамдар өз пікірлерін және қабілеттерін басқалардың пікірлерімен және қабілеттерімен салыстыру арқылы бағалайды. 3. Өзін басқа бір адаммен салыстыруға бейімділік, оның пікірі мен қабілеті арасындағы айырмашылық артқан сайын төмендейді. 4. Қабілеттерде бір бағыттағы жоғары талпыныс бар, ал пікірлерде мұндай емес. 5. Адамның қабілетін өзгертуді қиындататын немесе тіпті мүмкін емес ететін әлеуметтік емес шектеулер бар. Бұл әлеуметтік емес шектеулер пікірлер үшін жоқ. 6. Басқалармен салыстыруды тоқтату, егер осы адамдармен салыстыру жалғасқанда жағымсыз салдар туындаса, жаушылыққа немесе ерекшелікке әкеледі. 7. Белгілі бір топтың белгілі бір пікір немесе қабілет үшін салыстыру тобы ретінде маңыздылығын арттыратын кез келген фактор сол топтың ішінде сол қабілет немесе пікірге қатысты біркелкілікке ұмтылысты күшейтеді. 8. Егер біреудің өз пікірінен немесе қабілетінен өзгеше адамдар өзінен айырмашылығы бар белгілер бойынша өзгеше болып көрінсе, салыстыру ауқымын тарылтуға бейімділік күшейеді. 9. Топта пікірлер немесе қабілеттер диапазоны болған кезде, біркелкілікке бағытталған үш қысымның күші топтың орташа көрсеткішіне жақын адамдар үшін, орташа көрсеткіштен алыс адамдарға қарағанда әртүрлі болады. Атап айтқанда, топтың орташа көрсеткішіне жақын адамдарда басқалардың ұстанымдарын өзгертуге бейімділік күшейеді, салыстыру ауқымын тарылтуға бейімділік салыстырмалы түрде әлсірейді және топтың орташа көрсеткішіне жақын адамдарға қарағанда өз ұстанымын өзгертуге бейімділік әлдеқайда әлсірейді.

Мұра

Әлеуметтік салыстыру теориясы және когнитивтік диссонанс басқа психологтар тарапынан «әлеуметтік психологиядағы ең жемісті екі теория» ретінде сипатталды. Когнитивтік диссонанс түрліше «әлеуметтік психологияның ең көрнекті жетістігі», «әлеуметтік психологияның бүгінгі күнге дейінгі ең маңызды дамуы» және «әлеуметтік психология бүгінгі күйінде болмас еді» деген теория ретінде айтылды. Когнитивтік диссонанс теориялық жетілдіру мен дамуға бағытталған зерттеулерден бастап, шешім қабылдау, балалардың әлеуметтенуі және түс таңдау сияқты алуан түрлі салаларға дейін ондаған жылдар бойына қатысты зерттеулерге бастап келді. Сонымен қатар, Фестингер әлеуметтік психологияда зертханалық эксперименттердің басымдығын «білім іздеуде орталық рөл атқаратын қуатты ғылыми құралға айналдырған» деп есептеледі. Американдық психолог жариялаған некрологта «эксперименталды психологияның мүлдем болмауы мүмкін» екені айтылды. Дегенмен, Фестингердің үлкен эмпирикалық дәлдік талаптарына қатысты алаңдаушылықтары болған сияқты. Теориялық тұжырымдамалар толық дамымаған кезде мұндай талаптардың қауіп-қатері туралы ескертіп, Фестингер: «Зерттеулер үлкен мәселелерге қарағанда, бұрынғы зерттеулердегі ұсақ түсініксіздіктерге көбірек назар аударуы мүмкін; адамдар негізгі проблемаларды ұмытып кетуі мүмкін, өйткені сала жалғасып жатқан зерттеулермен анықталады» деді. Ол сондай-ақ зертханалық эксперименттердің «өздігінен өмірге келе алмайтынын», бірақ «зертханалық эксперименттер мен нақты өмірлік жағдайларды зерттеу арасында белсенді өзара байланыс болуы керек» екенін атап өтті. Фестингер теориялық қатаңдығы мен әлеуметтік психологияға тәжірибелік көзқарасы үшін мақталғанмен, ол АҚШ-тағы негізгі және қолданбалы әлеуметтік психология арасындағы алшақтыққа үлес қосқан деп саналады. Ол «қатал, теорияға бағытталған, таза эксперименталды ғалымның символына» айналды, ал Левиннің Топтық динамика зерттеу орталығындағы әріптесі Рон Липпитт, Фестингермен жиі қақтығысқан, «қаңқай ойлы, жақсылық жасауға ұмтылатын, қолданбалы әлеуметтік психологтың тәжірибешісі» болды. Фестингердің зерттеулерінің ең үлкен әсерлерінің бірі – олардың «әлеуметтік мінез-құлықты эмоция мен әдеттің соқыр импульсі ретінде емес, өз әлеміне тәртіп келтіруге үнемі тырысатын ойлаушы организмнің жауаптары ретінде бейнелеуі» болып табылады, осылайша оның Ерекше ғылыми үлесі үшін марапатталуында айтылған. Сол кезге дейін психологияда басымдық құрған бихевиоризм адамды стимул-жауап байланысы арқылы шартталған әдеттің иесі ретінде сипаттады. Бихевиористер тек байқалатын нәрселерге, яғни мінез-құлық пен сыртқы сыйақыларға ғана назар аударды, танымдық немесе эмоционалдық процестерге сілтеме жасамайтын. Когнитивтік диссонанс сияқты теорияларды бихевиористік тұрғыдан түсіндіру мүмкін емес еді. Мысалы, бихевиоризм бойынша ұнату тек сыйақының функциясы болды, сондықтан үлкен сыйақы үлкен ұнатуға әкелер еді; Фестингер мен Карлсмиттің эксперименті төмен сыйақымен үлкен ұнатуды анық көрсетті, бұл когнитивтік процестерді мойындауды қажет ететін нәтиже. Фестингердің теориялары және олардың нәтижесінде жасалған зерттеулер «қоғамдық психологияға күшейту теориясының монолиттік ықпалы тиімді және тұрақты түрде бұзылды».

Social comparison theory and cognitive dissonance have been described by other psychologists as "the two most fruitful theories in social psychology." Cognitive dissonance has been variously described as "social psychology's most notable achievement," "the most important development in social psychology to date," and a theory without which "social psychology would not be what it is today." Cognitive dissonance spawned decades of related research, from studies focused on further theoretical refinement and development to domains as varied as decision making, the socialization of children, and color preference. In addition, Festinger is credited with the ascendancy of laboratory experimentation in social psychology as one who "converted the experiment into a powerful scientific instrument with a central role in the search for knowledge." An obituary published by the American Psychologist stated that it was "doubtful that experimental psychology would exist at all" without Festinger. Yet it seems that Festinger was wary about burdensome demands for greater empirical precision. Warning against the dangers of such demands when theoretical concepts are not yet fully developed, Festinger stated, "Research can increasingly address itself to minor unclarities in prior research rather than to larger issues; people can lose sight of the basic problems because the field becomes defined by the ongoing research." He also stressed that laboratory experimentation "cannot exist by itself," but that "there should be an active interrelation between laboratory experimentation and the study of real life situations." Also, while Festinger is praised for his theoretical rigor and experimental approach to social psychology, he is regarded as having contributed to "the estrangement between basic and applied social psychology in the United States." He "became a symbol of the tough minded, theory oriented, pure experimental scientist," while Ron Lippitt, a fellow faculty member at Lewin's Research Center for Group Dynamics with whom Festinger often clashed, "became a symbol of the fuzzy minded, do gooder, practitioner of applied social psychology." One of the greatest impacts of Festinger's studies lies in their "depict[ion] of social behavior as the responses of a thinking organism continually acting to bring order into his world, rather than as the blind impulses of a creature of emotion and habit," as cited in his Distinguished Scientific Contribution Award. Behaviorism, which had dominated psychology until that time, characterized man as a creature of habit conditioned by stimulus response reinforcement processes. Behaviorists focused only on the observable, i. e., behavior and external rewards, with no reference to cognitive or emotional processes. Theories like cognitive dissonance could not be explained in behaviorist terms. For example, liking was simply a function of reward according to behaviorism, so greater reward would produce greater liking; Festinger and Carlsmith's experiment clearly demonstrated greater liking with lower reward, a result that required the acknowledgement of cognitive processes. With Festinger's theories and the research that they generated, "the monolithic grip that reinforcement theory had held on social psychology was effectively and permanently broken."

Шығармалары

Аллын, Дж., және Фестингер, Л. (1961). Күтпеген иә беру коммуникацияларының тиімділігі. Аномальды және әлеуметтік психология журналы, 62(1), 35–40. Бэк, К., Фестингер, Л., Химович, Б., Келли, Х., Шактер, С., және Тибо, Ж. (1950). Әңгіме таратуды зерттеу әдістемесі. Адам қатынастары, 3(3), 307–312. Брем, Дж., және Фестингер, Л. (1957). Топтардағы орындалудың біркелкілігіне деген қысым. Адам қатынастары, 10(1), 85–91. Картрайт, Д., және Фестингер, Л. (1943). Шешімнің сандық теориясы. Психологиялық шолу, 50, 595–621. Корен, С., және Фестингер, Л. (1967). "Гибсонның нормалау әсеріне" қатысты баламалы көзқарас. Перцепция және психофизика, 2(12), 621–626. Фестингер, Л. (1942а). Талап деңгейіндегі өзгерістердің теориялық түсіндірілуі. Психологиялық шолу, 49, 235–250. Фестингер, Л. (1942б). Тілек, күту және топтық стандарттар – ұмтылу деңгейіне әсер ететін факторлар. Аномальды және әлеуметтік психология журналы, 37, 184–200. Фестингер, Л. (1943а). Егеуқұйрықта дифференциалдық тәбеттің дамуы. Эксперименталды психология журналы, 32(3), 226–234. Фестингер, Л. (1943б). Экспоненциалды жиілік таралуы бар популяциялардан алынған үлгілердің орташа мәніне қатысты нақты тест. Психометрия, 8, 153–160. Фестингер, Л. (1943в). Бұрыс популяциялардан алынған үлгілердің орташа мәніне қатысты статистикалық тест. Психометрия, 8, 205–210. Фестингер, Л. (1943г). Шешім қабылдау бойынша зерттеулер: I. Физикалық стимул айырмашылығына байланысты шешім қабылдау уақыты, бағалаудың салыстырмалы жиілігі және субъективті сенімділік. Эксперименталды психология журналы, 32(4), 291–306. Фестингер, Л. (1943д). Шешім қабылдаудағы зерттеулер: II. Шешімнің сандық теориясының эмпирикалық тестілеуі. Эксперименталды психология журналы, 32(5), 411–423. Фестингер, Л. (1946). Жиілік үлестіру функциясы ескерілмеген орташа мәндер арасындағы айырманың мәні. Психометрия, 11(2), 97–105. Фестингер, Л. (1947а). Топқа жататындықтың дауыс беру жағдайындағы рөлі. Адам қатынастары, 1(2), 154–180. Фестингер, Л. (1947б). Сапалық деректерді масштабты талдау арқылы өңдеу. Психологиялық бюллетень, 44(2), 149–161. Фестингер, Л. (1949). Матрицалық алгебраны пайдалана отырып социограммаларды талдау. Адам қатынастары, 2(2), 153–158. Фестингер, Л. (1950). Формалды емес әлеуметтік қарым-қатынас. Психологиялық шолу, 57(5), 271–282. Фестингер, Л. (1950б). Психологиялық статистика. Психометрия, 15(2), 209–213. Фестингер, Л. (1951). Сәулет және топқа жататындық. Әлеуметтік мәселелер журналы, 7(1–2), 152–163. Фестингер, Л. (1952). Топтағы жекелендірудің кейбір салдары. Аномальды және әлеуметтік психология журналы, 47(2), 382–389. Фестингер, Л. (1954). Әлеуметтік салыстыру процестерінің теориясы. Адам қатынастары, 7, 117–140. Фестингер, Л. (1955а). Әлеуметтік психология нұсқаулығы, 1-том, Теория және әдіс, 2-том, Арнайы салалар және қолдану. Қолданбалы психология журналы, 39(5), 384–385. Фестингер, Л. (1955б). Әлеуметтік психология және топтық процестер. Психологияның жылдық шолуы, 6, 187–216. Фестингер, Л. (1957). Танымдық диссонанс теориясы. Стэнфорд, Калифорния: Стэнфорд университетінің баспасы. Фестингер, Л. (1959а). Сынама алу және зерттеу әдістемесімен байланысты мәселелер. Американдық психикалық кемшілік журналы, 64(2), 358–369. Фестингер, Л. (1959б). Мәжбүрлі шешімдердің кейбір мінез-құлық салдары. Acta Psychologica, 15, 389–390. Фестингер, Л. (1961). Жеткіліксіз сыйақының психологиялық әсері. Американдық психолог, 16(1), 1–11. Фестингер, Л. (1962). Танымдық диссонанс. Scientific American, 207(4), 93–107. Фестингер, Л. (1964). Пікірді өзгертуге мінез-құлықтық қолдау. Public Opinion Quarterly, 28(3), 404–417. Фестингер, Л. (Ред.). (1980). Әлеуметтік психология бойынша ретроспекциялар. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. Фестингер, Л. (1983). Адамзат мұрасы. Нью-Йорк: Колумбия университетінің баспасы. Фестингер, Л. (1981). Адам табиғаты және адам қабілеті. Әлеуметтік зерттеулер, 48(2), 306–321. Фестингер, Л., және Канон, Л. К. (1965). Эфференция туралы білімге негізделген кеңістіктегі орналасу туралы ақпарат. Психологиялық шолу, 72(5), 373–384. Фестингер, Л., және Карлсмит, Дж. М. (1959). Мәжбүрлеп мойынсұнудың танымдық салдары. Аномальды және әлеуметтік психология журналы, 58(2), 203–210. Фестингер, Л., Картрайт, Д., Барбер, К., Флейшл, Дж., Готсданкер, Дж., Кейсен, А., және Левитт, Г. (1948). Әңгіме таратуды зерттеу: оның пайда болуы және таралуы. Адам қатынастары, 1(4), 464–486. Фестингер, Л., Жерард, Х., Химович, Б., Келли, Х. Х., және Рейвен, Б. (1952). Экстремалды мәнділердің қатысуындағы ықпал процесі. Адам қатынастары, 5(4), 327–346. Фестингер, Л., және Холцман, Дж. Д. (1978). Көз қозғалысының шамасын анықтау үшін ретиналық сурет. Эксперименталды психология журналы Адамның қабылдау және орындау, 4(4), 573–585. Фестингер, Л., және Хутте, Х. А. (1954). Топтағы тұрақсыз тұлғааралық қатынастардың әсерін эксперименттік зерттеу. Аномальды және әлеуметтік психология журналы, 49(4), 513–522. Фестингер, Л., және Кац, Д. (Ред.). (1953). Мінез-құлық ғылымдарында зерттеу әдістері. Нью-Йорк, Нью-Йорк: Драйден. Фестингер, Л., және Маккоби, Н. (1964). Иә беру коммуникацияларына қарсылық туралы. Аномальды және әлеуметтік психология журналы, 68(4), 359–366. Фестингер, Л., Рикен, Х. В., және Шактер, С. (1956). Пайғамбарлық орындалмағанда. Миннеаполис, Миннесота: Миннесота университетінің баспасы. Фестингер, Л., Шактер, С., және Бэк, К. (1950). Формалды емес топтардағы әлеуметтік қысым: Тұрғын үй факторларына қатысты адамдардың зерттелуі. Стэнфорд, Калифорния: Стэнфорд университетінің баспасы. Фестингер, Л., Седжвик, Х. А., және Холцман, Дж. Д. (1976). Жұмсақ қозғалыспен көз қозғалысы кезіндегі визуалды қабылдау. Vision Research, 16(12), 1377–1386. Фестингер, Л., және Тибо, Ж. (1951). Кіші топтардағы тұлғааралық қарым-қатынас. Аномальды және әлеуметтік психология журналы, 46(1), 92–99. Фестингер, Л., Торрей, Дж., және Виллерман, Б. (1954). Топқа тартымдылыққа байланысты өзін-өзі бағалау. Адам қатынастары, 7(2), 161–174. Герцман, М., және Фестингер, Л. (1940). Талап деңгейі экспериментінде нақты мақсаттардағы өзгерістер. Эксперименталды психология журналы, 27(4), 439–452. Хохберг, Дж., және Фестингер, Л. (1979). Таза көзішілік құбылыстарға қатысты қисықтық адаптациясы бар ма? Мінез-құлық және ми ғылымдары, 2(1), 71–71. Хоффман, П. Дж., Фестингер, Л., және Лоуренс, Д. Х. (1954). Бәсекелестік келісімде топтық салыстыруға бейімділік. Адам қатынастары, 7(2), 141–159. Холцман, Дж. Д., Седжвик, Х. А., және Фестингер, Л. (1978). Жұмсақ қозғалыспен көз қозғалысы үшін қадағаланатын және қадағаланбаған эфференттік командалардың өзара әрекеттесуі. Vision Research, 18(11), 1545–1555. Комода, М. К., Фестингер, Л., және Шерри, Дж. (1977). Ретіналық стимуляция тоқтағанда екі өлшемді саккадтардың дәлдігі. Vision Research, 17(10), 1231–1232. Миллер, Дж., және Фестингер, Л. (1977). Көздің қисықтығын қабылдауға окуломоторлық жаттығудың әсері. Эксперименталды психология журналы Адамның қабылдау және орындау, 3(2), 187–200. Шактер, С., Фестингер, Л., Виллерман, Б., және Хайман, Р. (1961). Эмоционалдық бұзылыс және өнеркәсіптік өнімділік. Қолданбалы психология журналы, 45(4), 201–213.

Allyn, J., & Festinger, L. (1961). Effectiveness of Unanticipated Persuasive Communications. Journal of Abnormal and Social Psychology, 62(1), 35–40. Back, K., Festinger, L., Hymovitch, B., Kelley, H., Schachter, S., & Thibaut, J. (1950). The methodology of studying rumor transmission. Human Relations, 3(3), 307–312. Brehm, J., & Festinger, L. (1957). Pressures toward uniformity of performance in groups. Human Relations, 10(1), 85–91. Cartwright, D., & Festinger, L. (1943). A quantitative theory of decision. Psychological Review, 50, 595–621. Coren, S., & Festinger, L. (1967). Alternative view of the "Gibson normalization effect". Perception & Psychophysics, 2(12), 621–626. Festinger, L. (1942a). A theoretical interpretation of shifts in level of aspiration. Psychological Review, 49, 235–250. Festinger, L. (1942b). Wish, expectation, and group standards as factors influencing level of aspiration. Journal of Abnormal and Social Psychology, 37, 184–200. Festinger, L. (1943a). Development of differential appetite in the rat. Journal of Experimental Psychology, 32(3), 226–234. Festinger, L. (1943b). An exact test of significance for means of samples drawn from populations with an exponential frequency distribution. Psychometrika, 8, 153–160. Festinger, L. (1943c). A statistical test for means of samples from skew populations. Psychometrika, 8, 205–210. Festinger, L. (1943d). Studies in decision: I. Decision time, relative frequency of judgment and subjective confidence as related to physical stimulus difference. Journal of Experimental Psychology, 32(4), 291–306. Festinger, L. (1943e). Studies in decision: II. An empirical test of a quantitative theory of decision. Journal of Experimental Psychology, 32(5), 411–423. Festinger, L. (1946). The significance of difference between means without reference to the frequency distribution function. Psychometrika, 11(2), 97–105. Festinger, L. (1947a). The role of group belongingness in a voting situation. Human Relations, 1(2), 154–180. Festinger, L. (1947b). The treatment of qualitative data by scale analysis. Psychological Bulletin, 44(2), 149–161. Festinger, L. (1949). The analysis of sociograms using matrix algebra. Human Relations, 2(2), 153–158. Festinger, L. (1950). Informal social communication. Psychological Review, 57(5), 271–282. Festinger, L. (1950b). Psychological Statistics. Psychometrika, 15(2), 209–213. Festinger, L. (1951). Architecture and group membership. Journal of Social Issues, 7(1–2), 152–163. Festinger, L. (1952). Some consequences of de individuation in a group. Journal of Abnormal and Social Psychology, 47(2), 382–389. Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7, 117–140. Festinger, L. (1955a). Handbook of social psychology, vol 1, Theory and method, vol 2, Special fields and applications. Journal of Applied Psychology, 39(5), 384–385. Festinger, L. (1955b). Social psychology and group processes. Annual Review of Psychology, 6, 187–216. Festinger, L. (1957). A Theory of Cognitive Dissonance. Stanford, CA: Stanford University Press. Festinger, L. (1959a). Sampling and related problems in research methodology. American Journal of Mental Deficiency, 64(2), 358–369. Festinger, L. (1959b). Some attitudinal consequences of forced decisions. Acta Psychologica, 15, 389–390. Festinger, L. (1961). The psychological effects of insufficient rewards. American Psychologist, 16(1), 1–11. Festinger, L. (1962). Cognitive dissonance. Scientific American, 207(4), 93–107. Festinger, L. (1964). Behavioral support for opinion change. Public Opinion Quarterly, 28(3), 404–417. Festinger, L. (Ed.). (1980). Retrospections on Social Psychology. Oxford: Oxford University Press. Festinger, L. (1983). The Human Legacy. New York: Columbia University Press. Festinger, L. (1981). Human nature and human competence. Social Research, 48(2), 306–321. Festinger, L., & Canon, L. K. (1965). Information about spatial location based on knowledge about efference. Psychological Review, 72(5), 373–384. Festinger, L., & Carlsmith, J. M. (1959). Cognitive consequences of forced compliance. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 58(2), 203–210. Festinger, L., Cartwright, D., Barber, K., Fleischl, J., Gottsdanker, J., Keysen, A., & Leavitt, G. (1948). A study of rumor transition: Its origin and spread. Human Relations, 1(4), 464–486. Festinger, L., Gerard, H., Hymovitch, B., Kelley, H. H., & Raven, B. (1952). The influence process in the presence of extreme deviates. Human Relations, 5(4), 327–346. Festinger, L., & Holtzman, J. D. (1978). Retinal image smear as a source of information about magnitude of eye movement. Journal of Experimental Psychology Human Perception and Performance, 4(4), 573–585. Festinger, L., & Hutte, H. A. (1954). An experimental investigation of the effect of unstable interpersonal relations in a group. Journal of Abnormal and Social Psychology, 49(4), 513–522. Festinger, L., & Katz, D. (Eds.). (1953). Research methods in the behavioral sciences. New York, NY: Dryden. Festinger, L., & Maccoby, N. (1964). On resistance to persuasive communications. Journal of Abnormal and Social Psychology, 68(4), 359–366. Festinger, L., Riecken, H. W., & Schachter, S. (1956). When Prophecy Fails. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press. Festinger, L., Schachter, S., & Back, K. (1950). Social Pressures in Informal Groups: A Study of Human Factors in Housing. Stanford, CA: Stanford University Press. Festinger, L., Sedgwick, H. A., & Holtzman, J. D. (1976). Visual perception during smooth pursuit eye movements. Vision Research, 16(12), 1377–1386. Festinger, L., & Thibaut, J. (1951). Interpersonal communication in small groups. Journal of Abnormal and Social Psychology, 46(1), 92–99. Festinger, L., Torrey, J., & Willerman, B. (1954). Self evaluation as a function of attraction to the group. Human Relations, 7(2), 161–174. Hertzman, M., & Festinger, L. (1940). Shifts in explicit goals in a level of aspiration experiment. Journal of Experimental Psychology, 27(4), 439–452. Hochberg, J., & Festinger, L. (1979). Is there curvature adaptation not attributable to purely intravisual phenomena. Behavioral and Brain Sciences, 2(1), 71–71. Hoffman, P. J., Festinger, L., & Lawrence, D. H. (1954). Tendencies toward group comparability in competitive bargaining. Human Relations, 7(2), 141–159. Holtzman, J. D., Sedgwick, H. A., & Festinger, L. (1978). Interaction of perceptually monitored and unmonitored efferent commands for smooth pursuit eye movements. Vision Research, 18(11), 1545–1555. Komoda, M. K., Festinger, L., & Sherry, J. (1977). The accuracy of two dimensional saccades in the absence of continuing retinal stimulation. Vision Research, 17(10), 1231–1232. Miller, J., & Festinger, L. (1977). Impact of oculomotor retraining on visual perception of curvature. Journal of Experimental Psychology Human Perception and Performance, 3(2), 187–200. Schachter, S., Festinger, L., Willerman, B., & Hyman, R. (1961). Emotional disruption and industrial productivity. Journal of Applied Psychology, 45(4), 201–213.