Кіріспе

Доджболдың Гага (әдеби мағынасы - "тигізу-тигізу") (сондай-ақ: га-га, гага доп, немесе га-га доп) – доджболдың гага "аренасында" ойналатын түрі. Ойынды қашу, соққы беру, жүгіру және секіру әрекеттері үйлеседі, мақсаты – соңғы қалып тұрған ойыншы болу. Ойыншылар бір-біріне қолдарымен допты тигізеді, егер доп тізеден төмен немесе тізеге дейін тисе, ойыншы шығарылады. Ойынды жеке ойыншылар тобы, командалармен, немесе жеке кездесулер түрінде ойнауға болады. Ережелер, доп түрлері, аренаның беті және көлемі әртүрлі жайларда әртүрлі болуы мүмкін.

Ойын процесі

Гага ойыны үлкен қоршалған алаңда (әдетте сегізбұрыш немесе алтыбұрыш пішіндес) өтеді. Гага алаңы әдетте тегіс қабырғалардан тұрады, олардың үстінде тегіс топырақ, шөп, құм немесе резеңке жабын болады. Гага добының мөлшері мен пішіні әртүрлі болуы мүмкін, көбінесе көбікті доджболдан резеңке кикболға дейін. Кейбір ойындарда, қажетті жабдық болмаса, доп шар пішіндес болмауы да мүмкін. Ойын бір ойыншының немесе төрешінің гага добын ауаға лақтыруымен басталады; ойыншылардың арқасы немесе қолы қабырғаға тиеп, алғашқы үш секірісте "Га" деп айқайлайды. Үш секірістен кейін доп ойынға қосылады, содан кейін ойыншылар қабырғадан шығып, алаңда допты бір-біріне соға алады. Доптан соққы алған немесе ережені бұзған ойыншы ойыннан шығарылады және алаңды тастап кетуі керек. Ойыншылар допты қатарынан екі рет соғуға құқықсыз, ал допты алаңнан шығарып жіберген ойыншы ойыннан шығарылады. Егер доп ауада ұшқанда ұсталса, соңғы соққан ойыншы ойыннан шығарылады.

Жалпы ережелер

Ойыншы допты қолдарымен соғуға болады, бірақ допты алып, оны ойыншыға лақтыруға рұқсат етілмейді. Кейбір нұсқаларда допты ауаға шығарып жіберу үшін, допты соққанда саусақтарды иіп немесе бүгіп алуға тыйым салынады. Кейбір ойындарда кішкентай балаларды жарақаттанудан сақтау және допты төмен және алаң ішінде ұстап, оны жақсырақ бақылау үшін тек ашық қолмен соғуға ғана рұқсат беріледі. Ойыншының тізелері немесе аяғының төменгі бөлігі қорғану мақсатымен жерге тимеуі керек. Бұл көбінесе "қорғанышқа жиыру" деп аталады. Егер ойыншы тізесімен немесе аяғымен қателікпен жерге тиіп кетсе, ешқандай жаза тағайындалмайды. Дегенмен, ойыншылар көбінесе мұндай қателік жасаған ойыншыны нысанаға алады, осылайша одан әрі қорғанышқа жиырудан аулақ болуға тырысады.

Ойынның шығу тегі

Гаганың пайда болу тарихы 20-шы ғасырдың ортасында алғаш рет көрінгеннен бері көпке дейін құпия болып келді, алайда басым теория бойынша ол Израильде ойлап табылып, әлемнің басқа елдеріне, көбінесе жазғы лагерьлерде балалар ойнайтын ойын ретінде таралған.

Австралия

Байқаулық гага 1980 жылдары Батыс Австралиядағы Перт қаласында Австралия еврей қауымдастықтарында кең таралған, көбінесе Израильдің мадрихы (кеңесшілері) Австралияға келуі немесе австралиялық мадрихтар Израильден оралуы арқылы. Бұл туралы айтылатын көптеген әңгімелер әлі де расталмағанмен, ойын жанкүйерлері Австралияны гага қауымдастығының ерекше белсенді болған елі деп жиі айтады.

Солтүстік Америка

Гага көбінесе Израильдік кеңесшілер арқылы АҚШ-қа әкелінген, олар еврей жазғы лагерьлерінде жұмыс істеген. 1950-ші жылдардың басында солтүстік-шығыс аймағына келгеннен кейін, келесі онжылдықтарда бүкіл елге тарады. Гага 2011 жылы Нью-Йоркте «Гага орталығын» ашу арқылы АҚШ-тағы кеңеюін Манхэттенге дейін жеткізді, бұл спортқа арналған алғашқы арнайы орын болды.

Планшет журналын зерттеу

2016 және 2017 жылдары Tablet журналының тілшісі Стивен Сильвер гаганың пайда болу тарихы туралы екі бөлімнен тұратын зерттеу мақала жазды, соңғы 60 жылда тараған түрлі теориялар мен әңгімелерді қарастырып, талдады. "Баршаның сүйікті жазғы лагерь ойыны – гаганың сыры ашылды ма?" деген тақырыптағы екінші мақаласында Сильвер Мэриленд штатының Балтимор қаласының 61 жастағы тұрғыны Стив Стейнбергпен сұхбаттасты. Стейнберг 1975 жылы Балтимор аймағындағы еврей қауымдық орталығының – Миллдейл лагерінде алты жастағы балаларға лагерь кеңесшісі болып жұмыс істеген кезде гага ойынын өнертапқанмын деп мәлімдеді. "[Стейнберг] ойынды дәл сол себеппен бастағанын айтады, қаншама жазғы лагерьде бүгінге дейін ойналып келеді, - деп жазды Сильвер, - жаңбырлы күндері лагерь балаларын бос уақыттан тиімді пайдалану үшін". Ойынның аты "тигізу, тигізу" деген мағына беретін иврит сөзінен шыққан деген теорияға қарсы, Стейнберг Сильверге лагерь балаларына ашуланып, "сіздердің бәрі нәрестелерге ұқсайсыздар" дегенін, ал балалар "гу-гу, га-га" деп жауап бергенін түсіндірді. Стейнберг ойынның лагерь балалары арасында өте танымал болғанын және атын "га-га" деп қысқартқанын айтты, осылайша ол басылған іс-шаралар кестесіне сыйып отырды. Стейнбергтің оқиғасы ел бойынша көптеген журналдарда, басылымдарда және блогтарда қайта жарияланды.

Танымал мәдениетте

Бобтың Бургерлерінің 8-ші маусымындағы "Y Tu Ga Ga Tambien" атты эпизодында, Вагстаф мектебінің оқушылары кеңесші Фронд мырза осы ойынды таныстырғаннан кейін гагаға әуес болады. Ойын тез арада үзіліс уақытын жаулап алады, бұл кезде барлығы тек осы ойынды ойнағысы келеді немесе осы ойын туралы сөйлеседі. Дегенмен, Джин бір нәрсенің қызықты да танымал болуы, онымен ғана айналысу керек дегенді білдірмейді, сондай-ақ басқалар оны ұнатпаудан немесе басқаша әрекет етуден қорқуға болмайды деп ойлайды.