Кіріспе
Көп кезеңді спорт турниріндегі ерекше бәсекелі топ – бұл турнирдің келесі кезеңіне өтуге берілген құрметті орындар санына қарағанда, топтағы күшті бәсекелестердің саны көп болғандықтан, ерекше бәсекелі болып табылатын топ. Осылайша, топтық кезеңде "өлім тобындағы" бір немесе бірнеше күшті бәсекелес қатысудан шығарылады, ал олар турнирде одан әрі жетеді деп күтілген еді. Бұл бейресми термин алғаш рет ФИФА Әлем чемпионатының финалындағы топтар үшін қолданылды. Қазір ол басқа да футбол турнирлерінде және басқа да спорт түрлерінде де қолданылады. Турнир жеребесінен кейін, алдын ала топтардың қайсысы "өлім тобы" екендігі туралы пікірталастар жиі туындайды. Бұл бірнеше себепке байланысты: бір жағынан, әртүрлі бәсекелестердің салыстырмалы күші туралы жалпы пікір алмасулар; бірақ сонымен қатар, "өлім тобы" терминінің нақты анықтамасы жоқ. Кейде бұл термин тек ең мықты бәсекелестерден тұратын топты білдіреді, олардың барлығы турнирдің әлеуетті жеңімпаздары, яғни мұндай топтың тек біреу ғана бар екенін көрсетеді; басқа анықтамалар бірнеше "өлім тобына" немесе мүлдем жоққа шығаруға мүмкіндік береді. Кейде бұл термин таза журналистік туынды деп есептеледі, қалыпты сөз.
A group of death in a multi stage tournament is a group which is unusually competitive, because the number of strong competitors in the group is greater than the number of qualifying places available for the next phase of the tournament. Thus, in the group phase, one or more strong competitors in the "group of death" will necessarily be eliminated, who would otherwise have been expected to progress further in the tournament. The informal term was first used for groups in the FIFA World Cup finals. It is now also used in other association football tournaments and other sports. After the draw for a tournament has been made, debates often arise about which of the preliminary groups is "the" group of death. This happens for multiple reasons: in part, from more general debates about the relative strengths of the various competitors; but, additionally, because there is no exact definition of the term "group of death". Sometimes, the term simply signifies a group with only the strongest competitors, all of which are potential winners of the tournament, implying there is always precisely one such group; other definitions allow for multiple groups of death or for none at all. The term is sometimes derided as a purely journalistic invention, a cliché,
Шығу тегі
"Өлім тобы" терминін 1970 жылғы ФИФА әлем чемпионатының 3-тобына қатысты Мексика журналистері қолданған. Бұл топта Англия (алып жүрген чемпиондар), фаворит атанған және ақырында чемпион болған Бразилия, 1962 жылғы жарыстың күміс жүлдегері Чехословакия және Румыния командалары өнер көрсетті. Бұл атау 1982 жылы Испанияда өткен әлем чемпионатының екінші кезеңіндегі C тобына да қолданылды. Бұл топта әлемнің қорғаушы чемпионы Аргентина, ақырында чемпион атанған Италия және Бразилия құрамалары болды. 2007 жылы "The Guardian" газеті осы топты ең қауіпті "Өлім тобы" деп атады. 1970 жылғы топ сияқты, бұл да Еуропа мен Оңтүстік Америкадан келген төрт командадан тұратын жалғыз топ болды. Бұл атау ағылшын тіліндегі БАҚ-та кеңінен таралды. 1986 жылғы турнир ережелері бойынша, әр топтағы төрт команданың екеуі немесе үшеуі плей-офф кезеңіне өтетін болды; нәтижесінде, Шотландия "өлім тобынан" іріктеле алмаған жалғыз команда болды. Уругвай Шотландиямен өткен шешуші матчтағы дәйім бұзушылықтары үшін сынға ұшырады; Боррас "Өлім тобы? Иә, бүгін алаңда кісі өлтіруші болды. Төреші!" деген пікір білдірді.
Тұқымдар
Турнирлер жиі күшті және әлсіз бәсекелестерді барлық алдын ала топтарға тең бөлу үшін сеуіндіріледі. Дегенмен, футболда сеуіндіру үшін қолданылатын рейтингтік әдістер дөңгелек болуы мүмкін. 2018 жылға дейін әр топта бір сеуілген және үш сеуілмеген команда болып келді, ал сеуілмеген командалар бөлек аймақтық конфедерациялардан таңдалып алынды. Кейбір Солтүстік Америка, Африка және Азия командалары өзгелерге қарағанда айтарлықтай күшті. 2018 жылдан бастап бұл жүйе өзгертілді, ФИФА әлемдік рейтингісіне негізделген командалардың таралуы енгізілді, бірақ континенттік шектеулер сақталды. Көбінесе, қазіргі чемпион және қабылдаушы ел немесе елдер сеуілгендердің қатарында болады. Бұл «өлім тобы» деп есептелді, онда Румыния Еуропаның үш үздік командасына қарсы андердог рөлінде болды. Тіпті, үй иелеріне немесе қазіргі чемпиондарға ешқандай артықшылық берілмейтін жарыстарда да «өлім тобы» сценарийлері пайда болуы мүмкін. Мысалы, Регби әлем чемпионатының (одақ) топтарының жеребесі командалардың Дүниежүзілік Регби рейтингіндегі орнын жеребеге арналған «құмыраларға» орналастыру үшін негізгі фактор ретінде пайдаланады. Алайда, жеребе тарту әдетте жарыстан үш жыл бұрын өткізіледі. Мысалы, 2015 жылғы Регби әлем чемпионатының топтарының жеребесі 2012 жылдың желтоқсан айында тартылды. Бұл Англияның дәстүрлі қарсыластары Австралия мен Уэльс кіретін топқа түсуіне әкелді, тек екі команда ғана плей-офф кезеңіне өте алатын еді. Уэльс 2012 жылдың қараша айындағы тест матчтарында жеңіске жетпегендіктен, жеребе тарту кезінде рейтингте тоғызыншы орынға түсті. Австралия үшінші, ал Англия бесінші орында болды, осылайша үш команда да бөлек құмыраларға орналастырылды. 2015 жылдың тамызында Дүниежүзілік Регбинің бас директоры Бретт Госпер Пресс-ассоциациясына болашақ әлем чемпионаттарының жеребесін жарысқа жақын уақытта өткізуді қарастырып жатқанын айтты. Алайда, бұл өзгеріс 2019 жылғы Регби әлем чемпионатында іске асырылмады, себебі 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарымен билеттерді келістіру қиындықтары туындады, өйткені Жапония екі шараны да қабылдауға дайын тұрды.
Талқылаулар мен анықтамалар
ФИФА Әлем Кубогының, УЕФА Еуропа Чемпионатының және УЕФА Чемпиондар Лигасының турнирінде әрбір алдын ала топта төрт команда бар, олардың екеуі нокаут кезеңіне қатысады. Кейбір дереккөздер төрт команданың да "өлім тобы" үшін таласқа түсуі керектігін білдіреді; соңғы жағдайда термин әлсіз команданың күтілетін "өлімі" арқылы қосымша мәнді иеленеді: Глазго Herald газеті 1992 жылғы Еуроны "Мүлдем өлім тобы" деп сипаттады, себебі Шотландия Нидерландымен, Германиямен және ТМД құрамасымен бір топқа түсті. Одан да радикальдырақ, Иан Пол 1992–93 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының жартылай финалындағы B тобын барлық командалар үшін "өлім тобы" деп атады, бірақ тек бір команда – «Милан» дерлік тобын жеңіп, финалға шығуына көз жеткізді. Көбінесе турнирде бір ғана "өлім тобы" болады деп есептеледі. 1994 жылғы Әлем Кубогында E тобы (Италия, Ирландия Республикасы, Мексика және Норвегия) жиі аталды; Бразилияның бас жаттықтырушысы Карлос Альберто Паррейра бұл В тобы (Бразилия, Ресей, Камерун және Швеция) дейді; кейбір тілшілер екеуі де "өлім тобы" деп болжады. Керісінше, 2010 жылғы Әлем Кубогының жеребесінен кейін кейбір сарапшылар "өлім тобы" жоқ деді. Sports Illustrated басылымы G тобын "өлім тобы" деп атады, себебі онда ФИФА Әлем Рейтингісінің алғашқы бес елдің екеуі – Бразилия мен Португалия, сондай-ақ Африка құрамаларының екінші орын алған Пил Сүйеті жағалауы бар; төртінші команда – Солтүстік Кореяны "жағдайы қиын андердог" деп сипаттады. Керісінше, Christian Science Monitor газетінің Эндрю Дауни: "Өзін құрметтейтін "өлім тобы" Солтүстік Кореямен бірге өліп қалмас еді. Менің ойымша, осы Әлем Кубогында "өлім тобы" жоқ". Испания жаттықтырушысы Висенте дель Боске 2014 жылғы Әлем Кубогының B тобы туралы: "Біз оны қиын деп анықтауымыз керек, бірақ мен бұл "өлім тобы" деп ойламаймын. Басқалары да өте қиын. Бірақ біздің тобымыз қиын". "Өлім тобы" жай ғана командалардың орташа рейтингі ең жоғары топ болуы мүмкін. Бұл рекордты 2012 жылғы мамырдағы рейтингтер ЕВРО-2012-нің B тобында Германия (2), Нидерланды (4), Португалия (5) және Дания (10) көрсетті, бірақ турнирден бірден бұрынғы маусымдағы рейтингтер (3, 4, 10 және 9 сәйкесінше) емес. Әйелдер футболында 2007 жылғы Әлем Кубогының B тобында ФИФА Әйелдер Әлем Рейтингісіндегі алғашқы бес команданың үшеуі – АҚШ (1), Швеция (3) және Солтүстік Корея (5) – қатысты, ал Нигерия (24) "кішкентай" команда болды. "Өлім тобының" тартысты аяқталуына басымдық берілуі мүмкін, барлық төрт команда да бәсекеге түседі, және 1994 жылғы Әлем Кубогының E тобында төрт команда да тең ұпаймен және гол айырмасымен аяқтады. Дэвид Лейси: "Жеребе салғандар "өлім тобын" таңдауы мүмкін, бірақ нәтижелер оның нақты өлім деңгейін анықтайды. Франция мен Аргентина осыны Жапонияда білді". 2002 жылғы Әлем Кубогында The Guardian газеті F тобын (Швеция, Англия, Аргентина және Нигерия) "өлім тобы" деп, ал E тобын (Германия, Ирландия Республикасы, Камерун және Сауд Арабиясы) "өлімнің басқа тобы" деп атады. Оңтүстік Кореялықтар D тобын (Оңтүстік Корея, АҚШ, Португалия және Польша) "Нағыз өлім тобы" деп атады. 2006 жылғы Әлем Кубогында C тобы (Аргентина, Нидерланды, Кот-д'Ивуар және Сербия мен Черногория) және E тобы (Италия, Гана, Чехия және АҚШ), D тобы (Уругвай, Коста-Рика, Англия және Италия) және G тобы (Германия, Португалия, Гана және АҚШ); G тобы АҚШ-та ерекше қиын деп саналды, себебі олар соңғы екі турнирде оның "әлсіз" командасы Ганадан шығарылды. 2018 жылғы Әлем Кубогында үш топ "өлім тобы" деп саналды: E тобы (Бразилия, Коста-Рика, Сербия және Швейцария), F тобы (әзіргі чемпиондар Германия, Мексика, Оңтүстік Корея және Швеция) және D тобы (Аргентина, Хорватия, Нигерия және Исландия). УЕФА Еуро-2020-де F тобы – ФИФА Әлем Рейтингісінде жеребе салған күні ең үздік он бес командасы бар жалғыз топ: #2 Франция, #7 Португалия және #15 Германия, #52 Мажарстанмен бірге "өлім тобы" деп саналды. Франция, Германия және Португалияның алға жылжуына қарамастан, F тобы ширек финалға командалары жоқ жалғыз топ болды, Португалия Бельгияға 1:0 есебімен жеңілді, Франция Швейцарияға пенальтилер сериясында 3:3 есебімен тең түсіп, Германия Англияға 2:0 есебімен жеңілді. УЕФА Чемпиондар Лигасының да өлім топтары болды: ерекшеліктері 2017/18 маусымындағы H тобы (Реал Мадрид, Тоттенхэм Хотспур, Боруссия Дортмунд және АПОЭЛ), 2018/19 маусымындағы C тобы (Париж Сен-Жермен, Ливерпуль, Наполи және Ред Стар Белград), 2019/20 маусымындағы F тобы (СК Славия Прага, Интер Милан, Боруссия Дортмунд және ФК Барселона), 2022/23 маусымындағы C тобы (Бавария Мюнхен, ФК Барселона, Интер Милан және Виктория Пльзен) және 2023/24 маусымындағы F тобы (Париж Сен-Жермен, Боруссия Дортмунд, АС Милан және Ньюкасл Юнайтед). 1998–99 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының топтық кезеңінде алты топ болды, олардың әрқайсысында төрт командадан болды, бірақ тек топ жеңімпаздары және ең жақсы көрсеткіштерге ие болған екінші орын алған екі команда ғана келесі кезеңге өтетін болды. Сол маусымда C тобы (Кубок иегері «Реал Мадрид», 1998 жылғы УЕФА Кубок иегерлерінің жеңімпазы «Интернационале», 1998 жылғы УЕФА Кубогының жартылай финалисі «Спартак Мәскеу» және салыстырмалы түрде әлсіз «Штурм Грац») және D тобы (Испания чемпиондары «Барселона», бұрынғы Чемпиондар Кубогының жеңімпаздары «Бавария Мюнхен» және «Манчестер Юнайтед», сондай-ақ салыстырмалы түрде әлсіз «Брондбю») "өлім тобы" деп санауға болады. Нәтижесінде, осы топтар екінші орын алған командалардың арасында ең жақсы көрсеткіштерді көрсетті, ал D тобының ең жақсы екі командасы – «Бавария Мюнхен» және «Манчестер Юнайтед» финалда күш сынасты. Жанкүйерлер өздерінің сүйікті командасы бар кез келген қиын топты "өлім тобы" деп сипаттауы мүмкін. Джордж Вексей: "Футболда әр ұлт өзі ең қиын пулға түсіп қалғанын ойлайды, "өлім тобына". Осы мағынада Дэвид Уоррен: "Финалдық топтағы жоғары себізділік елге алға жылжуға жақсы мүмкіндік береді және сонымен қатар "өлім тобынан" қашуға ең жақсы мүмкіндік береді".
the Glasgow Herald described Euro 1992 Group B as the "Group of Certain Death" because Scotland were grouped with the Netherlands, Germany, and the CIS. More extreme still, Ian Paul suggested semi final Group B of the 1992–93 UEFA Champions League was a "group of death" for all but one team, A. C. Milan, who were almost sure to top the group and reach the final. It is often assumed that a tournament has precisely one Group of Death. In the 1994 World Cup, Group E (Italy, the Republic of Ireland, Mexico and Norway) was often given the label; Brazil head coach Carlos Alberto Parreira said it was Group B (Brazil, Russia, Cameroon and Sweden); some reporters suggested both were "groups of death". On the other hand, after the draw for the 2010 World Cup finals, some commentators said there was no group of death. Sports Illustrated said Group G was the group of death because it had two of the top five nations in the FIFA World Rankings, Brazil and Portugal, as well as the second ranked African team, Ivory Coast; it described fourth team North Korea as "unenviable underdog". On the other hand, Andrew Downie of the Christian Science Monitor said, "No self respecting Group of Death would be caught dead with North Korea in it As far as I'm concerned, there is no Group of Death in this World Cup." Spain manager Vicente del Bosque said of 2014 World Cup Group B, "We have to define it as complicated but I don't believe this is the Group of Death. There are others very hard. But our group is difficult." The "Group of Death" may simply be the one with the highest average team ranking overall. This record was exceeded by the May 2012 rankings for Euro 2012 Group B, with Germany (2), the Netherlands (4), Portugal (5) and Denmark (10), but not the June rankings immediately before the tournament (3, 4, 10 and 9 respectively). In women's football, 2007 World Cup Group B featured three of the top five teams in the FIFA Women's World Rankings entering the tournament – the United States (1), Sweden (3) and North Korea (5) – with Nigeria (24) being the "minnows". There may be an emphasis on the "group of death" having a tight finish, with all four teams in contention. and in Group E of the 1994 World Cup, when all four teams finished level on points and goal difference. David Lacey said, "Draws may nominate a group of death but results decide its real mortality rating. France and Argentina found this out in Japan." In the 2002 World Cup, The Guardian called Group F (Sweden, England, Argentina and Nigeria) "the group of death" and Group E (Germany, the Republic of Ireland, Cameroon and Saudi Arabia) "the other Group of Death". South Koreans called Group D (South Korea, United States, Portugal and Poland) the "Real Group of Death". In the 2006 World Cup, both Group C (Argentina, the Netherlands, Ivory Coast and Serbia and Montenegro) and Group E (Italy, Ghana, Czech Republic and the United States) Group D (Uruguay, Costa Rica, England and Italy), and Group G (Germany, Portugal, Ghana and the United States); Group G was considered especially difficult in the U. S., as they had been eliminated by its "weakest" team, Ghana, in each of the past two tournaments. In the 2018 World Cup, there were three groups that were considered groups of death: Group E (Brazil, Costa Rica, Serbia and Switzerland), Group F (reigning champions Germany, Mexico, South Korea and Sweden) and Group D (Argentina, Croatia, Nigeria and Iceland). In UEFA Euro 2020, Group Fthe only group with three top fifteen teams in the FIFA World Rankings as of the draw date: #2 France, #7 Portugal and #15 Germany, along with #52 Hungarywas considered the group of death. Despite France, Germany, and Portugal all progressing, Group F was the only group not to contain any teams in the quarterfinals, with Portugal losing 1–0 to Belgium, France losing to Switzerland on penalties after a 3–3 draw, and Germany losing 2–0 to England. The UEFA Champions League has had its fair share of groups of death: highlights include Group H in the 2017 18 edition (Real Madrid, Tottenham Hotspur, Borussia Dortmund and APOEL), Group C in the 2018 19 edition (Paris Saint Germain, Liverpool, Napoli and Red Star Belgrade), Group F in the 2019 20 edition (SK Slavia Prague, Inter Milan, Borussia Dortmund, and FC Barcelona), Group C in the 2022 23 edition (Bayern Munich, FC Barcelona, Inter Milan and Viktoria Plzeň) and Group F in the 2023 24 edition (Paris Saint Germain, Borussia Dortmund, AC Milan and Newcastle United). In the 1998–99 UEFA Champions League group stage there were six groups which all contained four teams, but only the group winners and the two second placed teams with the best records would qualify for the next round. In that season, Group C (Holders Real Madrid, 1998 UEFA Cup Winners Internazionale, 1998 UEFA Cup semi finalists Spartak Moscow and comparative minoows Sturm Graz) and Group D (Spanish champions Barcelona, former Champions Cup winners Bayern Munich and Manchester United as well as relative minnows Brøndby) could well be considered groups of death. In the event, those groups were the two whose second placed teams would go on to have the best records among second placed teams, and the top two teams of Group D, Bayern Munich and Manchester United, would go on to contest the final. Fans may describe as the "group of death" any tough group which contains their favoured team. George Vecsey says, "In soccer, every nation always thinks it has been stiffed into the toughest pool, the Group of Death." In this sense, David Warren comments that a "top seeding in a finals group gives a country a good chance to advance and the best chance to avoid a so called group of death".
Қатынасты терминдер
Кейде "өлім тобына" баламалар ұсынылады. Хавьер Клементе 1998 жылғы әлем чемпионатының D тобы туралы: "Бұл кейбір адамдар айтқандай, өлім тобы емес. Бұл – жүрек ауруы тобы", – деді. Джон Харрелл 1994 жылғы әлем чемпионатының Е тобы туралы: "Мүмкін, бұл сипаттама тым қатал. "Кескілер тобы" деген термин жақсырақ болар", – деді. 2002 жылғы әлем чемпионатының F тобында Пол Уилсон: "Англияның тобы өлім тобынан гөрі өмір тобына жақын, себебі басқалары көп драмалық оқиғалар сыйламайды", – деді. Дегенмен, "Өмір тобы" "Өлім тобына" қарсы мағынада да қолданылады, яғни әлсіз командалары бар оңай топ ретінде. Чак Калпеппер 2006 жылғы әлем чемпионатының B тобы туралы: "Егер әр әлем чемпионатының жеребесі "Өлім тобын" әкелсе, онда Англия 2006 жылғы турнирде "Өмір тобында", немесе "Тыныштық тобында", немесе "Біз Тринидад пен Тобаго туралы уайымдағаннан гөрі, күні бойы метатарсал драмасын қадағалап, азырақ уайымдаған топта" болады", – деп жазды. Radio Télévision Suisse 2014 жылғы әлем чемпионатының E тобына түскенде Швейцарияның "өлім тобында" емес екенін айтты. Польша тіліндегі БАҚ салыстырмалы түрде қиын және жеңіл топтарды тиісінше "grupa śmierci" ("өлім тобы") және "grupa marzeń" ("арман тобы") деп атайды. 1986 жылғы әлем чемпионатының F тобындағы алғашқы төрт ойында барлығы екі гол соғылды, сол себепті бұл топ "Ұйқы тобы" деп аталды. УЕФА Еуро-2012 турнирінің жеребе тарту алдында қаржы жазушысы Крис Слоли қарызға батқан елдерден – PIIG елдерінен құралған топқа "Борыш тобы" деген термин енгізді. Нәтижесінде, олардың үшеуі (Испания, Италия және Ирландия Республикасы) Хорватиямен бірге C тобына, ал Грекия мен Португалия басқа топтарға түсті. "Чемпиондар тобы" термині УЕФА Чемпиондар Лигасында бұл жарыстың бұрынғы чемпиондарынан құралған топтар үшін де, сондай-ақ, барлық командалары отандық чемпиондар болып табылатын топтар үшін де қолданылған.
However, "Group of Life" has also been used as the opposite of "Group of Death", to mean an easy group with weak teams. Chuck Culpepper wrote of 2006 World Cup Group B, 'If each World Cup draw brings a "Group of Death," anointed for its incomparable rigour among the eight groups, England 2006 surely occupies the Group of Life, or the Group of Tranquillity, or the Group of So Few Worries We Spent All Day Yesterday Following the Metatarsal Melodrama Rather Than Worry About Trinidad and Tobago.' Radio Télévision Suisse said Switzerland was "far from being in a group of 'death'" when drawn in 2014 World Cup Group E. Polish speaking media tend to refer to relatively tough and forgiving groups as grupa śmierci ("group of death") and grupa marzeń ("dream group") respectively. 1986 World Cup Group F, with two goals in the first four games combined, was dubbed the "Group of Sleep". Before the UEFA Euro 2012 tournament draw, financial writer Chris Sloley coined the term "Group of Debt" for a possible group comprising PIIGS indebted countries; in the event, three of these (Spain, Italy and the Republic of Ireland) were grouped together with Croatia in Group C, while Greece and Portugal were in other groups. "Group of Champions" has been used in the UEFA Champions League both for groups where all teams are former champions of that competition, and for groups where all teams are reigning domestic champions.