Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Негізінен жабайы күйде өмір сүретін, бірақ адамдармен белгілі бір байланысы мен тәжірибесі бар жануар. Жартылай жабайы жануар негізінен жабайы күйде өмір сүреді, бірақ адамдармен кейбір байланыста болады және олардан тәжірибе алады. Бұл оның үйретілген күйде туып, кейін жабайы жағдайға оралғандығынан болуы мүмкін, немесе жабайы жағдайда өскен, бірақ тамақтандыру, медициналық көмек көрсету сияқты амалдар арқылы адамдарға деген сенімділігі артып, жайлы қарым-қатынас орнатқан жануар болуы мүмкін.
Animal that lives predominantly in a feral state but has some contact and experience with humans
A semi feral animal lives predominantly in a feral state but has some contact and experience with humans. This may be because it was born in a domesticated state and then reverted to life in wild conditions, or it may be an animal that grew up in essentially wild conditions but has developed a comfort level with humans through feeding, receiving medical care, or similar contacts.
Жартылай жабайы жануарлар түрлері
Жартылай жабайы немесе қаңғыбас мысықтар адамдармен жақын арада өмір сүреді, адамдар олардың болуына үйренген, бірақ олардың иесі жоқ; олар тұрақты тамақ көзі жоқ жабайы мысықтардан өзгеше. Олар көбінесе ешбір мысыққа арналмаған тамақ қалдырылатын жерлерде тамақтануы мүмкін, ал пана табу олар үшін "кездейсоқ" болады, мысалы, шаруашылық ғимараттарында, кейде тіпті адамдардың ықыласымен. Осы мысықтарға төзімділік танытудың және тіпті оларды бағудың себебі көбінесе олардың зиянкестерді қырып салуы немесе мысықтарға деген жай ғана жақсы сезім болуы мүмкін. Мысықтардың жартылай иелігі көбінесе мысықтардың популяциясының артуына және олардың шамадан тыс көбеюіне себеп болады, себебі адамдар мысықтарды тамақтандырады, бірақ оларды тоқтатпайды. Кейбір зерттеулер бұл жабайы жануарлар түрлеріне, әсіресе құстарға зиян келтіруі мүмкін екенін көрсетеді, тіпті үйретілген мысықтардың қанатындағы көптеген құс түрлерінің жойылуына себеп болған, бірақ бұл мәселе ғылыми әдебиетте даулы. Жылқы тұқымдарының ішінде француз Камаргы жылқысы бір кезде жабайы түр деп есептелген, бірақ адамдармен байланыс күшейген сайын ол жартылай жабайыға айналды. Бұл жылқылар әлі де топтап өсіп, жазықтарда еш кедергісіз жайылып жүреді, бірақ шаруалар (қауқасушылар, "Камарг ковбойлары" және манадиерлер, "шаруалар") оларды жаңа туған тайыншаларды тексеру үшін жиі ұстайды. Қолға түскен кезде, әдетте, берік аяқты және сенімді деп есептелетін Камарг жылқысы көбінесе мал бағу үшін қолданылады. Иберия, Эксмур, Нью-Форест, Фелл понилері және Дартмур понилері сияқты көбінесе еркін жайылатын жылқылардың басқа түрлерінің иелері бар, бұл оларды американдық Мустанг немесе австралиялық Брамби сияқты нағыз жабайы жылқылардан ерекшелендіреді. Еркін жайылатын иттер арасында (көбінесе "құқықсыз иттер" деп аталады) өлім-жітім көрсеткіші жоғары, тіпті адамдар қолдаған иттердің арасында да; құқықсыз иттердің саны көбінесе үй иттері есебінен толықтырылады. Батыс әлеміндегі тасталған көптеген иттер баспаналарға апарылады, бірақ Солтүстік Американың кейбір тығыз орналасқан қалалық аймақтарында және Оңтүстік Еуропаның ауылдық жерлерінде, әсіресе Италияда тасталған иттер жабайы немесе жартылай жабайы болып қалады. Адамдардан тамақтандырудың үлкен бөлігін алатын кейбір жартылай жабайы иттер аң аулауға күш жұмсауға мүмкіндік алады; көптеген иттер адамның көмегінсіз сәтті аң аулауға қабілетсіз. Жарым жабайы иттер үй иттеріне қарағанда ауру жұқтыру ықтималдығы жоғары. Жергілікті мәдени көзқарастар адамдардың құқықсыз иттермен қарым-қатынасын әртүрлі етеді. Көптеген құс түрлері жартылай жабайы болуы мүмкін, соның ішінде үнсіз аққулар, маллардтар және варвар көгершіндері. Бәлкім, ең танымал жартылай жабайы құс - көгершін, оны адамдар 3000 жылдан бері үйлеріне тартады. Көгершіндерді өсіру қиын, олар моногамды, ұя салуға қабілетсіз және ұшу үшін үлкен кеңістік қажет етеді, сондықтан оларды тұзаққа түсірудің жартылай жабайы әдісі қазіргі уақытта ең тиімді. Египеттен Батыс Африкаға дейін жартылай жабайы көгершіндерді тарту үшін үлкен ғимараттар салынды, кейбіреулерінде 1000-ға дейін көгершін орналасады. Багот ешкілері Англияның Стаффордширдегі Блитфилд Холл қаласында 14 ғасырда әкелінгеннен бері жартылай жабайы түрде өмір сүреді. Бұқалар тасталған кезде жабайыға айналуы мүмкін; Солтүстік Австралияда олар толыққанды үйретілмегеніне қарамастан сойылу үшін өсіріледі. Жарым жабайы Corriente ірі қарасы 20 ғасырда нашар сапалы еті үшін қырылып, қазір көбінесе родеода қолданылады. Жарым жабайы қойлар бүкіл Еуропа бойынша кездеседі.
Semi feral or stray cats live in proximity to humans who may be accustomed to their presence but have no owner; they are distinct from feral cats, which have no regular food source. They are usually regularly fed in locations where food is left for no one cat in particular, and they find shelter "accidentally", such as in farm buildings, and sometimes deliberately from humans. A common reason to tolerate and even nourish these cats is so they kill vermin, or because of a general favorable feeling toward cats. Usually semi ownership of cats contributes to cat overpopulation and excessive breeding when people nourish but not neuter the cats. Some studies claim this can be disastrous for wild animal species, especially birds and a great number of bird species have become extinct because of domesticated cats which were not kept inside, although this is disputed in the scientific literature. Of horse breeds, the French Camargue was once thought of as a wild species, though increased contact with humans has made it semi feral. These horses still breed in herds and graze throughout plains unhindered, though ranchers (known as gardians, "Camargue cowboys", and manadiers, "ranchers") regularly round them up to check on newborn foals. If captured, Camargue horses, generally steady footed and considered reliable, are usually used to herd cattle. Other types of mostly free ranging horses, such as those in Iberia and the Exmoor, New Forest, Fell pony and Dartmoor ponies, have owners which distinguishes them from truly feral horses, such as the American Mustang or Australian Brumby. A high mortality rate exists among free ranging dogs (often called "strays"), even those supported by humans; the stray dog population is often replenished by domestic dogs. Most abandoned dogs in the Western world are taken to shelters, except in some dense North American urban centers and rural Southern Europe, particularly Italy, where abandoned dogs become feral or semi feral. Some semi feral dogs that receive a substantial portion of their diet from humans can afford to exert energy hunting prey; many dogs are unsuccessful hunters without human support. Semi feral dogs are more likely to transmit disease than their domestic counterparts. Local cultural attitudes make how humans interact with stray dogs quite variable. Many types of birds can be semi feral, including mute swans, mallards, and barbary doves. Perhaps the best known semi feral bird is the pigeon, which people have been known to attract to their households for some 3,000 years. It is difficult to raise pigeons—they are monogamous, altricial, and require large spaces for flight—so a semi feral method of trapping is presently the most efficient. From Egypt to West Africa large buildings have been constructed for the purpose of attracting semi feral pigeons, some holding up to 1,000. Bagot goats live semi ferally in Blithfield Hall in Staffordshire, England, where they were introduced in the 14th century. Buffalo can become feral when abandoned; in northern Australia, they are raised for slaughter despite not being fully domesticated. The semi feral Corriente cattle were killed for poor quality beef in the 20th century and are now often used in rodeo. Semi feral sheep have existed throughout Europe.