Кіріспе
Америка драматургі Гилберт Вивиан Селдес (Gilbert Vivian Seldes; 3 қаңтар 1893 – 29 қыркүйек 1970) – американдық жазушы және мәдени сыншы. Селдес «The Dial» журналының редакторы және драма сыншысы болды, сондай-ақ 1958 жылы NBC телеарнасының «The Subject is Jazz» бағдарламасын жүргізді. Ол «Vanity Fair» және «Saturday Evening Post» сияқты басқа журналдар мен газеттерде де жазды. Оның ең қызығушылығын американдық халықтық мәдениет пен мәдени тарих қоздырды. Ол 1930-шы жылдары «Лизстрата» және «Жазғы түннің арманы» сияқты Бродвейге пьесалар жазды және бейімдеді. Кейін ол фильмдер түсірді, радио сценарийлерін жазды, CBS News телеарнасының алғашқы директоры болды және Пенсильвания университетінің коммуникация жөніндегі Анненберг мектебінің негізін қалаушы деканы атанды. Ол өмірін Америкадағы халықтық мәдениетті талдаумен, мәдени демократияны қолдаумен және кейіннен бұқаралық ақпарат құралдарына қоғамдық сынды талап етумен өткізді. Өмірінің соңында ол: «Мен жылдар бойы халықтық өнермен ғашықтық пікір алмасып келемін. Бұл қызықты болды. Олардың орнына ештеңе қоймайсың» деді.
Gilbert Vivian Seldes ('/s//ɛ//l//d//ə//s/; January 3, 1893 – September 29, 1970) was an American writer and cultural critic. Seldes served as the editor and drama critic of the seminal modernist magazine The Dial and hosted the NBC television program The Subject is Jazz (1958). He also wrote for other magazines and newspapers like Vanity Fair and the Saturday Evening Post. He was most interested in American popular culture and cultural history. He wrote and adapted for Broadway, including Lysistrata and A Midsummer Night's Dream in the 1930s. Later, he made films, wrote radio scripts and became the first director of television for CBS News and the founding dean of the Annenberg School for Communication at the University of Pennsylvania. He spent his career analyzing popular culture in America, advocating cultural democracy, and subsequently, calling for public criticism of the media. Near the end of his life, he quipped, "I've been carrying on a lover's quarrel with the popular arts for years It's been fun. Nothing like them."
Балалық шағы және ерте өмір
Гилберт Селдес 1893 жылдың 3 қаңтарында Нью-Джерси штатындағы Альянс қаласында дүниеге келді және 300 үйден тұратын шаруа қожалығындағы шағын бастауыш мектепке қатысты. Гилберттің екі ата-анасы да орыс еврейі иммигранттары болды, ал анасы Анна Сафро 1896 жылы, ол және оның үлкен ағасы, әйгілі соғыс тілшісі және журналист Джордж Селдес әлі кішкентай кезінде қайтыс болды. Гилберттің әкесі Джордж Сергиус Селдес, өте қатал көзқарасты және радикалды философиялық адам, жас ұлдарының өмірінің барлық жағына әсер етті. Ересек Джордж ұлдарын "қайта-қайта оқылатын және ешқашан ескірмейтін кітаптарды оқуға" шақырды және "түсінуге тым жас" балаларға дінді күштеп таңудан бас тартты, соның арқасында ұлдарында еркін ойлау қағидасын қалыптастырды. Селдес Филадельфияның Орталық орта мектебінде оқыды, содан кейін Гарвардқа түсіп, ағылшын тілі саласын таңдап, 1914 жылы бітірді. Осы кезеңде ол өзін "мәдени элиташыл" деп мойындады. Дәл сол жерде Селдес Скофилд Тейермен, Джеймс Сибли Уотсон кішімен, сондай-ақ Е.Е. Каммингспен, Уинслоу Уилсонмен, Гарольд Стернспен және Джон Дос Пассоспен танысып, дос болды. Бітіргеннен кейін Селдес 1916-1917 жылдары ағасымен бірге соғыс тілшісі болып жұмыс істеді, соңында сержант шеніне көтерілді. Осы уақытта Джордж Сантаяна мен Уильям Джеймстің идеялары да оған зор ықпал етті.
Жеке өмір және отбасы
1918 жылдың басынан 1919 жылдың соңына дейін ол американдық журналист Джейн Андерсонмен романға түсті. Бірақ ол қарым-қатынасты тоқтатты, және 1924 жылы Парижде жоғары топқа жататын, епископалдық дін өкілі Элис Уадхамс Холлға үйленді. Олардың қызы актриса Мариан Селдес, ал ұлы – әдеби агент Тимоти Селдес. Ол, әйгілі либералды журналист Джордж Селдестің кіші інісі еді.
Халықтық мәдениет туралы
Селдестің мәдениетті демократияландыруға деген сенімі оның мансабының ерекшелігі болды. 1920 жылдары ол джаз, кино, комикстер, водевиль және Бродвейдің дәстүрлі түсініктерін банальды, аморальды және эстетикалық жағынан күмәнді деп қабылдамады. Ол өнерді опера, балет және классикалық музыка сияқты еуропалық формалардың «жоғары мәдениет» нормасымен шектемеді. Ол сондай-ақ мәдениеттің табиғи түрде реттелгеніне немесе оны жасау мен түсіну үшін қатаң оқытуды талап ететіндігіне сенбеді. Оның орнына Селдес демократиялық эстетикалық мәдениетті жақтады. Ол тек жақсы орындалған өнерді жақсы орындалмағаннан ажыратуға тырысты. Ол «барлық деңгейдегі үздіктік пен орташалықты» тапты және жоғары да, төмен дәрежелі де «қоқысты» жек көрді. Сонымен қатар, ол биік және төмен маңдай арасындағы дихотомияның түбегейлі күрделі екенін айтты. Бұл айырмашылық өнердің ішкі құндылығын бағалаудан гөрі сыныптық болжамдардан туындады. Жанды өнерді негізінен «төменгі бұршақтар» класы жасайды және бағалайды, оны «жоғары бұршақтар» қамқорлайды және белгілі бір дәрежеде ұнатады; ал орта тап оны алдап, қарапайымдық ретінде қарастырады, олар билік бекіткенге дейін үлкен өнердің алдында әрдайым ыңғайсыз болады. Сондықтан ол замандастарынан айырмашылығы, танымал мәдениетті бағалап, джаз, комикстер, кино, теледидар және радио сияқты жаңа көздерді сынға енгізді. Ол оларды адалдықтары, әзіл-қалжыңдары және орындаушылардың техникалық шеберлігі үшін мақтады. Интеллектуалдыққа қарсы болған ол сондай-ақ өнер, әсіресе танымал ойын-сауық, тым көп милық және дидактикалық болудан аулақ болуы керек деп сендірді. Кейіннен ол 1930 жылдары радионы ресми білім беру құралы ретінде ұсынған сыншыларға қатаң қарсы шығып, «сабақ жоқ, рахмет, және жоқ, сендерге де сабақ жоқ» деді. Сонымен қатар, Селдес зиялы қауым тек еуропалық әшекейлер ғана мәдени заңдылықты береді деген болжамнан бас тартса, ерекше американдық мәдениетті ажырата алады деп сенді. Оның пікірінше, Американың өзінің әртүрлі, демократиялық және динамикалық мәдени мұрасы бар еді. «Жеті жанды өнер» атты еңбегінде Селдес джаздың тілі мен ырғағы ерекше, үйде өскен американдық өзіндік ерекшелігін көрсетеді деп мәлімдеді. Америка өзінің «характерлік көрінісін» тауып, «жаратқыштық қарқындылық деңгейіне» жеткен. Сондықтан ол американдық зиялылардың джаздан ұялмай, қайта оны нығайтып, қолдауы керектігін айтты. Бұл Селдестің бас редакторы болған The Dial журналының сыншыларын қорқытты. Олар оны көп жағдайда әзіл-қалжыңды және қарапайым деп мазақтады. Бұл жағдайға жауап ретінде Селдес әсіресе американдық экспатрианттар мен еуропалық өнер бұқаралық ақпарат құралдарын жақтап, американдық танымал мәдениетті менсінбей жүрген сыншыларға сын көзбен қарады. Ол оларды «дебункерлер» деп атады және еуропалық мәдениет құрметті емес деп дәлелдеді. Ол «бізге [Америкаға] әлсіз идеялар, күмәнді талғам, шарлатандықтар мен макияждарды таңуды үйретті». Ең бастысы, ол осы шетелдіктер мен сыншылардың Американың көркем шығармашылықты ынталандыру үшін жеткіліксіз тарихи тәжірибесі бар деген пікіріне қарсы болды. 1930 жылдан бастап ол Американың тарихи түсінігі оның өзін-өзі тануына негіз болып табылатынына сенімді болды. Сондықтан ол көркемсурет сыншысынан Американың мәдени өткенін дәлелдеу үшін тарих жазуға көшті. Бұл «Айтақтаған ғасыр» және «Материк» сияқты кітаптарға әкелді. 1930 жылдары Селдестің жазбалары екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен күшейген американдық ерекшеліктердің ауыр тондарын қабылдады. Ұлы депрессия кезінде Сельдестің ойын-сауық тек өз пайдасы үшін пайда болды деген сенім қалыптасты. Ол театрдың американдық өмірдің қатал шындықтарын көрсетуін талап етті. Мен барлық пьесалар Айовадағы фермерлер ереуілі мен Нью-Йорктегі нан сызықтарымен айналысуы керек деп айтпадым, бірақ мен неге кем дегенде бірнеше пьеса осы тақырыптармен айналыспайтынын түсінбеймін. Осы үш жылда не болғанын түсіну, түсінушілікті тіпті жеңіл комедияда да сезіндіруге болады. Ол күнделікті өмірдің қиындықтарын жеңіп, жеңілдететін жеңіл жүректі мазмұнды қолдап, күрделі пьесаларды көбірек сынға алды. Мәдениетті халықшыл ретінде ол америкалық өнер американдық азаматтарға пайда әкелуі керек деп сендірді. 1920 жылдардың аяғынан бастап Селдестің қызығушылығы киноға қарай да кеңейе бастады. Х. Л. Менкен және Джордж Жан Натан сияқты сыншылар фильмдерді қарапайым деп қарағаннан айырмашылығы, Селдес кино американдық тарихи білім беру құралы бола алады деп сендірді. Ол тарихи деректі фильмдердің бірқатар сценарийін жазып, режиссерлік етіп, продюсерлік етіп, жүргізіп берді. «Бұл Америка» (1933) оның дебюттік жұмысы болды. Кино өнерістерінің арасында Селдес әсіресе Чарли Чаплинды мақтады; 1924 жылы ол Чаплинды сол кездегі Американың екі ұлы суретшісінің бірі деп атады, екіншісі – Крази Кэт суретшісі Джордж Херриман. Басынан бастап ол киноның маңызды ерекшелігі сонымен қатар американдық белгілі бір қасиет екеніне сенді. Бұл оның «қозғалысты бейнелеу қабілеті, ал бұл американдық тарихтың барлық уақыттағы басты ерекшелігі» болды. Сондықтан ол кино Американың мәдени сәйкестігі үшін өте маңызды деп сенді. Киноның таралуымен қатар, Селдес мәдени сынның демократиялануын жариялады. Ол сындық пікір киноның көптеген көрермендерге таралуын қолдауы керек деп ұсынды және 1920 жылдардан бастап киносынның өркендеуін құптады. Фильмнің барлық артықшылықтарына қарамастан, Селдес 1930 жылдары әдебиеттік мәдениеттің құлдырауын кино мен теледидардың салдарынан болжады және өкінді.
The lively arts are created and admired chiefly by the class known as lowbrows, are patronised and, to an extent enjoyed, by the highbrows; and are treated as impostors and as contemptible vulgarism by the middle class, those who invariably are ill at ease in the presence of great art until it has been approved by authority. Unlike his contemporaries, therefore, he evaluated popular culture, introducing new sources like jazz, comics, film, television and radio to criticism. He praised them for their honesty, humour, and the technical skills of their performers. An anti intellectual, he was also convinced that art, particularly popular entertainment, should avoid being overly cerebral and didactic. Subsequently, he staunchly opposed critics who recommended radio as a tool for formal education in the 1930s, saying, "no lessons, thank you, and no, damn you, no lectures". Moreover, Seldes believed that intellectuals would discern a distinctive American culture if they abandoned their assumption that only European trappings conferred cultural legitimacy. To him, America already possessed its own heterogeneous, democratic and dynamic cultural heritage. In The Seven Lively Arts, Seldes stated that the language and rhythms of jazz reflected a distinct, home grown American identity. America had found its 'characteristic expression' and had arrived 'at a point of creative intensity' through popular culture. He, therefore, advocated that American intellectuals not be ashamed of jazz, but reaffirm and support it instead. This horrified the critics of The Dial, the magazine for which Seldes was managing editor. They derided him as pretentious and vulgar on many occasions. In response, Seldes was especially critical of American expatriates and critics who favored European art media and scorned American popular culture. He called them the "debunkers" and argued that European culture was not worthy of veneration. It had "foisted on us [America] feeble ideas, questionable taste, quackeries and crazes". More importantly, he also objected to these expatriates' and critics' assertion that America had insufficient historical experience to inspire artistic creativity. From the 1930s, he became convinced that an historical understanding of America was fundamental to its self identification. He, therefore, moved from art criticism to writing history to prove that America had a cultural past. This led to books like The Stammering Century and Mainland. By the 1930s, Seldes' writings took on heavier tones of American exceptionalism, which increased with the advent of World War II. During the Great Depression, Seldes' belief that entertainment existed purely for its own sake evolved. He called for theatre to reflect the harsh realities of American life–
I do not mean that all the plays ought to be concerned with the farmers' strike in Iowa and the bread lines in New York, although I do not see why at least a few of the plays do not deal with these subjects. It is possible to be aware of what has happened in these three years and make your awareness felt even in light comedy. He grew more critical of serious plays, advocating light hearted content that confronted and assuaged the struggles of everyday life. Ever the cultural populist, he maintained that American art should benefit American citizens. Seldes' interests diversified to film from the late 1920s. Unlike critics like H. L. Mencken and George Jean Nathan who scorned films as vulgar, Seldes believed that film could be a tool for American historical education. He wrote, directed, produced and hosted a range of historical documentaries. This is America (1933) was his debut effort. Among film artists, Seldes praised Charlie Chaplin in particular; in 1924, he spoke of Chaplin as one of America's two great artists of the time, the other one being Krazy Kat cartoonist George Herriman. From the outset, he was convinced that film's essential feature was also a defining American trait. This was its ability to capture "movement, and that happen[ed] to be the one dominant characteristic of all American history". He, therefore, believed that film was vital to America's cultural identity. Alongside film's proliferation, Seldes promulgated the democratization of cultural criticism. He proposed that critical opinion needed to support film's reach to a mass audience, and applauded the rise of film criticism from the 1920s. For all of film's merits, however, Seldes also accurately predicted and lamented literary culture's decline in the 1930s as a result of film and television.
Бұқаралық мәдениет туралы
1930 жылдардан бастап Селдес теледидар мен радионың ықпалымен халықтық мәдениеттің бұқаралық мәдениетке айналуына күдікпен қарады. Ол халықтық өнердің өзінің динамикасын жоғалтқанынан, сол кезде «белсенді қатысудың» орнына «пассивті бақылау» өнерге басымдық бергенінен алаңдады. Сонымен қатар, ол американдықтардың талғамы біркелкіленіп, талғамсыздыққа ұшырауы мүмкін деп қорқады. Бұл алаңдаушылық 1950 жылдары артты, өйткені ол өнердің монополияланғанын, біртектіленгенін және сапасы төмендегенін көрді. «Жеті жанды өнер» кітабының екінші басылымында (1957) ол: «Біз жаппай өндірілген ешқандай ерекшелігі жоқ нәрсеге батып бара жатырмыз» деп жазды. Селдес үшін медиа жауапкершілігі де маңызды мәселе болды, өйткені ол ойын-сауық корпорацияларының өнерді бақылауы мен коммерцияландыруы халықтық мәдениеттің құндылығын кемсітеді деп сенді. Ол бұқаралық ақпарат құралдарын ең төменгі деңгейдегі талғамға құлайтын мазмұнды таратуы үшін айыптады. Ол сериалдар мен теледрамаларды «бұзылған ықпал» деп есептеді. Селдес теледидардың көпшіліктің қызығушылығын зиянды түрде шектегенін санады, ал көпшілікке ең жақсы және ең нашар нәрселерге қол жеткізу арқылы өзінің талғамын табуға барлық мүмкіндік берілуі керек еді – бұл жағдайда алтыннан алыс. Сонымен қатар, ол теледидардың қолжетімділігі ойын-сауықты «құқық» ретінде қабылдауға себеп болғанына өкінді, оны еңбекпен табуға болатын жеміс деп қарастырған. Дегенмен, ол оң көзқараспен болды және көпшіліктің медианы сынауын тіледі. Осы – американдық мәдени сынның демократиялануы Селдестің өмірлік идеалы болды. Тарихшы Майкл Каммен Селдесті мәдени орталардың әлеуметтік әсері, саяси салдары және білім беру мүмкіндіктері туралы зерттеулері үшін мәдени зерттеулердің алға басушысы деп санайды. Ол сондай-ақ, өнердегі шеберлік, адалдық, реализм, юмор және техникалық дағдылардан жыныстық тартымдылықты гөрі қызықтырақ емес екенін айтты. Ол ойын-сауық индустриясында (әсіресе Голливудта) оның қолданылуының артуын медианың құлдырауының белгісі деп қарады. 1946 жылдың басында Селдес «Esquire» журналында сол кездегі радио юморына сын айтқан эссе жазды. Селдестің пікірінше, эфирдегі комедия актерларының көпшілігі өздерінің юморын тек түрлі қорлауларға негіздеген, ол оларды жалықтырады деп тапты. Оның эссесі оның ұстанымын қорғау үшін Джек Бенни бағдарламасына шақыруға әкелді, ол оны қабылдады. Ол 1946 жылдың 24 ақпанында Беннидің радио бағдарламасында пайда болды. Радио комедиясына қарсы болғанына қарамастан, Селдес шоуға қатысудан ләззат алды және Беннидің авторлары «менді шынымен де өте күлкілі етіп көрсетудің кереметін жасады» деп еске алды.
the public [should] be given every opportunity to find its own level of taste by having access to the best as well as to the mean – which in this case, is far from golden. Moreover, he also rued how television's accessibility made entertainment seem like a 'right', rather than a reward to be earned. Still, he remained optimistic and wished that the public would criticize the media. This was Seldes' enduring ideal – for American cultural criticism's democratization. The historian Michael Kammen considers Seldes the forerunner of the cultural studies for his research into the social impact, political implications and educational potential of cultural mediums. He also declared that he did not find sex as entertaining as virtue, honesty, realism, humor and technical skill in performance. He perceived its growing usage in entertainment (particularly in Hollywood) as a reflection of a decline of the media. In early 1946, Seldes wrote an essay in Esquire magazine, where he criticized what he perceived to be the prevailing radio humor of the time. According to Seldes, most comedians on the airwaves based their humor almost solely on various insults, which he found tiresome. His essay led to an invitation on The Jack Benny Program to defend his stance, which he accepted. He appeared on Benny's radio program on February 24, 1946. Despite his objections to radio comedy, Seldes did enjoy appearing on the show, and recalled that Benny's writers "accomplished the miracle of making me seem very funny indeed".
Саясат туралы
Патриот болғанмен, Селдес көбінесе саяси мәселелерге араласпады. Кейін ол бұл бейжайлыққа өкініп, өзінің жайлы тұрмысы оны немқұрайлы қылғанын мойындады –
қоғамдық істердегі ешбір нәрсе маған осылай қатты өкініш сыйлаған жоқ. Мен үшін тіпті аздап дұрыс көрінетін жалғыз нәрсе – мен табиғатымнан қозғалыстарға қосыла бермеймін. Бір жағынан, мен ешқашан күтпеген өмірге еніп, көрген сәскенімнің нәтижесінде қоғамдық мәселелерге бейжай қалуым мүмкін. Бірақ, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және соғыс кезінде Селдес американдық ерекшелікке толық берілді. Ол еуропалық мәдениетке қарсы американдық мәдениет пен демократияның ерекшелігін баса көрсетті. Популисттік көзқарастарына қарамастан, ол коммунизмге қарсы болды. Ол коммунизмнің Америкамен үйлеспейтініне сенді, себебі ол демократиялық сайлау құқығының есебінен "толыққанды өзін-өзі бағыштауды" талап етеді. Селдес 1930 жылдардағы американдықтардың көбісінің немқұрайлы және көтеріліске бейім емес деп санайтын. Сондықтан ол американдық орта таптың мүддесін қорғады. Осы тақырыптар "Материк" (1936), "Ақың немесе өмірің" (1938) және "Азаттық жарияла!" (1942) еңбектерінде баяндалған. Кейін ол осы кезеңдегі көзқарастарын догматикалық, педантикалық және оқшаланғандық деп санады.
Зияткерлік сын туралы
Зияткер ретінде Селдес өнерді бағалауға және басқа сыншыларға қарсы шығумен қатар, халықты ақпараттандыруды да мақсат тұтты. Ол өзін "жойғыш" емес, "құрылысшыл" сыншы деп санап, американдық халық мәдениетінің қарсыластарынан өзін ажыратты. Ол сондай-ақ олардың тым техникалық екенін айтты; олар "әдебиет емес, экономика, әлеуметтану, психоанализ, мораль және т.б. туралы сыншылар" еді. Өмірінің барысында ол әділдікке, тепе-теңдікке және халықаралықтыққа басымдық берді, ең бастысы – оқырмандарын жаңылыстыруы мүмкін бір жақты деректерді ұсынудан сақтанды.