Кіріспе
Джанет Клара Малкольм (1934 жылдың 8 шілдесі – 2021 жылдың 16 маусымы) – американдық жазушы, «The New Yorker» журналының штаттағы журналисі және нацистік оккупациядағы Прагадағы антисемиттік қуғын-сүргіннен қашқан коллаж шебері. Ол «Психоанализ: мүмкін емес мамандық» (1981), «Фрейд мұрағатында» (1984) және «Журналист және кісі өлтіруші» (1990) кітаптарының авторы. Малкольм психоанализ туралы жиі жазып, журналист пен объект арасындағы қарым-қатынасты зерттеді. Ол өзінің көркем прозалық стилімен және кәсібіне қатысты поляризациялық сынға түсіргенімен танымал болды, әсіресе оның ең даулы еңбегі «Журналист және кісі өлтіруші» журналистика мектептерінің оқу бағдарламаларындағы маңызды құралға айналды.
Janet Clara Malcolm (born Jana Klara Wienerová; July 8, 1934 – June 16, 2021) was an American writer, staff journalist at The New Yorker magazine, and collagist who fled antisemitic persecution in Nazi occupied Prague. She was the author of Psychoanalysis: The Impossible Profession (1981), In the Freud Archives (1984), and The Journalist and the Murderer (1990). Malcolm wrote frequently about psychoanalysis and explored the relationship between journalist and subject. She was known for her prose style and for polarizing criticism of her profession, especially in her most contentious work, The Journalist and the Murderer, which has become a staple of journalism school curricula.
Ерте өмір
Малкольм 1934 жылы Прагада дүниеге келді. Ол Ханна (туған есімі Тауссиг) мен психиатр Йозеф Винердің (яғни Джозеф А. Винн) екі қызының бірі (екіншісі - жазушы Мари Винн). 1939 жылы еврей отбасы Чехословакиядан нацистердің яһудилерді қудалауынан қашып, Нью-Йорк қаласына көшті. Малкольм музыка және өнер орта мектебінде, содан кейін Мичиган университетінде білім алды. Ол мерекелік сауда, балалар кітаптары және үйдің сән-салтанаты туралы мақалалар жазды, сондай-ақ Сильвия Плат пен Тед Хьюз туралы, Антон Чехов туралы және криминалдық жанр туралы, әсіресе психоанализ тақырыбына жиі оралды. Оның қолжазбалары 2013 жылы оның мұрағатын сатып алған Йель университетінің Бейнеке сирек кітаптар мен қолжазбалар кітапханасында сақталады.
Психоанализ: мүмкін емес мамандық
1981 жылы Малкольм қазіргі заманғы психоанализ кәсібі туралы кітап жариялады, онда ол бір психоаналитикке "Аарон Грин" деген псевдоним берді. Фрейдті зерттеуші Питер Гей Малкольмның "Зарлы және өткір Психоанализ: мүмкін емес кәсіп" еңбегін психоаналитиктердің (негізді түрде) аналитикалық теория мен техникаға сенімді кіріспе деп мақтағанын айтты. Оның басқа, салмақты мәтіндерге қарағанда сирек кездесетін артықшылығы – ол бір мезгілде әзілді де, ақпаратты да беруі. 1981 жылы New York Times газетіндегі шолуында Джозеф Эдельсон "Психоанализ: мүмкін емес кәсіп" кітабын "шеберлікпен жазылған кітап" деп сипаттап, Малкольмның "кейіпкер мен әлеуметтік рөлді көрсететін киім, сөйлеу және жиһаз сияқты сыртқы белгілерді анықтау қабілетіне" жоғары баға берді (сол кезде ол The New Yorker журналының фотосуреттер сыншысы екенін еске салды). Кітаптың табысының себебі – ол техникалық әдебиеттерді өте мұқият зерттегендігінде. Бірінші кезекте, ол Аарон Гринмен психоаналитикалық сеанс сияқты әрекетке түсіп, оны оған жаны ашып сөйлеуге, ал оның өзінің (менің ойымша) оған жаны ашылуына мүмкіндік берді, екеуі де құпияны ашудың күрделі биіне қатысты. Бұл кітап 1982 жылы Ұлттық кітап сыйлығының нон-фикшн номинациясы бойынша финалист болды.
Фрейд мұрағаттары мен Масон ісі
Малколмның The New Yorker журналында және одан кейінгі In The Freud Archives (1984) кітабында жарияланған мақалалары, кітаптың бетжазбасына сәйкес, "үш ер адамның арасындағы күтпеген, трагикалық/комедиялық кездесудің баяны" болды. Олар – психоаналитик Курт Р. Эйслер, психоаналитик Джеффри Мусаифф Массон және тәуелсіз Фрейд зерттеушісі Питер Дж. Свалес. Бұл кітап Зигмунд Фрейд мұрағатының бұрынғы жоба директоры Массонның заңдық шағымына себеп болды. 1989 жылдың тамызында Сан-Францискодағы Тоғызыншы апелляциялық округтік соты, Массонның Малкольмға, The New Yorker журналына және Альфред А. Кнопфқа қарсы арыз шағымын қабылдаудан бас тарту туралы төменгі сот шешімімен келісті. Малкольм Массонның өзін "интеллектуалды жиголо" деп атағанын айтты. Ол сондай-ақ, Массонның Фрейд мүлкін "секс, әйелдер және ойын-сауық" ошағына айналдырғысы келгенін және "Фрейдтен кейін дүниеге келген ең ұлы талдаушы" екенін мәлімдеді. Малкольм даулы материалдарды жазба түрінде ұсына алмады. Он жылдық сот процесінен кейін, 1994 жылдың 2 қарашасында қазылар алқасы Малкольмның пайдасына шешім шығарды, себебі цитаталардың нақтылығына қарамастан, Малкольмға қарсы шешім шығару үшін қосымша дәлелдер қажет болды. 1995 жылдың тамызында Малкольм даулы цитаталардың үшеуін қамтитын, қателікпен сақталған дәптерді тапқанын мәлімдеді, сондай-ақ "жалтақтап айтуға ант беріп, жазбалардың шынайы екенін растады".
Журналист пен кісі өлтіруші
1990 жылы Малкольмның «Журналист және кісі өлтіруші» атты кітабы мына тұжырыммен басталады: «Өзін тым ақымақ немесе тым мақтаншыл санамайтын әрбір журналист өзінің ісінің моральдық тұрғыдан қорғалуы мүмкін емес екенін біледі». Ол мысал ретінде танымал деректі әдебиет авторы Джо МакГиннисті келтіреді. «Fatal Vision» атты криминалдық кітабын зерттеу барысында МакГиннис доктор Джеффри Макдональдтың қорғау командасымен бірге тұрды, ал Макдональд екі қызы мен жүкті әйелін өлтірді деген айыппен сотталып жатқан еді. Малькольмнің хабарлауынша, МакГиннис Макдональдтың кінәлі екеніне тез көз жеткізді, бірақ оның сенімін жеңіп алып, оқиғаға қол жеткізу үшін оның кінәсіздігіне иланды. Нәтижесінде Макдональд оны алдағандығы үшін сотқа берді. Кітап алғаш жарық көрген кезде көп сынға ұшырады, бірақ қазір классикалық туынды саналады және журналистика студенттеріне оқуға беріледі. Дуглас Макколлум «Колумбия журналистикасы» журналында былай деп жазды: «Малкольмнің мақаласы жарық көргеннен кейінгі он жылда оның бұрын дау тудырған теориясы қалыпты қабылдауға айналды».
Қабылдау
Малкольмнің даулы тақырыптарға құштарлығы және өз пікірлерін баяндамаға енгізуге бейімділігі оған жақтастар мен сыншылардың екеуін де әкелді. "Психоанализ тәсілдерін қолдана отырып, ол әрекеттер мен реакцияларды ғана емес, сонымен қатар мотивация мен ниетті де зерттейді; ол әдеби талдауды қылмыстық драма сияқты, ал соттағы тартыстарды роман сияқты жүргізеді", - деп жазды Кара Паркс 2013 жылғы сәуір айындағы "The New Republic" басылымында. Паркс Малкольмның "күшті интеллектуалды стилін" және "жеткізгіштігі мен шығармашылығын" жоғары бағалады. "Esquire" журналында Том Джунод Малкольмды "өзін жек көретін адам" деп сипаттады, оның еңбегі "кәсіптердің бірі" болуға ниеттенген, бірақ ешқашан бола алмайтын мамандықтың өзін жек көруін (әлеуметтік мәселелерді айтпағанда) жеткізе алды. Джунод оны "журналистік мейірімсіздіктен" айырылған деп тапты және: "Жаннет Малкольмнан артық жауыздықпен толқыған журналистер өте сирек" деп атап өтті. Алайда Джунодтың өзі журналистік адалдықтан айырылғаны үшін сынға ұшырады, оның ішінде актер Кевин Спейсидің жеке өмірін ашқан "Esquire" журналындағы әжуалы мақала, сондай-ақ әнші Майкл Стайптың гомофобиялық жалған профилі де бар. Кейти Ройф 2011 жылы: "Малкольмнің жұмысы дау мен орнықты арасындағы ерекше жарқыраған аймақты қамтиды: ол журналистиканың да ұлы анасы, әрі бір жағынан оның бунтар туысы" деп жазды. Мичиган университетін бітіргеннен кейін олар Вашингтон қаласына көшіп, Малкольм Нью-Йоркке оралғанға дейін "The New Republic" басылымында кейде кітаптарды рецензиялап отырды және театр сыншысы болып жұмыс істеді. Ботсфорд 2004 жылдың қыркүйек айында 87 жасында қайтыс болды.
Өлім
2021 жылдың 16 маусымында Джанет Малколм 86 жасында Манхэттендегі ауруханада өкпе рагынан қайтыс болды.
Шығармашылық емес
2002 жылы Джанет Малкольмның соңғы сөзі қосылып, New York Review Books баспасынан қайта басылды.
Бас редактор ретінде
Чехов, Антон (2018). «Кішкентай иті бар әйел және басқа да әңгімелер». Констанс Гарнет аударған; Джанет Малкольмның алғы сөзімен таңдалған. Өзен ағысы. — (2020). «Дуэль» және басқа да әңгімелер. Констанс Гарнет аударған; Джанет Малкольмның алғы сөзімен таңдалған. Өзен ағысы. — (2020). «6-шы палата» және басқа да әңгімелер. Констанс Гарнет аударған; Джанет Малкольмның алғы сөзімен таңдалған. Өзен ағысы.