Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
IV ғасырдың басында Персия шығанағының жағалауына христиандар жеткен. Серт хроникасына сәйкес, Перат д'Майшан епископы Давид 325 жылы Селеукия-Ктесифон кеңесіне қатысып, Үндістанға дейін теңізбен сапар шеккен. Григорий Бар Хебрейус, Хрон. Eccles, 2.10 (т. 3, б. 28) Давидтың бұрын кеңесте болған басқа епископтардың біреуін қызметке тағайындағанын көрсетеді. Төртінші ғасырдың ортасында монах Жүніс Персия шығанағында "қара аралдың жағалауында" монастырь салған делінеді. Шығыс шіркеуінің епископтығы Реишахрда, Парсы шығанағының солтүстігіндегі Харг аралының қарсысында, 424 жылғы Дадишо кеңесінен бұрын құрылған. Шығыс Арабия екі негізгі шіркеулік аймаққа бөлінді: Бет Катрайе (солтүстік-шығыс Арабия) және Бет Мазунайе (оңтүстік-шығыс Арабия). 628 жылы Исламның пайда болуымен Шығыс Арабиядағы христиандық әлсіреген. Дегенмен, христиандық дін аймақта тоғызыншы ғасырдың соңына дейін сақталған. Алайда, христиандық дін бұл аймақта кеңінен тараған кез – төртінші ғасыр. Бұл, көбінесе, 339 жылдан бастап Шапур II билігі кезінде Ирак пен Иранда қудалауға ұшыраған христиандардың келгенімен байланысты. Христиандық діннің ықпалының артуына себеп болған тағы бір фактор – жақсы дамыған інжу саудасынан пайда табуды көздеген христиан саудагерлердің аймаққа қоныс аударуы болды. Көп ұзамай Шығыс Арабияда қыруар христиан қауымы пайда болды. Монах Жүніс Бет Катрайе аймағының оңтүстігіндегі Қара аралдардағы монастырьдің бар екенін айтады, ол 343 және 346 жылдар аралығында Мар Задое есімді монах салған. Сонымен қатар, Серт хроникасында 363-371 жылдар аралығында Кувейт пен Катар арасындағы Рамат аралының тұрғындарын христиан дініне өткізген Абдишо есімді монах туралы айтылады, ол онда монастырь салған. Шіркеулер әдетте мектептер мен денсаулық сақтау сияқты негізгі қызметтерді де ұсынған. Ислам дәстүріне сәйкес, 628 жылы Мұхаммед Шығыс Арабияның билеушісі Мұнзир ибн Сауаға, әл-Ала'а әл-Хадрами есімді мұсылман елшісін жіберіп, оған және оның халқына Исламды қабылдауды сұраған. Көптеген пұтқа табынушылар көп ұзамай Исламды қабылдады. Алайда, яһудилер мен зороастрийлерден құралған монотеистік халық, христиандармен бірге, бірден дін ауысқан жоқ. Керісінше, көптеген адамдар мұсылман емес үшін төленетін джизья салығын төлеуді жөн көрді. Сирия тілінде бұл атау "Катар аймағы" деп аударылады. Оған қазіргі Бахрейн, Тарут аралы, әл-Хатт, әл-Хаса және Катар аймақтары кірді. Біріккен Араб Әмірліктерінің кейбір бөліктері де кірген болуы мүмкін. Шығыс христиандары секта ретінде Византия империясы тарапынан еретиктер деп қудаланған, бірақ Шығыс Арабия империяның бақылауынан тыс болғандықтан, қандай да бір деңгейде қауіпсіздікке ие болды. Олар Фарс митрополитіне бағынышты болды. VII ғасырдың соңында Бет Катрайе Фарс билігіне қарсы көтерілді. Қатрай епископтарын келістіру үшін Гиваргис I 676 жылы Дейринде (Тарут аралы) синод өткізді. VII-VIII ғасырларда Бет Катрайеде маңызды әдеби мәдениет пайда болды. Осы кезеңге Бет Катрайеден шыққан бірнеше белгілі несториан жазушылары жатқызылады, олардың ішінде Ниневиялық Ысқақ, Дадишо Катрайя, Катарлық Габриэль, Габриэль Ария және Катарлық Ахоб. Осы кезеңге қатысты бірқатар археологиялық орындар да табылған. Жазбаларда парсы және семит тілдеріндегі сөздер кездеседі. Олардың кейбіреуі араб тілінде болғанымен, жалпы морфологиясы мен фонетикасы арамей тіліне көбірек ұқсайды. Немец шығыстанушысы Антон Шалл бұл тілді "Оңтүстік-шығыс арамей тілі" деп атады. Бұл ерекше тілдік элементтердің бірігуіне байланысты Бет Катрайе монахтары парсы, сирия және араб тілдеріндегі мәтіндерді аударуда белсенділік танытты. Бет Катрайеден шыққан христиан әл-Нұман III ибн әл-Мундирдің, туған араб тілінде сөйлейтін патшаның парсы тіліне ресми аудармашысы болған делінеді.
Christians reached the shores of the Persian Gulf by the beginning of the fourth century. According to the Chronicle of Seert, Bishop David of Perat d'Maishan was present at the Council of Seleucia Ctesiphon, around 325, and sailed as far as India. Gregory Bar Hebraeus, Chron. Eccles, 2.10 (v. 3, col. 28) indicates that David had earlier ordained one of the other bishops present at the Council. The monk Jonah is said to have established a monastery in the Persian Gulf "on the shores of the black island" in the middle of the fourth century. A Church of the East bishopric was established at Reishahr, nearly opposite Kharg Island in the northern Persian Gulf, before the Council of Dadisho in AD 424. Eastern Arabia was divided into two main ecclesiastical regions: Beth Qatraye (northeastern Arabia) and Beth Mazunaye (southeastern Arabia). Christianity in Eastern Arabia was blunted by the arrival of Islam by 628. Despite this, the practice of Christianity persisted in the region until the late ninth century. However, it was not until the fourth century that Christianity gained popularity in the region. This was, in large part, due to the arrival of Christians who faced persecution in Iraq and Iran under the reign of Shapur II starting in 339. Another factor in the growing influence of Christianity was the migration of Christian traders to the region who were looking to capitalize on the well established pearl trade. A sizable Christian presence in Eastern Arabia soon emerged thereafter. The monk Jonah alludes to the presence of a monastery on the Black Islands, in the southern portion of Beth Qatraye, built between 343 and 346 by a monk named Mar Zadoe. Furthermore, the Chronicle of Seert mentions a monk named 'Abdisho who Christianized the locals of Ramath, an island located between Kuwait and Qatar, and built a monastery there sometime between 363 and 371. Churches also typically provided basic services such as schooling and healthcare. According to Islamic tradition, in 628, Muhammad sent a Muslim envoy named Al Ala'a Al Hadrami to Munzir ibn Sawa, a ruler in Eastern Arabia, requesting that he and his people accept Islam. Most of the Pagan practitioners converted to Islam shortly thereafter. However, the monotheistic population, who consisted of Jews and Zoroastrians in addition to Christians, did not instantaneously convert. Instead, many chose to pay the jizya, a tax for non Muslims. The name translates to "region of the Qataris" in Syriac. It included the present day areas of Bahrain, Tarout Island, al Khatt, Al Hasa, and Qatar. Some parts of the United Arab Emirates may also have been included. As a sect, Eastern Christians were often persecuted as heretics by the Byzantine Empire, but eastern Arabia was outside the Empire's control, offering some safety. They were instead subject to the Metropolitan of Fars. In the late seventh century, Beth Qatraye rebelled against the authority of Fars. In an effort to reconcile the bishops of Qatraye, Giwargis I held a synod at Dayrin (Tarout Island) in 676. In the seventh and eighth centuries, an important literary culture emerged in Beth Qatraye. Several notable Nestorian writers originating from Beth Qatraye are ascribed to this period, including Isaac of Nineveh, Dadisho Qatraya, Gabriel of Qatar, Gabriel Arya and Ahob of Qatar. A number of archaeological sites are also dated to this time frame. Written text contained both Persian and Semitic words. While some of the latter are Arabic, the general morphology and phonetics bear more resemblance to Aramaic. German orientalist Anton Schall categorized the language "Southeastern Aramaic". Because of this unique fusion of linguistic elements, the monks of Beth Qatraye were active in translating texts between Persian, Syriac and Arabic. It is said that a Christian from Beth Qatraye even served as the official Persian translator for King al Nu'man III ibn al Mundhir who was a native Arabic speaker.
Бет Мазунай
Оман мен Біріккен Араб Әмірліктері Бет-Мазунай діни округін құрады. Бұл атау "Мазун" деген персі тіліндегі Оман мен Біріккен Араб Әмірліктерінің атауынан шыққан.
Oman and the United Arab Emirates composed the diocese known as Beth Mazunaye. The name was derived from 'Mazun', the Persian name for Oman and the United Arab Emirates.
Фаилақа
Аль-Кусурде, Кувейттегі Файлака аралында, әбдірдің бір бөлігін құрайтын кресттер арқылы V немесе VI ғасырға дейін сонатын шіркеудің қалдықтары табылды. Қазба жұмыстарынан алынған қыш ыдыстардың жасы VII ғасырдың бірінші жартысынан IX ғасырға дейін екені анықталды.
Remnants of a church, dating to perhaps as early as the 5th or 6th century as determined by the crosses that form part of the stucco decoration, were found at Al Qusur on the Kuwaiti island of Failaka. Pottery at the site can be dated from as early as the first half of the 7th century through the 9th century.
Қарақ
Қарг аралында ерекше несториандық айқыштарымен безендірілген бірнеше қабірлер табылды. Сонымен қатар, шіркеуі және үйленген дін қызметкерлері үшін жақын жердегі үйлер бар монастырь да қазылып алынды. Шіркеудің гипстен жасалған гүлдік өрнектері қазба жұмыстарын жүргізушіге біздің эрамыздың V немесе VI ғасырына жатуын ұсынды. Кейінгі зерттеулер әшекейлердің біздің эрамыздың VI ғасырының соңына жататындығын көрсетті.
A number of tombs have been found decorated with distinctive Nestorian crosses on Kharg Island. A monastery with a church and nearby homes for married priests have also been excavated. The floral designs in the plaster decoration of the church suggested to the excavator a date in the fifth or sixth centuries AD. Later studies would seem to date the decorations to the end of the sixth century AD.
Джубайл және жақын маңдағы аудандар
1986 жылы Джубайл қаласында қабырғамен қоршалған ауласы және шығыс жағында үш бөлмесі бар шіркеу табылды. Құрылыстың есіктерінің екі жағындағы гипске айқыш белгілер салынған. Қазба жұмысын жүргізуші оның нақты мерзімін көрсетпеді, бірақ ол ислам келгенге дейін екі ғасырға дейін сақталған болуы мүмкін деп болжады. Осы жерде христиан қабір тастары да табылған. Тадж қаласынан батысқа қарай 90 шақырым жерде, қайта пайдаланған тастардан салынған, V немесе VI ғасырға жататын шағын шіркеу немесе капелла табылған. Тадж қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырымдағы әл-Хиннада ежелгі, бірақ мерзімі белгісіз христиан зиратының іздері бар. Джубайл маңындағы Әбу Әли аралында да шіркеу табылған.
A church consisting of a walled courtyard and three rooms on the east side was found in 1986 in Jubail. Cross designs were seen to have been impressed into the plaster flanking the doors of the structure. The reporter of the site did not indicate a clear date for it, but suggested that it must have been in existence for two centuries before the advent of Islam. Christian gravestones were also found at the site. At Thaj, 90 km to the west, what appears to be a smaller church or chapel, built of reused stones and perhaps dating to the fifth or sixth century, has been discovered. 10 km NE of Thaj, at al Hinnah, there is evidence of a Christian cemetery of ancient but unknown date. A church was identified in the island of Abu 'Ali near Jubail.
Джабал Берри
Джубейлдің оңтүстігіне қарай, Джабал-Бериде, Сасани Персиясының аймаққа ықпалы болған кезеңге қатысты үш қола салбыр табылған. Жақын жердегі қоныстың қираған қалдықтары осы аймақта христиан қауымы тұрған болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Not far to the South of Jubail, at Jabal Berri, three bronze crosses have been found dating possibly to the period when Sassanian Persia had influence over the region. Ruins of a nearby settlement suggests that a Christian community may have resided in the area.
Мұхаррақ
Бахрейннің Мухаррак ауылындағы Самахидж ауылында несториандық монастырьдың ескі негіздері табылды. Мухаррактағы Ал-Дайр деп аталатын тағы бір ауыл монастырьға орын болған болуы мүмкін, себебі оның атауы арамей тілінен аударғанда "құлаш" немесе "монастырь" деген мағынаны білдіреді.
Old foundations of a Nestorian monastery were discovered in Samaheej, a village in Muharraq, Bahrain. Another village in Muharraq, known as Al Dair, may have facilitated a monastery, as its name translates 'cloister' or 'monastery' in Aramaic.
Қаср әл-Малахат
Катардың оңтүстік-шығыс жағалауында, Әл-Вакраға жақын маңда, шіркеу болған деген құрылыстың қалдықтары табылды. Ол тікелей әктас тау жынысына салынған, ал қираған жерлердің ішінде ошақ табылған. Радиокөміртектік талдау көрсеткендей, бұл жерде 7 ғасырдың басында адамдар тұрған, ал айналасынан табылған қыш сынықтары 8 ғасырдың ортасы мен соңына дейін осы жерде қоныс болғанын дәлелдейді. Бұл керамика Шығыс Арабиядағы басқа несториандық орындарында табылған керамикамен үйлеседі, ал құрылысы Джубайлдағы қазба жұмыстарынан табылған шіркеуге ұқсас.
A site on the south east coast of Qatar, near Al Wakrah, revealed the remnants of a structure purported to be a church. It was built directly on limestone bedrock and a hearth was found inside the ruins. Radiocarbon dating indicates the site was occupied in the early 7th century, and potsherds recovered from the surrounding area evidences continued occupation until the mid to late 8th century. The ceramics are consistent with those found in other Nestorian sites in the Eastern Arabia and the structure bears resemblance to the excavated church in Jubail.
Умм әл-Марадим
2013 жылы Қатардың орталық бөлігіндегі Умм Аль Марадимде жүргізілген қазба жұмыстары барысында несториандық крест табылған. Крест берік тастан жасалған және 3-4 см арасында өлшемде. Қазба алаңында бірнеше ошақтар мен сынықтар табылды, алайда ешқандай құрылыстар анықталған жоқ.
An excavation carried out in 2013 uncovered a Nestorian cross in Umm Al Maradim, a site in central Qatar. The cross is made of hard stone and measures between 3 and 4 cm. A number of hearths and potsherds were found at the site, though no structures were discovered.
Бани Яс мырза
Біріккен Араб Әмірліктерінің батыс жағалауындағы Сэр Бани Яс аралында Харгтағыға ұқсас кең монастырь және шіркеу кешені табылды. Ол Шығыс Арабиядағы ең кең ауқымды монастырьлардың бірі деп есептеледі.
At Sir Bani Yas, an island off the Western coast of the United Arab Emirates, an extensive monastic and ecclesiastical complex has been found similar to that at Kharg. It is considered one of the most extensive monasteries in Eastern Arabia.