Кіріспе

Электромагниттік машинада магнит өрісін тудыруға қолданылатын электромагнит.

Өрістік катушка – электромагниттік машинада, әдетте электр қозғалтқышы немесе генератор сияқты айналмалы электр машинасының магнит өрісін тудыруға қолданылатын электромагнит. Ол ток өткен сымнан тұрады. Айналмалы машинада өрістік катушкалар магнит өрісі сызықтарын бағыттайтын темір магниттік өзекке оралған. Магниттік өзек екі бөліктен тұрады: тұрақты статор және оның ішінде айналатын ротор. Магнит өрісі сызықтары статордан ротор арқылы және қайта статорға үздіксіз циклмен немесе магниттік контур арқылы өтеді. Өрістік катушкалар статорда немесе роторда орналасуы мүмкін. Магниттік жол полюстермен сипатталады, бұл ротордың тең бұрыштарындағы орналасқан жерлер, онда магнит өрісі сызықтары статордан роторға немесе керісінше өтеді. Статор (және ротор) олардың полюстерінің саны бойынша жіктеледі. Көптеген конструкцияларда әр полюске бір өрістік катушка қолданылады. Кейбір ескі немесе қарапайым конструкцияларда әр шетінде бір полюсі бар жалғыз өрістік катушка қолданылады. Өрістік катушкалар көбінесе айналмалы машиналарда кездеседі, бірақ олар басқа электромагниттік машиналарда да қолданылады, тіпті әрқашан бірдей терминология қолданылмайды. Бұларға қарапайым электромагниттерден бастап, массалық спектрометрлер және ЯМР (NMR) машиналары сияқты күрделі зертханалық құралдар жатады. Өрістік катушкалар бұрын динамиктерде кеңінен қолданылған, бірақ жеңіл тұрақты магниттер қолжетімді болғаннан кейін қолданылуы азайды.

Белгілі және айналмалы өрістер

Көптеген DC өріс катушкалары тұрақты, статикалық өріс тудырады. Көптеген үш фазалы AC өріс катушкалары электр моторларының құрамында айналмалы өріс жасау үшін қолданылады. Бір фазалы AC моторлары осы екі үлгінің бірін ұстануы мүмкін: кішкентай моторлар көбінесе щеткалы DC мотор сияқты, коммутаторлы әмбебап моторлар болып табылады, бірақ AC тогымен жұмыс істейді. Ірі AC моторлары әдетте индукциялық моторлар болып табылады, олар үш фазалы немесе бір фазалы болуы мүмкін.

Статорлар мен роторлар

Көптеген жағдайларда, өріс роторға орнатылады және сырғанақ сақиналар арқылы қуаттандырылады. Шығыс тогы статордан алынады, бұл жоғары ток өткізгіш сырғанақ сақиналарын қажет етуді болдырмайды. Түзетушілермен бірге айнымалы ток генераторлары пайдалы болғандықтан қазіргі уақытта көнеріп қалған тұрақты ток генераторларында коммутация қажеттілігі болғандықтан щеткалар мен коммутаторлар әлі де қажет болуы мүмкін. Электроқаптамада қолданылатын жоғары ток, төмен кернеу генераторлары үшін бұл әсіресе үлкен және күрделі щетка жинағын қажет етуі мүмкін.

Биполярлы және көпполярлы өрістер

Генераторды дамытудың алғашқы жылдарында статорлық өріс эволюциялық жетілдіруден өтіп, бітолярлық өрістен кейін көпполярлық конструкцияға көшті. 1890 жылға дейін биполярлық генераторлар кеңінен қолданылды, бірақ соңынан олар көпполярлық өрістік магниттермен алмастырылды. Биполярлық генераторлар тек өте кішкентай өлшемдерде ғана жасалатын болды. Бұл екі негізгі тип арасындағы кезеңдік қадам – статордың айналасына сақина тәрізді орналастырылған екі өріс орамдары бар полюсті биполярлық генератор. Бұл өзгеріс қажет болды, себебі жоғары кернеулер кішкентай сымдар арқылы қуатты тиімдірек жеткізеді. Шығыс кернеуін арттыру үшін тұрақты ток генераторын жылдам айналдыру қажет, бірақ белгілі бір жылдамдықтан асып кеткенде, бұл өте үлкен қуат беру генераторлары үшін қолайсыз. Грамм сақинасын қоршаған полюстердің санын арттыру арқылы, сақина негізгі екі полюсті генераторға қарағанда бір айналымда көбірек магниттік күш сызықтарын кесіп өте алады. Осылайша, төрт полюсті генератор екі полюсті генератордың екі есе кернеуін, ал алты полюсті генератор екі полюсті генератордың үш есе кернеуін бере алады, және т.б. Бұл айналу жылдамдығын арттырмай, шығыс кернеуін арттыруға мүмкіндік береді. Көпполярлық генераторда арматура және өрістік магниттер дөңгелек рамамен немесе "сақиналық иекпен" қоршалған, оған өрістік магниттер бекітіледі. Бұл мықтылығымен, қарапайымдылығымен, симметриялық сыртқы түрімен және ең аз магниттік ағым шығысымен артықшылықтарға ие, себебі полюстік бөліктердің мүмкіндігінше ең аз беті бар және магниттік ағынның жолы екі полюсті конструкцияға қарағанда қысқа.