Кіріспе

Лагуна Катемако (lang es) – Мексиканың шығыс-орталық бөлігіндегі Катемако қаласының жанында, оңтүстік-орталық Веракрус штатындағы Сьерра-де-Лос-Тухтлас тауларының ортасында орналасқан тұщы сулы көл.

Атауы

Лагуна деген сөз ағылшын тілінде, ал лагуна испан тілінде, көбінесе теңізге жақын орналасқан, саяз, тұзды-тұщы су қоймасын білдіреді. Осылайша, атауына қарамастан, Лагуна де Катемако лагуна емес, шын мәнінде тұщы сулы көл. Мексикада «Лагуна де Катемако» деген атау жиі қолданылады, бірақ ғылыми мақалаларда ағылшын тілінде «Катемако көлі» және испан тілінде «Лаго Катемако» деген дұрыс әрі екіұштылықты болдырмайтын атаулар қолданылады.

Гидрология

Лагуна Катемако мыңжылдықтар бұрын пайда болған, Сан-Мартин-Тукстла жанартауынан лава ағыны оның қазіргі солтүстік жағын жапқанда. Қазір теңіз деңгейінен 340 метр биіктікте орналасқан. Оның орташа тереңдігі 7,6 метр (25 фут), ал ең терең жері 22 метрді құрайды, ол Агалтепек аралы мен Катемако қаласы арасындағы арнада орналасқан. Су айналымы сағат тілімен. Лагуна Рио-Гранде-де-Катемако арқылы су тасып, оның су деңгейі бірнеше бөгеттермен реттеледі, бұл бөгеттер бұрынғы шарлауықтардың орнын басты. Су деңгейінің өзгеруі булану мен су ағынымен ғана түсіндірілмейді. Көріп тұрғандай, лагуна жарықтардың үстінде жатыр, бұл судың сіңіп кетуіне мүмкіндік береді. Рио-Гранде-де-Катемако – Сан-Хуан өзені арқылы Папалоапан өзенінің саласы. Рио-Грандеде орналасқан Эипантла шарлауығы (Salto de Eyipanlta) биіктігі 45 метр, көлден 11 километр төмен ағыста жатыр. Көл полимиктикалық (жылына екі реттен астам араласады), жақсы қамтамасыз етілген оттегімен және көршілес шаруашылықтар мен питомниктерден ағып келген тыңайтқыштардың салдарынан еутрофиялық (артық қоректік заттарға толы). Артық қоректік заттардың болуына байланысты Лагуна Катемако Мексикадағы ең өнімді көлдердің бірі болып табылады, жылдық өнім 1800 тоннаға жетеді. Мыңнан астам тіркелген балықшының күнкөрісін қамтамасыз ету үшін ірі тормен балық аулауға тыйым салынған. Африкадан әкелінген Ореохромис ауреус (тилапияға ұқсас балық), ал Топоте (сарднге ұқсас) және Тегогола (үлкен шырыш) ең көп ұсталатын балық түрлері.

Экология

Миллер мен Коннердің (1997) мәліметінше, Катемако көлінде 14 түр балық кездеседі. Екі түрі – Micropterus salmoides Lacepède және Oreochromis aureus Steindachner көлге әкелінген, ал тағы екі түрі – Vieja fenestrata Günther және Ophisternon aenigmaticum Rosen & Greenwood Мексиканың шығысы мен Орталық Америкада кеңінен таралған. Қалған 10 түрдің бесеуі көлге ғана тән, ал бесеуі көлге ғана тән, әлі сипатталмаған түрлер болуы мүмкін (Miller and Conner 1997, Meyer and Schartl 2003). Көлге ғана тән түрлерге Catemaco characin (Bramocharax caballeroi), Heterandria tuxtlaensis, Catemaco molly (Poecilia catemaconis), Catemaco livebearer (Poeciliopsis catemaco) және Xiphophorus milleri жатады. Көлге ғана тән емес, бірақ жергілікті балық түрлеріне Pseudoxiphophorus bimaculatus және Xiphophorus hellerii кіреді. Биологиялық тұрғыдан алғанда, Эипантла сарқырамасы Папалоапан бассейнінің қалған бөлігін көлден толығымен оқшаулайды. Эндемизмнің жоғары деңгейі Катемако көлінің биогеографиялық жағынан ұзақ уақыт бойы оқшауланғанын көрсетеді, бұл, мүмкін, оның пайда болуынан бастап 2 миллион жылға дейін созылуы мүмкін.

Балық шаруашылығы

Лагуна Катемакодағы артық қоректік заттардың болуына байланысты, ол Мексикадағы ең өнімді көлдердің бірі болып табылады, жылдық өнім 1800 тоннаға жетеді. Мыңнан астам тіркелген балықшының күнкөрісін қамтамасыз ету үшін ірі торларды қолдануға тыйым салынған. Африкадан әкелінген көк тилапия (Oreochromis aureus) – шағалаққа ұқсас балық, ал сардинаға ұқсас Топоте және Тегогола бұршақтары – ең көп кездесетін ау.

Геология

Лагуна Катемаконың бетінің ауданы , эллипстік парабола нысанында және шамамен төртбұрышты, ең үлкен ені мен осі шамамен (10 250 м ені және 12 320 м батыс-солтүстік-шығыс ENE осі) құрайды. Онда су бар. Лагуна Мексикадағы су объектілерінің арасында он сегізінші, көлдер мен лагуналардың арасында жетінші, ал көлдердің арасында үшінші орында тұрады. Климаты ыстық және ылғалды, орташа температурасы 23,4 °C (75 °F). Жауын-шашынның мөлшері маусымға қарай өзгереді, Catemaco қаласында орташа көрсеткіш , ал Coyame қаласында - құрайды. Мексика шығанағынан соғатын желдер Катемако суайдынына Кояме қаласынан солтүстікке қарай орналасқан айналасындағы таулардағы жарық арқылы кіріп, көлді солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай кесіп өтеді және жыл бойы көл үстінде күшті соғады. Ақпаннан қазанға дейін солтүстік-шығыс желдері басым. Қарашадан қаңтарға дейін суық және күшті солтүстік желдері соғады. Бұрын көлдің барлық суайдынын жапқан тропикалық жаңбырлы орман соңғы онжылдықтарда күрт қысқарды. Осының салдарынан шөгінділер мөлшері күрт өсті, бұл судың тазалығына әсер етіп, бақылаусыз қалған жағдайда болашақта көлдің толуына әкелуі мүмкін. Жағалауы бейінді, бірнеше жанартау конустарының қалдықтары бар және оның периметрі шамамен құрайды. Көлдің айналасы жолдармен толығымен айналып өтіледі, тек Тепеяга түбегіндегі көл жағалауындағы жолда ғана үзіліс бар. Көлдің ішінде бірнеше жанартау аралдары орналасқан. Осы аралдардың бірнешеуі Веракрус университетінің зерттеу жобасы аясында жергілікті және импортталған маймылдармен қамтамасыз етілген. Бұл 70-тен астам шағын қайықтың Catemaco қаласынан көлге туристерді еркін жүретін маймылдарды көру үшін тасымалдауына әкелді. Көл Шон Коннеридің "Еңбекші" фильмі сияқты фильмдерге түсірілім алаңы болған.