Кіріспе

20 ғасырлық француз археологы Роланд Герин де Во (17 желтоқсан 1903 – 10 қыркүйек 1971) – француз доминикандық монах, Өлі теңіздің шиыршықтарын зерттеумен айналысқан католиктер тобының жетекшісі. Ол Шығыс Иерусалимдегі француз католик теология мектебінің директоры болды және оған шиыршықтарды зерттеуді бақылау тапсырылды. Оның тобы Өлі теңіздің солтүстік-батысындағы Кумранның жанындағы Хирбет Кумран (1951–1956 жж.) ескі орнын және бірнеше үңгірлерді қазды. Қазба жұмыстарын Палестина археологиялық мұражайының қараушысы, яғни Иерусалимдегі Рокфеллер мұражайының басқарушысы Ибрагим Эль Ассули жүргізді.

Өмір

Де Во 1903 жылы Парижде дүниеге келді, 1929 жылы дін қызметкері болып кіріп, сол жылы доминикан орденіне өтті. 1934 жылдан 1971 жылы қайтыс болғанға дейін Иерусалимде тұрды, бастапқыда Киелі кітап мектебінде оқыды, кейін тарих және кітапты түсіндіру сияқты әртүрлі пәндерді оқытты. 1938 жылдан 1953 жылға дейін "Библиялық шолу" журналының редакторы болды. Иерусалимде тұрғанда археологиялық зерттеулерге қызығушылық танытып, Уильям Ф. Олбрайт, Кэтлин Кенион және Бенджамин Мазар сияқты мамандардан тәлім алды. 1945 жылы мектеп директоры болып тағайындалды және 1965 жылға дейін осы қызметте болды. 1956 жылы, эпиграфист болмаса да, Де Во Өлі теңіздің құпияларының жариялануын басқарып, "Иудея шөліндегі жаңалықтар" кітабының алғашқы бес томын шығарды, ол шиыршықтардың ресми басылымы болды. Өліміне дейін, 1971 жылы Иерусалимде редакторлық қызметін жалғастырды.

Археология

Ол бірнеше қазба жұмыстарында жұмыс істеген болатын. 1947 жылы Иорданияның көнеліктер басқармасының директоры Джеральд Ланкестер Хардинг оны Өлі теңізге жақын үңгірде табылған бірнеше шиыршықтарды зерттеу үшін хабарласты. Ол сол кезде төрт жылдан бері Еколь Библик мектебінің директоры қызметін атқарып келген еді. Кейіннен бұл үңгір Құмран номенклатурасында 1-ші үңгір деп аталды, ол Өлі теңіз шиыршықтары деп белгілі болған мәтіндерді тапқан алғашқы үңгір еді. Құмран қираған жерлерін қазудың бес маусымдығының біріншісі 1951 жылдың желтоқсан айында басталды. Құмранды қазудан басқа, де Во 1952 жылы Ланкестер Хардингпен бірге Уади Мураббаатта, ал 1958 жылы Құмраннан оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жердегі Эйн Фешхада жұмыс істеді, сонымен қатар 1946 жылдан 1960 жылға дейін Телл-эль-Фарахқа (солтүстікке) үнемі қайтып тұрды. Де Во Құмран мен оның айналасында жұмыс істеген кезде тағы да көптеген шиыршықтар табылды, және осы жаңалықтар еврей тілінің жас ғалымдарының шағын тобын олармен жұмыс істеуге итермеледі. Олардың кейбіреулері өздеріне берілген шиыршықтармен ондаған жылдар бойы айналысты, соның ішінде Йозеф Милик, Джон Марко Аллегро және Джон Стругнелл болды. 1961 жылдан 1963 жылға дейін ол Кэтлин Кенионмен бірге Иерусалимдегі қазба жұмыстарында жұмыс істеді. Де Во әлемнің қызығушылығына қарамастан, Құмрандағы жұмысы бойынша толық археологиялық есеп жариялаудан бас тартты, бірақ ол көптеген жазбаларды қалдырды, оларды Жан Батист Хамберт 1994, 2003 және 2016 жылдары жинақтап жариялады.

Жазбалар

Редактор қызметін атқарган кезде "Revue Biblique" журналына көптеген мақалалар жазған, сондай-ақ "Кембридж ежелгі тарихының" бірінші томындағы екі тараудың авторы болған ("Неолит және халколит кезеңдеріндегі Палестина" және "Ерте қола дәуіріндегі Палестина") де Во есімді ғалым келесі екі еңбегімен әйгілі.

Археология мен Өлі теңіздегі шиыршықтар

1959 жылы ол Британ академиясында Швейх лекцияларын оқыды, онда Құмран археологиялық ескерткішінің талдауын ұсынды. Оның қорытындылары мынадай болды: 1) Құмран жері темір дәуірінде ерте пайдаланылғаннан бөлек, шамамен б.з.д. 135 жылдан б.з. 73 жылдан кейін белгілі бір уақытқа дейін қоныстанған. Бұл үш жеке кезеңді білдірді: б.з.д. 31 жылғы жер сілкінісіне дейінгі I кезең, б.з. 4 жылы Архелай билік құрғаннан бастап б.з. 68 жылы еврей соғысының басында римдіктердің шабуылына дейінгі II кезең және ғасыр соңына дейінгі белгілі бір уақытқа дейін римдік әскери оккупациясы болған III кезең. 2) Жақын жердегі шиыршықтар Құмран қонысымен байланысты болды, себебі екеуінде де ұқсас заттар кездесті. 3) Бұл жерде эссенейлер деп белгілі яһуди сектасы тұрған және шиыршықтардың мазмұны көбінесе ежелгі яһуди тарихшысы Иосиф Флавийдің эссенейлер туралы жазғандарымен сәйкес келеді. Бұл лекциялар «Археология және Өлі теңіз шиыршықтары» деген атпен жарияланды.

Сын

Майкл Байгент пен Ричард Ли «Өлі теңіздің орамдары туралы алдау» еңбегінде де Воны қатты сынға алып, оны «жантүршікті, тар көзқарасты, предубежденді және өшпенді», антисемит және фашизмге көзқарасы жақын адам деп сипаттады. «Өлі теңіздің орамдары туралы алдау» кітабы өз кезегінде ғалымдар тарапынан негізінен «қателер мен дұрыс емес мәлімдемелер» жиынтығы деп айыпталды. Жан Батист Хамберт де Воның қазбаларын түсіндіруге арналған екі кітапты 2003 және 2016 жылдары жариялады.