Кіріспе

Denel компаниясы бастапқыда Umkhonto зымыранын Оңтүстік Африка теңіз күштерінің Valour класындағы төрт фрегатын әуе шабуылына қарсы қабілетпен жабдықтау үшін әзірледі, ал 2005 жылы SAS Amatola кемесінен алғашқы сәтті теңізден ұшыру жүзеге асырылды. Оңтүстік Африка армиясы да ескірген және қазір қолданыстан шығарылған Кактус қысқа қашықтықтағы жылдам әуе қорғанысы жүйесін ауыстыру бағдарламасының бөлігі ретінде жобаға инвестиция салды. Umkhonto зымыраны экспорттық сәттілікке қол жеткізді, қазіргі уақытта оны фин және алжир теңіз күштері қолданады. Umkhonto үш түрде қол жетімді: қысқа қашықтықтағы инфрақызыл басқарумен (Umkhonto IR), орта қашықтықтағы инфрақызыл басқарумен (Umkhonto ER IR) және көру қашықтығынан асып түсетін радиолокациялық басқарумен (Umkhonto R).

Қасиеттері мен құрылымы

Умхонто әуедегі кең ауқымды қауіптерге қарсы күресу үшін жобаланған, мысалы, бірнеше әскери ұшақтар (тұрақты қанатты немесе айналмалы), кемеге қарсы зымырандар, радиацияға қарсы зымырандар, БПЛА және жоғары жылдамдықты қанатты зымырандар. Қазіргі заманғы әуе қорғанысы жүйесімен және көп функциялы бақылау және нысананы бағдарлау радарларымен үйлестірілгенде, Умхонто зымыран жүйесі қанықтырылған шабуылдар кезінде бірнеше нысананы бір уақытта жоюға қабілетті. Ұшыру алдында нысана 3D нысананы табу радарымен анықталып, қадағаланады. Ұшыру кезінде зымыран бортындағы инерциялық навигация жүйесімен басқарыла отырып, нысанаға жақындау нүктесіне ұшып барады. Содан кейін зымыран екі түсті инфрақызыл іздеу құрылғысын қосып, нысананы нығайтады. Нысана туралы жаңа мәліметтер деректер байланысы арқылы алынады, бұл зымыранға нысананың қашқыру маневрлеріне қарсы тұруға мүмкіндік береді. Умхонто құйрығында орналасқан аэродинамикалық басқару қанаттарымен және қозғалтқыш соплосындағы инерциялық векторларды өзгертуге арналған құрылғылармен жабдықталған (Денельдің A Darter AAM-ға ұқсас), бұл 40g күшпен маневр жасауға мүмкіндік береді. Зымыранның қозғалтқышы байқалмау үшін аз түтін шығаратын отынды пайдаланады. Герметикалық жабық контейнер цилиндр тәрізді, ал іске қосылғанда реактивті газдар контейнердің төменгі жағынан шағылысып, контейнердің қабырғалары мен зымыран корпусы арасынан тікелей жоғары көтеріледі. Оқ-дәрілерді қайта толықтыру көмекші кеме арқылы немесе тыныш теңізде жүзеге асырылады. Жоғары сенімділік, техникалық қызмет көрсету персоналының шығындарын азайтатын кіріктірілген өзін-өзі тестілеу құрылғылары арқылы қамтамасыз етіледі.

Даму

Umkhonto-ның зерттеу және әзірлеме жұмыстары 1993 жылы басталды, бұл 1971 жылдан бері қолданыста болған ескірген "Кактус" зымыран жүйесін алмастыру мақсатында жасалған ZA HVM қысқа қашықтықтағы жер-әуе ракетасын (ZA 35 әуеге қарсы пулеметпен бірге) қызметке енгізу және сату әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін болды. Оңтүстік Африка өз зымыран жүйесін әзірлеуді жалғастыруға шешім қабылдады, мұндайды жасаған әлемдегі азаз тұтатын елдердің бірі. БҰҰ санкциялары жойылғаннан кейін де, АҚШ-тың Aegis бағдарламасы секілді халықаралық деңгейдегі жоғары технологиялық зымыран жүйелері Оңтүстік Африка үшін шамадан тыс қымбат болды, ал арзан баламалары қанағаттанарлық деңгейде емес деп танылды.

Әскери-теңіз

Алғашқы жобалау және әзірлеу 1990 жылдардың соңында аяқталды, ал Umkhonto IR (инфрақызыл) 2001 жылы шектеулі өндіріске кірді. 2005 жылдың шілдесінде құрлықтағы базалардан сынақтар жүргізілді, оның барысында "Skua" үстінкү дыбыс жылдамдығымен ұшатын нысаналар ұсталды. 1999 жылғы Стратегиялық қорғаныс пакетінің фрегаттарды сатып алу бағдарламасымен бірге әзірленген Umkhonto IR теңіздік нұсқасы, 2005 жылдың қарашасында SAS Amatola кемесінен сәтті сынақтардан өтті. Бір жылдам "Skua" нысанасы Агульхас мүйісінің жанынан ұсталды, ал келесі аптада екінші сынақ жүргізілді. Екі теңіздік сынақта да техникалық мамандарға ұшу деректерін беру үшін телеметриялық оқ-дәрілер пайдаланылды. Нысананы анықтаудан бастап, шартты түрде жоюға дейін өткен уақыт 30 секундтан кем болды, ал қол жеткізілген қашықтық бастапқы күтілгеннен асып түсті. Қатты теңіз жағдайында, маңызды еңіс және тік бұрылыстар кезінде де сынақ ұшырулары жүргізілді. Сынақтан алынған техникалық деректер зымыранды ұшыру жүйесін жауынгерлік кешенге интеграциялау сәтті аяқталғанын, ал инерциялық навигациялық жүйенің ролль және питч деректері, Навигациялық тарату жүйесі арқылы дұрыс қабылданып өңделгенін көрсетті. 2008 жылы "Жақсы үміт" III оқу-жаттығулары барысында жүргізілген қосымша сынақтарда үстінкү және төменгі дыбыс жылдамдығымен ұшатын нысаналарды ұстауда табысқа қол жеткізілді.

Финляндия ынтымақтастығы

2002 жылы фин теңіз күштері «Денел» үшін «Умхонто» ИР-ді төрт «Хамина» классындағы зымырандық қайықтарымен жабдықтауды таңдады. Бұл АҚШ-тың неміс «Роллинг Эйрфрейм» зымырасы мен швед «Бофорс Бамсе» жүйелерінің күшті бәсекесіне қарамастан болды. «Умхонто» 2006 жылы жаңғырту кезеңінде «Хямеенмаа» классындағы мина тастағыштарын жабдықтау үшін де таңдалды. «Денел Дайнамикс» фин теңіз күштерімен бірлесіп, «Умхонто ИР» зымырасын жетілдіру бойынша бірлескен бағдарламаны іске асырды, әсіресе Балтық теңізінде жұмыс істегенде оның мүмкіндіктерін арттыруға бағытталды. Мақсатты және фондық кедергілерді ажырата алатын, Балтық теңізінің шектерінде ерекше маңызды болатын жаңа іздеу алгоритмі әзірленді. «Умхонто ИР Блок II» тиімді ұшу траекториясына ие, максималды ұшу қашықтығы 15 км (9,3 миль) құрайды – бұл 3 км-ге артық. Зымыран электрондық қарсы шараларға төзімділігі де артты. 2010 жылы жаңа «Блок II» зымырасы Кейптаунда өткен «Africa Aerospace & Defence» халықаралық көрмесінде көрсетілді. Кейін фин теңіз күштері Финляндияның Уусимаа аймағында «Блок II» зымырасын сәтті сынағандарын, екі «Банши» БПЛА-сының жойылғанын хабарлады. «Умхонто ИР Блок II» зымырасының одан әрі жетілдірілуінен және Оңтүстік Африка мен Финляндия теңіз күштерінен тапсырыс алғаннан кейін «Блок I» зымырасының өндірісі тоқтатылды.

Жер

2005 жылдың шілдесінде жағалаудағы сынақтар сәтті аяқталғаннан кейін, 2013 жылдың қазан айында Umkhonto IR Block II зымырасының өзгертілген нұсқасымен екі күндік құрлықтағы сынақтар жүргізілді. Denel Overberg сынақ полигонында өткен тікелей оқ ату жаттығуларында үш зымыран төмен құнмен жасалған әуе нысаналарын (LOCATS) сәтті ұстап, жойды: екеуі 15 км, ал біреуі 20 км қашықтықта. Оңтүстік Африка армиясы қазіргі уақытта "Қорған" жобасы аталатын, жылдамдығы жоғары ұтқырлыққа ие, қысқа қашықтықтағы жердегі әуе қорғанысы жүйесін (GBADS) енгізу бағдарламасын іске асыруда. Өзгертілген Umkhonto зымыранынан басқа, әуе қорғанысы жүйесіне үш осьті радарлар, Starstreak әуе қорғанысы жүйелері және екі 35 мм-лік зениттік артиллериялық қондырғылары кіреді. Denel компаниясы Umkhonto зымырасы үшін жоғары жылдамдықты ұшып келе жатқан нысаналарды анықтап, соққыға түсіре алатын жердегі зымыран ұшыру құрылғысын (GBL) жасады. GBL – теңіздік қолданысқа ұқсас, әмбебап, ықшам және жылдамдығы жоғары жер-әуе тік іске қосу жүйесі (VLS), ол ұшақтар мен зымырандардан бір мезгілде болатын әуе шабуылына қарсы 360 градус қорғаныс қамтамасыз етеді. Құрлық, теңіз және әуе көлігімен тасымалданатын бұл құрылғы, жоғары жылдамдығы мен дербестігінің арқасында тез орнатылып, демонтаждалуы мүмкін. Үлкен жердегі немесе теңіздік әуе қорғанысы жүйелерімен оңай интеграцияланатын құрылғыда сегіз қайта толықталатын ұшыру шахталары бар, бұл жылдам қайта толықтауға мүмкіндік береді.

Қазіргі пайдаланушылар

Оңтүстік Африка Әскери-теңіз флоты: Umkhonto IR Block II. Қазіргі уақытта Valour класының барлық төрт фрегатында қолданылады. "Умхонто" алғашқыда 1990-шы жылдары Denel компаниясымен болашақ фрегат күштерін сенімді әуе шабуылына қарсы қабілеттілікпен жабдықтау мақсатында әзірленген тұжырымдама ретінде құрастырылды. Фин теңіз флоты: Umkhonto IR Block II (жергілікті белгісі ItO 2004). Қазіргі уақытта Hamina класының барлық төрт зымырандық қайығында және Hämeenmaa класының екі мина тартушы кемесінде қолданылады. 2002 жылы таңдалған бастапқы Block I нұсқасы қазір толығымен Block II нұсқасымен алмастырылды, ал Фин теңіз флоты одан әрі болашақ жаңартуларды сатып алуға мүдделі. 2017 жылы "Умхонто" Hamina класы қайта жабдықталғанда және Hämeenmaa класы 2020 жылдары ауыстырылғанда таңдау критерийлеріне сай келуі мүмкін екені хабарланды. Алжир Ұлттық Әскери-теңіз флоты: Umkhonto IR Block II. 2012 жылы Алжир Thyssenkrupp Marine компаниясынан тапсырыс берген екі жаңа MEKO A 200 соғыс кемесінде пайдалану үшін "Умхонто" таңдалды. Бұл кемелер Оңтүстік Африканың Valour класындағы фрегаттарымен бірдей типте, бұл екі ел арасындағы үйлесімділікті арттырады. Алжир Denel компаниясынан 100 зымыранға тапсырыс бергені және өндіріс пен интеграция 2017 жылы аяқталғаны хабарланды. 2019 жылдың желтоқсан айында Алжирдің MEKO A 200 кемесінде "Умхонто" зымыранының алғашқы сынақ атысы сәтті жүргізілді.

Болашақ пайдаланушылар

Оңтүстік Африка армиясы: Umkhonto-ның құрлыққа негізделген, өзгертілген нұсқасын Жер бетіндегі әуе қорғанысы жүйесі (GBADS) жобасына енгізуді жоспарлап отыр. Әуе қорғанысын жаңғыртудың маңызды бөлігі ретінде армия Umkhonto-ны жақында сатып алынған британдық Starstreak қысқа қашықтықтағы зымыранымен, сондай-ақ қазіргі 23 мм және 35 мм әуе қорғанысы қаруларымен толықтыруға ниеттенді.

Ұсынылған бағалар

Египет теңіз күштері: 2020 жылы Оңтүстік Африка БАҚ-ы Denel компаниясы мен Египет үкіметі арасындағы 6,3 миллиард ранд (370 миллион доллар) құнды келісімнің, Denel компаниясының қаржылық мәселелеріне байланысты жобаға банктік кепілдік беруге сәтсіздікке ұшырағандықтан күшін жойғанын хабарлады. Египет бастапқыда Германиядағы ThyssenKrupp Marine Systems компаниясы құрастырып жатқан Meko A200 фрегаттары үшін 96 дана "Умхонто" зымыралын сатып алуды жоспарлаған. "Умхонто" бұл жобаға табиғи түрде үйлесетін еді, себебі A200 фрегаты Оңтүстік Африка және Алжир теңіз күштерінде де қолданыста болады, ал олар екеуі де қазіргі таңда "Умхонто" зымыраларын пайдаланады. Осының нәтижесінде, Египет үкіметі A200 фрегаттары үшін француздық MBDA VL MICA зымырасын таңдады, бұл зымыран Египет теңіз күштерінің Gowind фрегаттарымен жабдықталған. Швеция теңіз күштері: Visby класты корветтері бастапқыда Umkhonto IR зымыраларымен жабдықталуы тиіс еді, бірақ Швеция теңіз күштерінің бюджеті қысқартылғандықтан келісім кейіннен тоқтатылды. Visby класты корветтері өмірлік циклінің ортасында жаңарту аясында жер-әуе зымыраларымен жабдықталады, бірақ 2023 жылдың қараша айында "Умхонто" орнына MBDA CAMM зымырасы таңдалды.