Кіріспе

Агенттің түрі

Фактор – тауарды комиссия бойынша қабылдап, сататын саудагердің түрі, бұл операция фактораж деп аталады. Фактор – өз атынан қызмет ететін және тапсырыс берушісін жарияламайтын коммерциялық сенімділікпен айналысатын бизнес. Фактор комиссиялық саудагерден айырмашылығы – фактор тауарды (немесе тауарды көрсететін құжаттарды, мысалы, коносамент) комиссия негізінде қабылдайды, ал комиссиялық саудагер өзінде жоқ тауарларды үлгілер бойынша сатады. Қазіргі заманғы факторлық бизнестің көп бөлігі тоқыма саласында, бірақ факторлар аяқ киім, жиһаз, аппараттық тауарлар және басқа да салаларда да кеңінен қолданылады. Факторлардың жұмыс істейтін сауда салаларының саны артты. Ұлыбританияда көптеген факторлар 1889 жылғы Факторлар заңына сәйкес меркантильді агенттердің анықтамасына жатады және осыған байланысты олардың өкілеттіктері бар. Фактордың тапсырыс бойынша алынған тауарларға иелік құқығы бар, ол фактордың қызметінен туындаған тапсырыс берушіге қатысты кез келген талаптарды қамтиды. Қарыз факторы, ол жеке тұлға немесе фирма (факторинг компаниясы) болсын, қысқа мерзімді несиелер үшін кепілдік ретінде есептік берешектерді (алуға берілген шоттарды) қабылдайды; бұл факторинг деп аталады. Бұл термин латын тіліндегі "істеуші, жасаушы" деген мағынаны білдіретін "facit" сөзінен шыққан. Тарихи тұрғыдан алғанда, факторлар фабрика деп аталатын сауда бекетінде орналасқан.

Тарих

20 ғасырдан бұрын факторлар – негізгі қызметтері сенімді сақталған тауарларды қоймаға қабылдау және сату, түскен табыс бойынша тапсырыс берушілерге есеп беру, сатып алушыларға несие беруге кепілдік беру, және кейде тауар сатылуы алдында тапсырыс берушілерге ақшалай көмек көрсету болған сауда делдалдары еді. Олардың қызметтері ерекше түрде шетелдік саудада бағалы болды, және факторлар отарлық зерттеулер мен дамудың маңызды кезеңінде ірі тұлғаларға айналды.

Сауда факторлары

Салыстырмалы түрде ірі сауда компанияларында бірнеше фактор дәрежелерін қамтитын иерархия болуы мүмкін. Британдық Шығыс Үндістан компаниясының иерархиясында "факторлар" "хатшылар" (кіші кеңсе қызметкерлері) мен "кіші саудагерлер" арасында орналастырылды. Солтүстік Америкада 1821 жылы Солтүстік-Батыс компаниясымен біріккеннен кейін қайта құрылған Гудзон шығанағы компаниясы бас саудагер және бас фактор шендерін қамтитын офицерлерге тапсырыс берді. Олардың барлығы компанияның монополиялық жылдарындағы пайдадан үлес алды. ХБК-ны басқару ережелерінде 25 бас фактор және 28 бас саудагер қарастырылған. Бас факторлар көбінесе жоғары әкімшілік лауазымдарды атқарды. Голланд және Британдық Шығыс Үндістан компаниялары Азияның көптеген аймақтарындағы сауда посттарында факторларды орналастырды. Алайда, 18-шы және 19-шы ғасырларда Қытай мен Жапония үкіметтері еуропалық саудагерлерді шағын, белгілі бір аумақтармен шектеді: Голланд фабрикасына Жапониямен сауда ашылғанға дейін Нагасаки маңындағы Деджима аралында жұмыс істеуге рұқсат берілді; ал Қытайда британдықтар Кантонның Он үш фабрикасы және Шамиан аралымен шектелді.

Соттық фактор

Шотландия заңдарында сот факторы – Сот сессиясының мүлікті басқару үшін тағайындайтын сенім білдірілген тұлға, ол қамқоршылыққа алынған (оқушы деп аталады) үшін, қамқор (тәрбиеші деп аталады) тағайындалғанға дейін (factor loco tutoris), әрекетке қабілетсіз адам үшін немесе жұмыс істей алмайтын серіктестік үшін тағайындалады.

Ерекше факторлар

Александр Грант Даллас (1816 жылдың 25 шілдесі – 1882 жылдың 3 қаңтары) – Гудзон шығанағы компаниясының Роки тауларының батысындағы аймағының бас директоры және Солтүстік Америкадағы Руперт жерінің губернаторы, қазір АҚШ және Канада мемлекеттерінің аумағында орналасқан.