Хорватия ақсұлтаны Никола Франкопан

Кіріспе

Хорватия ақсүйекі Никола Франгипани (хорват тілінде Никола IV Франкопан; шамамен 1360 – 26 маусым 1432) – хорват ақсүйекі және 1426 жылдан 1432 жылға дейін Хорватия мен Далмация бан (әкімі). Ол Сень және Модруш графтары ретінде солтүстік Хорватияның көп бөлігінің иегері болып бастады, кейіннен король Сигизмундқа берген қарыздары арқылы шамамен 46 000 дукатқа елдің көп бөлігін иеленді. Осылайша Никола Франкопан Бихач пен Книн қоса Хорватияның көп бөлігіне ие болды, ал қалған бөлігі Нелипич және Курякович ақсүйек отбасыларының қолында болды. Папалық мемлекетке сапары барысында ол ежелгі римдік патриций Франгипани отбасының ұрпағы екендігі мойындалды, содан кейін ол олардың атын және символын қабылдады. Никола Франкопан 1412 жылы Криквеника қаласын құрған адам деп есептеледі.

Өмірбаян

Ол 1360 жылы Иван V Франкопанның жалғыз ұлы және оның әйелі Анна, Гориция графы Майнхардтың қызы ретінде дүниеге келді. 1393 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол барлық иеліктерін мұраға алды және оларды анасымен бірге басқарды. Осы кезеңде ол Крк және Модруш герцогы ретінде танылды, сондай-ақ кейіннен Раб герцогы мәртебесіне ие болды. Оның билігі Озалж қаласының жанындағы Рибникті 9000 дукатқа Микач Продавичтен сатып алу арқылы кеңейді. Венгрия-Хорватия патшалығы үшін болған династиялық күрес кезінде ол бастапқыда Ладислав Неаполисті қолдады, бірақ 1403 жылдан бастап Сигизмунд жағына шықты. Екі жылдан кейін ол өзінің алғашқы әйелі Гаралық Доротеяға үйленді, ол Венгрияның палатині Николай Гарайдың қызы еді. 1411 жылы ол абыройлы Иваниш Нелипичпен Ладислав Неапольге қарсы одақ құрды. Осы одақ аясында ол өзінің үлкен ұлы Иван VI Франкопанды Иваништің қызы Екатеринаға құдалады. Келесі жылы ол бүгінгі Криквеникадағы Әулие Мария шіркеуін қайта жаңартуды бастады және оған іргелес монастырды салды. Ол Паулин орденінің мүшелерін шақырып, оларға 1412 жылдың 14 тамызындағы жарғымен монастырды сыйлады, бұл қала атының ең ерте жазбасы болып табылады. Монастырь айналасындағы ауылдарды байланыстырды және бүгінгі қаланың өсуіне негіз болды. Оның жерлері мен иеліктері 1418 және 1420 жылдар аралығында король мен Венеция Республикасы арасындағы екінші соғыс кезінде қирады. Көп ұзамай ол Николаның жерлерін басып алып, жалдамалы жерлерін иеленген Сельж графтарымен де қақтығысқа түсті. Бұл мәселе ақырында Будадағы король Сигизмундтың сарайында шешілді. Оның иеліктеріне Крк аралы, Хорватиядағы Винодол, Модруш, Сенж, Гачка және Лика аудандары кірді. Оның иеліктері сондай-ақ Славониядағы Цетин, Слюнь және Озалж қалаларына дейін созылды, олар 1397 жылы король Сигизмундтан 17 000 дукатқа сатып алынды. 1426 жылы Хорватия мен Далмация бані қызметіне тағайындалғаннан кейін король Сигизмунд оған 28 000 дукат қарыз ретінде Уна өзеніндегі Бихач қаласын, Книн, Лапацград, Врлика, Островица (Брибирдің жанында), Скрадин, Зрманья мен Крка өзендері арасындағы Лук графтығын және Поличи ауданын берді. Ол бұны 1431 жылы тағы 14 000 дукат қарыз ретінде растады. Бұл шаралар Хорватия және Далмация Корольдігінің аумақтарының көп бөлігін Никола Франкопанның меншігіне көшірді, ал қалған бөлігі Нелипич және Курякович ақсүйек отбасыларына тиесілі болды. 1422 жылы ол өзінің тегін Frangipani (Франкопан) деп қабылдады, осыдан кейін оның барлық ұрпақтары осылай атала бастады. Екі жылдан кейін ол Римге барып, папа Мартин V оны Римнің ескі патриций отбасы Франгипаненің заңды ұрпағы ретінде растады, ол өз кезегінде ежелгі gentis Anici-ден тарағанын мәлімдеді. Осы оқиғадан кейін Никола отбасылық гербін де өзгертті. Славонияда Бан билігін король Сигизмундтың күйеуі, Сельж (Цили) графы Герман (1423–1435) жүзеге асырды. Герман Славонияның үлкен бөлігінің иесі болды. Екі күшті ру отбасылық араздықтардың салдарынан қақтығысқа түсті. Олардың әрқайсысының күшті барондардың арасында жақтастары болды. Осылайша екі топ құрылды, олар қанды қақтығысқа дайын болды. Сельж графтарымен бірге болғандар Хорватияға да өздерінің билігін кеңейтуге және Франгипани отбасының мүшелерін жоюға тырысты, осылайша жерлерін, атақтарын басып алып, билік тепе-теңдігін өздеріне пайдалы етуді көздеді. Азамат соғысының басталуына Сигизмундтың шетелден оралуы кедергі болды. 1432 жылдың 26 маусымында Никола қайтыс болғанда бейбітшілік одан әрі нығайды. Кейбір аңыздар бойынша, оны Герман II Сельжге адал барондар өлтірді. Оның тоғыз ұл-қызы қалды. Франгипани әулетінің бұл тармағының негізін қалаушы Хорватия тарихындағы ұлы басшылар мен генералдарды тәрбиеледі. Никола Франкопан саяси шеберлікке ие болды. Ол балалары үшін арнайы некелер ұйымдастырып, өз отбасы мүшелерін өзінен қалған мол мүлікті басқаруға бекітті. Олардың саяси қарсыластары отбасының арасында араздық тудыру үшін үгіт-насихатты пайдаланды. Кейбір айыптаулар бойынша, отбасы мүшелерінің бірі ислам дініне көшкен.

He was born around 1360 as the only son of Ivan V Frankopan and his wife Anna, daughter of count Meinhard of Gorizia. After the death of his father in 1393, he inherited all of his estates and administered them together with his mother. During this time he is mentioned as duke of Krk and Modruš, and was also later confirmed as the duke of Rab. His dominion was further extended with the purchase of Ribnik, near the town of Ozalj, for 9000 ducats, from the nobleman Mikac Prodavić. During the dynastic struggle for the Hungarian Croatian kingship, he was initially supportive of Ladislaus of Naples, but from 1403, he sided with Sigismund. Two years later, he married his first wife Dorothea of Gara, who was the daughter of the Palatine of Hungary Nicholas Garay. In 1411, he made a pact with nobleman Ivaniš Nelipić against Ladislaus of Naples. In this pact, he bethrothed his eldest son Ivan VI Frankopan to Ivaniš's daughter Catherine. In the subsequent year, he initiated the reconstruction of the church of Saint Mary in today's Crikvenica and built the adjacent monastery. There he brought the members of the Pauline Order and granted them the monastery in a charter dated August 14, 1412 which is the oldest record of the towns name. The monastery was the center which connected the surrounding villages and from which today's town grew into. His lands and estates were ravaged during the second war between the king and the Republic of Venice which took place between 1418 and 1420. He soon also came into conflict with the Counts of Celje, who took parts of Nikola's lands by claiming dowry. This was eventually settled at the court of king Sigismund in Buda. His domains included the Island of Krk, the districts of Vinodol, Modruš, Senj, Gacka, and Lika in Croatia. His properties also extended to the towns of Cetin, Slunj and Ozalj in Slavonia, bought from king Sigismund for 17,000 ducats in 1397. Upon his appointment as Ban of Croatia and Dalmatia in 1426, king Sigismund pawned him in return for a loan of 28,000 ducats, the town of Bihać on Una river, Knin, Lapacgrad, Vrlika, Ostrovica (near Bribir), Skradin, the county of Luk between Zrmanja and Krka rivers and the district of Poljice. He subsequently confirmed this in 1431, for another loan of 14,000 ducats. These acts brought the majority of the territories of the Kingdom of Croatia and Dalmatia into Nikola Frankopan's ownership, with the rest being the possession of the Nelipić and Kurjaković noble families. In 1422, he took the surname Frangipani (Frankopan), which is what all his successors henceforth called themselves. Two years later he visited Rome to have pope Martin V confirm him as a legal descendant of the old Roman patrician family Frangipane, who in turn claimed to have descended from the ancient gentis Anici. At this point, Nikola also had his family coat of arms altered for this purpose. In Slavonia, the authority of Ban was held by count Hermann of Celje (Cilli) (1423–1435), father in law of king Sigismund. Hermann was the master of a large part of Slavonia. The two powerful clans clashed because of family quarrels. Each of them had partisans among the powerful barons. Thus two factions were formed ready to start a bloody feud. Those who sided with the Counts of Celje (Cilli) strove to extend their sway also over Croatia and to annihilate the Frangipani family members as a way to over take their lands, titles and to shift the balance of power towards their favor. The outbreak of civil war was prevented by Sigismund's return from abroad. Peace was further consolidated when Nikola died on June 26, 1432. Some rumors were that he was murdered by opposing Barons loyal to Hermann II of Celje. He was survived by nine sons and daughters. The founder of this branch of the Frangipani family supplied great leaders and Generals of Croatian history. Nikola Frankopan was very politically skillful. He arranged special marriages for his children and permanently set his family members in positions to look after the vast number of properties that he acquired. Their political opponents used propaganda to create strife for the family. Some of the accusations included that some family members had converted to Islam.