Кіріспе
Американдық психолог (1938 жылы туған)
Дэрил Дж. Бем (1938 жылғы 10 маусымда туған) – әлеуметтік психолог және Корнелл университетінің зейнеткер профессор. Ол көзқарас қалыптасу және өзгеру теориясының өзін-өзі қабылдау тұжырымдамасын жасаған. Ол сонымен қатар паранормальді құбылыстарды, топтық шешім қабылдауды, қолжазу сараптауын, сексуалдық бағдарды, тұлғалық теорияны және бағалауды зерттеген.
Ерте өмір және білім
Бем 1960 жылы Орегон штатының Портленд қаласындағы Рид колледжін физика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітіріп, Массачусетс технология институтында физика бойынша аспирантураға түсті. Азаматтық құқықтар қозғалысы басталған кезде, ол Американың оңтүстігіндегі нәсілдік сегрегацияға қатысты көзқарастардың өзгеруіне қатты қызығушылық танытты және мамандығын ауыстырып, көзқарастар мен қоғамдық пікірді зерттейтін әлеуметтік психолог болуға шешім қабылдады. 1964 жылы Мичиган университетінен әлеуметтік психология ғылымдарының докторы дәрежесін алып, кейіннен профессор-эмеритус атағын иеленді. Ол АҚШ Сенатының полициялық тексерулердің психологиялық әсерлері жөніндегі кіші комитетінде куәлік берді және жыныстық дискриминацияға қатысты сот істерінде сарапшы куәгер ретінде тартылды. Ол Леон Фестингердің когнитивтік диссонанс теориясынан өзгеше өзгерістер механизмін ұсынады. Бұл екі теория өзара қайшы келеді. Диссонанс теориясы адамдардың өздері ұстанып отырған көзқарастарға қарсы әрекет еткен кезде олардың көзқарастары қалай өзгеретінін түсіндірсе, ал өзіндік қабылдау теориясы адамдардың көзқарастары қалай қалыптасатынын түсіндіреді. Өзіндік қабылдау теориясына сәйкес, адамдар өздерінің мінез-құлқы арқылы, сыртқы бақылаушы сияқты өздерінің көзқарастарын анықтайды.
Экзотикалық эротика теориясына айналады
Бемнің экзотикалық эротикалық теорияға айналуы (EBE) гомосексуализмнің этиологиясын гетеросексуализмнен ажырататын бір мүмкін түсіндірме ұсынады. Бем биологиялық факторлардың сексуалдық бағдарға әсерін балалық шақтағы тәжірибелер арқылы жүзеге асыруы мүмкін, баланың темпераменті оны басқаларға қарағанда белгілі бір қызметтерді артық көруге бейімдейді деп теориялады. Бем атап өтті, генетикалық факторлар сияқты биологиялық өзгергіштердің әсерінен туындаған темпераментінің арқасында, кейбір балалар өздерінің жыныстағы басқа балалар жиі ұнататын қызметтерге тартылады, ал басқалары қарсы жынысқа тән қызметтерді артық көреді. Бемнің теориясы бойынша, бұл жыныстық роліне сәйкес келетін баланың өзін қарсы жыныстағы балалардан ерекше сезінуіне себеп болады, ал жыныстық роліне сәйкес келмейтін балалар өз жыныстағы балалардан ерекшеленеді. Оның ойынша, бұл ерекшелік сезімі баланың өзін "әртүрлі" деп санайтын жыныстың өкілдеріне жақын болғанда физиологиялық оянуды тудырады. Бем бұл физиологиялық оянудың кейін сексуалдық оянуға айналатынын болжайды: яғни, ересек болғанда адамдар бала кезінде өзгеше немесе "экзотикалық" деп қараған жынысқа сексуалдық тартымдылық сезінеді. Бем бұл теорияны жартылай гейлер мен лесбиянкалардың көпшілігі балалық шақта жыныстық роліне сәйкес келмейтінін айту фактісіне негіздеді. 48 зерттеудің мета-талдауы балалық шақтағы жыныстық роліне сәйкес келмеудің ерлер мен әйелдер үшін гомосексуалдық бағдардың ең күшті болжауы екенін көрсетті. Бем сондай-ақ Кинси институтының 1000 гей ер мен лесбиянканы зерттеуінде (және 500 гетеросексуал ер мен әйелдердің бақылау тобында) гей ерлер мен лесбиянкалардың 63% балалық шақта өз жынысына тән қызметтерді ұнатпағанын, гетеросексуал ерлер мен әйелдердің 10-15% ғана ұнатқанын атап өтті. Бем сондай-ақ алты перспективалық зерттеуден, ұзындығына қарай жүргізілген зерттеулерден, жыныстық роліне сәйкес келмейтін ұлдардан басталып, 7 жастан бастап, жасөспірімдікке және ересекке дейін жалғастырды; жыныстық роліне сәйкес келмейтін ұлдардың көпшілігі (63%) ересек болғанда гей немесе бисексуал болады. Психологиялық шолу журналында Бемнің теориясын сынға алған екі автор "Бем келтірген зерттеулер мен қосымша зерттеулер экзотикалық эротикалық теорияның ғылыми дәлелдермен қолдау таппағанын көрсетеді" деген қорытындыға келді. Бем 1970-ші жылдардағы гей ерлердің кездейсоқ емес үлгісіне сүйенгені үшін (жаңа деректер жинаудың орнына) және бастапқы деректерге қайшы келетін қорытындылар жасағаны үшін сынға түсті. "Түпнұсқа деректерді зерттеу нәтижесінде барлық респонденттер екі жынысты балаларды жақсы білетінін көрсетті", ал гей ерлердің тек 9% -ы "достары еркек емес немесе азырақ" екенін айтты, ал гей ерлердің көпшілігі (74%) мектепте "бір жынысты жақын досы" бар екенін мәлімдеді. Нейробиолог Саймон ЛеВей теория "сенуге болатын уақыт ретімен" орналастырылғанмен, оның "эмпирикалық қолдауы жоқ" екенін айтты. Бем мен Чарльз Хонортон (1994) автоганцфельд эксперименттерінің эксперименталды шарттарын қарастырып, олар субъекттердің және сезімдік белгілердің алдауына қарсы тамаша қауіпсіздік қамтамасыз етеді деген қорытындыға келді. Бем мен Хонортонның шолуы ғылыми қауымдастық тарапынан қателіктерге байланысты сынға алынды. Бемнің зерттеуіндегі қателерді анықтаған Джули Милтон мен Ричард Уайзман (1999) басқа зертханаларда Ганцфельд эксперименттерінің мета-талдауын жүргізді. Олар пси-эффектті таппады, нәтижелер 30 эксперименттің деректер базасынан және 0,70-тің маңызды емес Stouffer Z-нан артық әсерді көрсетпеді. Бұл мақаланың тұжырымдары уақыттың бір бағытта жүретіндігі туралы қазіргі заманғы ғылыми түсініктерді күмәнге түсірді. Оның танымал зерттеушінің баяндауы және жоғары деңгейдегі журналдың жариялауы көп дау тудырды. Қағаздың жариялануы, оның өзін сынға алумен қатар, мұндай қағаздың жариялануына рұқсат беру үшін әріптестердің тексеру процесінің жарамдылығы туралы кеңінен талқылауға себеп болды. Бем эксперимент туралы талқылау үшін MSNBC және The Colbert Report телеарналарында пайда болды. Wagenmakers және басқалар. Бемнің статистикалық әдістемесін сынға алып, екі жақты р-ны қолдану керек болғанда, ол бір жақты р-ны дұрыс бермейді деп айтты. Бұл оның экспериментінің елеулі емес нәтижелерін түсіндіруі мүмкін. Кейін Бем және екі статистик осы сынға қарсы пікірін "Журнал о личности и социальной психологии" журналында жариялады. Бемнің деректеріне мета-аналитикалық...
Отбасылық өмір
Бем 1965 жылы психология профессоры Сандра Бемге (қызметтік аты Липсиц) үйленді. Заңды түрде әлі де үйленген болғанымен, олар 1994 жылдан бастап оның 2014 жылы қайтыс болғанға дейін ажырасып, жақсы қарым-қатынаста болды. 2015 жылы ол жиырма жылдық өмірімен бірге болған серіктесі, Итака колледжінің коммуникация, өнер және квир зерттеулері профессоры Брюс Хендерсонға үйленді. Олар Нью-Йорк штатының Итака қаласында тұрады.
Таңдалған жарияланымдар
Д. Дж. Бем (1972). Өзін-өзі қабылдау теориясы. Л. Берковиц (ред.), Эксперименталды әлеуметтік психологияның жетістіктері (6-том, 1–62-беттер). Нью-Йорк: Академиялық баспасөз.
Д. Дж. Бем (1970). Сенімдер, көзқарастар және адам істері. Уодсворт Паб Ко.
Р. Л. Аткинсон, Р. К. Аткинсон, Э. Э. Смит, Д. Дж. Бем. Психологияға кіріспе. 1990. Харкорт Брейс Йованович.
Д. Дж. Бем. Өзін-өзі сендірудің эксперименталды талдауы. Көзқарас өзгерісі: бәсекелес көзқарастар. 1971.
А. Каспи, Г. Х. Эльдер, Д. Дж. Бем. Әлемге қарсы қозғалыс: жарылғыш балалардың өмірлік жолдары. Даму психологиясы. 1987.
А. Каспи, Г. Х. Эльдер, Д. Дж. Бем. Әлемнен алшақтау: ұялшақ балалардың өмірлік жолдары. Даму психологиясы. 1988.
Д. Дж. Бем, К. Хонортон. Пси-қубылыс бар ма? Аномальды ақпарат беру процесінің қайталанатын дәлелі. Психологиялық бюллетень. 1994.
Д. Дж. Бем, Х. К. Макконнелл. Диссонанстық құбылыстардың өзін-өзі қабылдау арқылы түсіндірілуін тексеру: манипуляцияға дейінгі көзқарастардың маңыздылығы туралы. Жеке тұлға және әлеуметтік психология журналы. 1970.
С. Л. Бем, Д. Дж. Бем. «Жұмыс жарнамасындағы жынысқа қатысты бұқаралық ақпараттар жыныстық дискриминацияны қолдауға және оған көмектесуге» жарай ма? Қолданбалы әлеуметтік психология журналы. 1973.
Bem, D. J. (1970). Beliefs, Attitudes, and Human Affairs Wadsworth Pub Co,
R. L. Atkinson, R. C. Atkinson, E. E. Smith, D. J. Bem. Introduction to Psychology 1990 Harcourt Brace Jovanovich
Bem, D. J. An experimental analysis of self persuasion. Attitude change: the competing views, 1971
A. Caspi, G. H. Elder, D. J. Bem. Moving against the world: Life course patterns of explosive children. Developmental Psychology, 1987
A. Caspi, G. H. Elder, D. J. Bem. Moving away from the world: Life course patterns of shy children. Developmental Psychology, 1988
D. J. Bem, C. Honorton. Does psi exist? Replicable evidence for an anomalous process of information transfer. Psychological Bulletin, 1994
D. J. Bem, H. K. McConnell. Testing the self perception explanation of dissonance phenomena: On the salience of premanipulation attitudes. Journal of Personality and Social Psychology, 1970
S. L. Bem, D. J. Bem Does Sex biased Job Advertising" Aid and Abet" Sex Discrimination? Journal of Applied Social Psychology, 1973