Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африкалық америкалық кәсіпкер және аболиционист (1804–1876)
African American businessman and abolitionist (1804 1876)
Уильям Уиппер (22 ақпан 1804 – 9 наурыз 1876) – Америка Құрама Штаттарындағы кәсіпкер және аболиционист. Уиппер, афроамерикалық, зорлықсызлықты жақтады және Американың моральдық реформа қоғамын бірлесіп құрды, ол ертедегі афроамерикалық аболиционисттік ұйым болды. Ол АҚШ-тағы алғашқы қара нәсілді әдеби қоғамдардың бірі – «Оқу залы қоғамын» құруға көмектесті, оның конституциясында мақсаты «Филадельфия маңындағы түрлі терілі адамдардың рухани дамуы» екені көрсетілген. Уильям Уиппер 19 ғасырдың ортасында солтүстік қара нәсілділердің қол жеткізген табысын көрсетеді.
William Whipper (February 22, 1804 – March 9, 1876) was a businessman and abolitionist in the United States. Whipper, an African American, advocated nonviolence and co founded the American Moral Reform Society, an early African American abolitionist organization. He helped found one of the first black literary societies in the U. S known as the Reading Room Society whose constitution stated that its aim was the "mental improvement of the people of color in the neighborhood of Philadelphia." William Whipper epitomized the prosperity that Northern Blacks were able to attain in the mid 19th century.
Ерте өмір
1804 жылғы 22 ақпанда Пенсильвания штатының Ланкастер округіндегі Дрюмор елді мекенінде, құл болған африкалық-американдық үй қызметшісі мен оның ақ иесінің отбасында дүниеге келді. Уильямның Альфред, Бенджамин, Ханна (Стивен Пурнеллдің әйелі) және Мэри Энн (Джеймс Бернс Холленсуорттың әйелі) атты туыстары болған. 1820 жылдары Филадельфияға көшкеннен кейін, ол кәсіптік қызметке белсенді түрде кірісті. 1834 жылы ол ақысыз еңбек пен тыйым салу азық-түлік дүкенін ашты. Оның тыйым салу қозғалысын қолдауының себебі, ішімдіктің Африкаға тигізетін зиянды әсері және алкогольдің тұтылуының африкалықтардың өз халқын құлдыққа сатуына себеп болатынына сенгені болды. Уиппер тыйым салу қозғалысын қолдағаннан кейін, құлдыққа қарсы қозғалысқа да белсенді қатыса бастады.
Born February 22, 1804, in Drumore Township, Lancaster County, Pennsylvania, to an enslaved African American house servant and her white owner. William had siblings, Alfred, Benjamin, Hannah (wife of Stephen Purnell), and Mary Ann (wife of James Burns Hollensworth). After moving to Philadelphia in the 1820s, he began focusing on business pursuits. In 1834 he opened a free labor and temperance grocery store. His support of the temperance movement was motivated by liquor's destructive effect on Africa and the belief that alcohol consumption was a contributing factor for Africans selling their own people into slavery. In conjunction with his support for the temperance movement, Whipper began actively participating in the antislavery movement.
Іскерлік мансап
1835 жылы Уиппер өзінің қара кәсіпкер әріптесі Стивен Смитпен бірге Пенсильвания штатындағы Колумбия қаласына көшіп келді. Екеуі штаттың ең ірі ағаш кесу және сату орындарының бірін құрды және солтүстіктегі бостандықтың артықшылықтарын көрсететін мол байлық жинады. Уиппер жаңа табысын моральдық реформалар мен құлдықты жою жолындағы жеке күресін күшейтуге жұмсады. Ол құлдыққа қарсы қозғалысқа қаржылай көмек көрсетіп, қашқан құлдардың солтүстікке қашуына көмектесті. Сонымен қатар, ол Фредерик Дуглас, Чарльз Бурли Пурвис, Миффлин Вистар Гиббс және Изаия Уир сияқты тұлғаларды қамтитын Филадельфиядағы «Филоматиан» әдеби қоғамының мүшесі болды. Оның қарындасы Мэри Энн Джеймс Холленсуортқа тұрмысқа шығып, Канаданың Онтарио провинциясындағы Дрезден қаласына қоныстанды, ол Жер асты жолының соңғы бекеттерінің бірі болатын. Мэри Энн мен Джеймс Уильям Уиппердің Дрездендегі инвестицияларын басқарды. Уильям Уиппер Жер асты жолының маңызды станциясын басқарды және әсіресе Вирджиния және Мэрилендтен келген құлдарға пана берді, оларды өзінің теміржол вагондарының көмегімен де тасыды.
In 1835 Whipper relocated to Columbia, Pennsylvania, with fellow black entrepreneur Stephen Smith. The pair created one of the state's premier lumberyards and accrued substantial wealth demonstrating the benefits of northern freedom. Whipper used his newfound wealth to further his personal fight for moral reform and abolition. He utilized his assets to the benefit of the antislavery movement by helping runaway slaves escape to the north. He was also involved in the Philomathean Institute of Philadelphia, a literary organization which included Frederick Douglass, Charles Burleigh Purvis, Mifflin Wistar Gibbs, and Izaiah Weir. His sister Mary Ann married James Hollensworth and settled in Dresden, Ontario, Canada, a final destination on the Underground Railroad. Mary Ann and James were the overseers of William Whipper's investments in Dresden. William Whipper operated a major Underground Railroad station and provided shelter for slaves primarily from Virginia and Maryland, moving them in part in the railroad cars he owned.
Идеология және құлдықты жою және құлдыққа қарсы қозғалысқа үлес қосу
Уиппердің құлдыққа қарсы идеологиясы ерекше және күрделі болды. Оның негізгі қағияларының бірі – моральдық реформа. Моральдық реформа – құлдықтан азат ету қозғалысының «қаралардың жаман мінез-құлқын тежеп, оларға моральдық принциптерді сіңіру» идеясы. Бастапқыда Уиппер ақ нәсілділердің қара американдықтарға деген көзқарасы тек тері түсіне ғана емес, қаралардың әлеуметтік жағдайына байланысты деп есептеді. Олардың жағдайын жақсарту үшін Уиппер «қаралардың ақыл-ойы, экономикалық және моральдық жағдайларын жетілдіруі керек» деп талап етті. Осындай жетістіктерге қол жеткізу арқылы қаралар ақ нәсілділердің өмір сүру стандартына бейімделіп, қоғамда қабылдану мүмкіндігі арта түсер еді. Уиппердің идеологиясының тағы бір маңызды құралы – зорлықсыздық пен рационалды көндіру идеясы. 24 жасында Уиппер өзінің «Шабуылға зорлықсыз қарсы тұру туралы үндеу» атты танымал эссесін жариялады. Бұл үндеуде бейбіт саяси өзгерістерге қол жеткізу үшін зорлықсыз моральдық тұрғыдан дұрыс әдістер қажеттігі айтылды. Бұл үндеу кейінірек азаматтық құқықтар қозғалысында қолданылған зорлықсыз стратегиялардың алға күшін жоғалтқан нұсқасы саналды. Уиппер моральдық реформа идеясына деген адалдығын Америкалық моральдық реформа қоғамын құру арқылы көрсетті. 1835 жылы Филадельфияда ол «Бос адамдардың жағдайын жақсарту» жөніндегі жылдық конвенцияға қатысты. Ол делегаттарды «түсті» деген сөзді пайдалануды тоқтату туралы қаулыны қабылдауға шақырды. Оның табандылығының арқасында делегаттар нәсілдік шектеулерсіз қоғам құруға келісті. Осы конвенция нәтижесінде Америкалық моральдық реформа қоғамы құрылды, ал Уиппер оның негізін қалаушысы ретінде құрметке ие болды. Америкалық моральдық реформа қоғамы қаралардың білімін арттыру, қара баспасөз құру және қаралардың тарихын басып шығару сияқты жалпы мақсаттарды ілгерілетуге тырысты. Уиппер, Альфред Нигер және Август Прайс бірлесіп Америкалық моральдық реформа қоғамының мақсатын жұртшылыққа түсіндіретін үндеуді жазып, жеткізуге сайланды. Олар «біздің моральдық бұзылыстарымыз нәсілдік дискриминацияны тудырады және моральдық реформа қара американдықтардың жағдайын жақсартудың ең тиімді жолы болып табылады» деп мәлімдеді. Сондай-ақ, үндеуде реформалық қоғамның қызметінде «ұлттық айырмашылықтарды, тері түсінің өзгешеліктерін, географиялық шекараларды және аймақтық бөліністерді» жою қажеттігі айтылды. 1850-ші жылдардың соңы мен 1860-шы жылдардың басында Уиппер Джордж ДеБаптистпен бірге «Т. Уитни» атты бу кемесін сатып алды, ол Огайо штатының Сандуски қаласы, Мичиган штатының Детройт қаласы және Онтарио штатының Амхерстбург қаласы арасында ағаш және қашқан құлдарды тасымалдады. Кемені ішінара Сэмюэл С. Уотсон басқарды.
Whipper's antislavery ideology was unique and complex. One of his main tenets rested in moral reform. Moral reform refers to the idea that the abolitionist movement "served as a check on the evil dispositions of blacks and inculcated moral principles. Initially Whipper believed that white prejudice against Black Americans stemmed from the condition in which blacks found themselves, not just the color of their skin. In order to overcome their condition, Whipper stipulated that "blacks had to improve their mental, economic, and moral situations." By making such improvements, blacks would seemingly conform to white standards of living, making social acceptance more attainable. Another key component of Whipper's ideology was rooted in idea of nonviolence and rational persuasion. At the age of 24, Whipper published his famous essay "An Address on Non Resistance to Offensive Aggression". This address suggested that nonviolent means of moral righteousness were necessary to encourage a peaceful political movement towards change. This address has been a considered a precursor to what would become some of the same nonviolent strategies followed during later civil rights movements. Whipper demonstrated his dedication to the notion of moral reform via the creation of the American Moral Reform Society. In Philadelphia in 1835, he attended the annual convention of the Improvement of Free People of Color. He urged delegates to adopt a resolution, which ended the usage of the word "colored". Because of his persistence, the delegates decided to organize a society that would have no racial boundaries. The convention gave birth to the American Moral Reform Society, and gave Whipper credit as a founding father. The American Moral Reform Society attempted to promote general aims such as educating blacks, establishing a black press, and printing histories of the blacks. Whipper, along with Alfred Niger and Augustus Price, was elected to draft and deliver an address to the American Moral Reform Society that explained the purpose of the organization to the general public. The men declared that "'the depravity of our morals' provoked racial prejudice and claimed that moral reform offered the best means for improving the conditions of black Americans." The speech also called for "the elimination of 'national distinctions, complexional variations, geographical lines, and sectional bounds' in the reform society's conduct. In the late 1850s and early 1860s, Whipper worked with George DeBaptiste to purchase a steamboat, the T. Whitney, which shipped lumber and escaping slaves between Sandusky, Ohio, Detroit, Michigan, and Amherstburg, Ontario. The ship was managed in part by Samuel C. Watson.
Отбасы
Уильям Уиппер өзінің бизнес-серіктесі Стивен Смиттың қарындасы Харриет Смитке (1818–1906) Пенсильвания штатының Колумбия қаласында үйленді. 1837 жылы қызы Харриет дүниеге келді, бірақ оның ересек болмай қайтыс болғаны көрінеді. Ол немере інісі Джеймс Уиппер Пурнеллді өзінің ұлы ретінде тәрбиеледі. Ол оған ағаш өңдеу ісімен қатар, Жер асты жолының (Underground Railroad) ішкі құрылымын үйретті. Пурнелл Онтариодағы Чатемде ағаш саудагері болды және Африкаға оралу экспедициясын жоспарлаған Мартин Р. Деланидің хатшысы қызметін атқарды. Уильям Уиппер Пурнелл Иллинойс штатының Чикаго қаласынан шыққан Теодора Лиге үйленді, ол тігінші, кәсіпкер және Азамат соғысынан бұрын белгілі азаттық қорғаушы Джон Джонстың немересі болды. Олардың Ли Джулиан Пурнелл (1896–1983) есімді ұлы болды, ол Массачусетс технология институтын бітірген алғашқы афроамерикандықтардың бірі болды және электр инженериясы саласында диплом алды. Кейіннен ол Вашингтон қаласында сәтті инженерлік тәжірибе жүргізіп, 20 жыл бойы Говард университетінің инженерлік факультетінің деканы болды. Оның ұлы Ли Джулиан Пурнелл кіші электрик және құрылыс мердігері болды, ол 1983 жылы DC метросының Forest Glen станциясында лифт шахтасынан 100 фут биіктіктен құлап, аман қалды. Африкалық-американдық педагог, жазушы және қоғам қайырманы Фрэнсис Роллин Уиппер Уиппердің немере інісі, адвокат Уильям Джеймс Уипперге үйленді. Актер Ли Уиппер оның ұлы болды.
William Whipper married the sister of his business partner Stephen Smith, Harriet Smith (1818–1906) of Columbia, Pennsylvania. A daughter, Harriet, was born in 1837, and appears to have died before adulthood. He raised a nephew, James Whipper Purnell, as his son. He taught him the lumber business as well as the inner workings of the Underground Railroad. Purnell became a lumber merchant in Chatham, Ontario, and was also secretary to Martin R. Delany while he was planning his back to African expedition. William Whipper Purnell married Theodora Lee of Chicago, Illinois, granddaughter of John Jones, a tailor, businessman and, before the Civil War, a well known abolitionist. They had one son, Lee Julian Purnell (1896–1983), who was one of the first African Americans to graduate from the Massachusetts Institute of Technology; he took a degree in electrical engineering. He later had a successful engineering practice in Washington, D. C. and was the dean of the engineering department at Howard University for 20 years. His son Lee Julian Purnell, Jr. was an electrician and building contractor who, in 1983, survived a 100 foot fall down an elevator shaft at the Forest Glen Station of the D. C. Metro. African American educator, author and activist Frances Rollin Whipper was married to Whipper's nephew, attorney William James Whipper. Actor Leigh Whipper was her son.